Bản làng hôm nay
Mang “một cửa” lên bản biên giới: Có người gần 70 tuổi mới được khai sinh
Suốt nhiều thập kỷ, những tờ giấy hộ tịch tưởng như đơn giản, lại là khoảng trống trong cuộc đời không ít người dân ở bản biên giới Tùng Hương (xã Tam Quang, Nghệ An).
Có người ngoài 70 tuổi chưa đăng ký kết hôn, có người gần 70 tuổi mới được khai sinh, thậm chí người đã mất hơn 20 năm vẫn chưa làm thủ tục khai tử. Khi cán bộ xã Tam Quang mang dịch vụ công đến tận bản, những khoảng trống ấy mới dần được lấp đầy.
Quá nửa đời người mới đi đăng ký kết hôn
Nhà văn hóa bản Tùng Hương những ngày vừa qua đông vui khác thường. Thay vì phải vượt gần 20 km đường núi xuống trung tâm xã, người dân lần đầu tiên được làm thủ tục hành chính ngay tại bản.
Tùng Hương là bản vùng biên của xã Tam Quang, có 250 hộ với hơn 1.100 nhân khẩu, chủ yếu là đồng bào Thái, Khơ Mú và người Đan Lai (nhóm địa phương thuộc dân tộc Thổ) sinh sống. Địa hình xa xôi, điều kiện kinh tế còn nhiều khó khăn, tỷ lệ người không biết chữ chiếm 45% dân số khiến việc tiếp cận các dịch vụ hành chính công từ lâu trở thành trở ngại lớn.
Trong dòng người đến làm thủ tục hôm ấy, nhiều câu chuyện khiến chính những cán bộ tiếp nhận hồ sơ cũng không khỏi trăn trở.
Ông Viêng Văn Nhân (SN 1964) và bà Lô Thị Thu (SN 1966) nắm chặt tờ giấy đăng ký kết hôn vừa được cấp. Sau khoảng 40 năm chung sống, nuôi dạy hai người con trưởng thành và đã có hai cháu, đây là lần đầu tiên hai vợ chồng có giấy tờ chứng nhận quan hệ hôn nhân.
Ông Nhân cười hiền: “Ngày trước chỉ nghĩ hai người thương nhau, làm đám cưới có họ hàng chứng kiến là thành vợ chồng rồi. Giờ cán bộ giải thích, có giấy đăng ký kết hôn thì sau này con cháu làm các thủ tục liên quan đến tài sản, thừa kế sẽ thuận lợi hơn nên chúng tôi đi làm”.
Không chỉ có gia đình ông Nhân, nhiều cặp vợ chồng khác như ông Vy Văn Hưng (SN 1978) - bà Vy Thị Sâm (SN 1978); hay ông Lô Mạnh Hoài (SN 1951) - bà La Thị Phượng (SN 1959)… cũng lần đầu hoàn thiện thủ tục kết hôn sau hàng chục năm chung sống.
Ở một góc khác của hội trường, bà Ngân Thị An (SN 1957) xúc động khi nhận giấy khai sinh của chính mình.
“Gần 70 tuổi rồi mới có giấy khai sinh. Trước đây không ai hướng dẫn, mình cũng không nghĩ việc đó quan trọng. Giờ phải làm cho đầy đủ để hồ sơ cá nhân thống nhất, con cháu sau này cũng thuận lợi hơn”, bà An thật thà.
Theo cán bộ xã, đây không phải trường hợp cá biệt. Có người ngoài 50 tuổi chưa từng đăng ký khai sinh, có người hơn 70 tuổi chưa đăng ký kết hôn. Thậm chí có trường hợp qua đời từ đầu những năm 2000, nhưng gia đình vẫn chưa làm thủ tục khai tử.
Những khoảng trống giấy tờ ấy kéo theo nhiều hệ lụy trong quản lý dân cư, xác nhận nhân thân, giải quyết chế độ chính sách và các thủ tục liên quan đến quyền lợi của người dân.
Đưa chính quyền đến gần dân hơn
Theo bà Kha Thị Hiền - Phó Chủ tịch UBND xã Tam Quang, phần lớn những tồn tại này xuất phát từ điều kiện lịch sử và đặc thù vùng biên.
“Trình độ dân trí, khả năng tiếp cận thông tin của một bộ phận người dân còn hạn chế. Nhiều người chưa nhận thức đầy đủ tầm quan trọng của giấy tờ hộ tịch. Có người đã từng kê khai nhưng dữ liệu chưa được đồng bộ nên hiện nay không còn thông tin trên hệ thống”, bà Hiền cho biết.
Từ thực tế đó, UBND xã Tam Quang triển khai mô hình giải quyết thủ tục hành chính lưu động vào ngày nghỉ cuối tuần, với mục tiêu đưa dịch vụ công đến tận nơi người dân sinh sống.
Không chỉ tiếp nhận hồ sơ hộ tịch, tổ công tác còn xử lý nhiều lĩnh vực khác, như chứng thực, văn hóa - xã hội, đất đai, nông nghiệp, đăng ký kinh doanh... Ngay tại nhà văn hóa bản, người dân được hướng dẫn hoàn thiện hồ sơ, giải đáp vướng mắc và tiếp cận các dịch vụ công trực tuyến.
Điểm nhấn của mô hình là thực hiện “Ngày không hẹn” đối với nhiều thủ tục phổ biến như đăng ký kết hôn, cấp giấy xác nhận tình trạng hôn nhân, liên thông khai sinh - khai tử, chứng thực bản sao từ bản chính hay chứng thực chữ ký. Nếu hồ sơ đầy đủ, người dân được nhận kết quả ngay trong ngày.
Bà Lô Thị Huyền - chuyên viên Trung tâm Hành chính công xã Tam Quang, cho biết, quá trình giải quyết hồ sơ cũng là dịp để cán bộ trực tiếp tuyên truyền để bà con hiểu rõ ý nghĩa của các giấy tờ pháp lý trong đời sống.
“Nhiều người trước đây nghĩ không cần thiết nên bỏ qua. Khi được giải thích cụ thể về những ảnh hưởng liên quan đến quyền thừa kế, thông tin nhân thân của con cái; hay các chế độ chính sách, bà con đã chủ động phối hợp thực hiện”, bà Huyền nói.
Bên cạnh việc giải quyết thủ tục hành chính, cán bộ Công an xã và Đồn Biên phòng Tam Quang còn hỗ trợ người dân cài đặt, sử dụng ứng dụng VNeID, hướng dẫn nộp hồ sơ trực tuyến và thanh toán không dùng tiền mặt.
Với những hồ sơ cần thêm thời gian xử lý, kết quả sẽ được chuyển về tận bản thông qua trưởng bản để trao lại cho người dân, hạn chế tối đa việc đi lại.
Những tờ giấy khai sinh, đăng ký kết hôn hay khai tử được hoàn thiện trong ngày hôm ấy, không đơn thuần là kết quả của một thủ tục hành chính. Đó còn là minh chứng cho nỗ lực của chính quyền cơ sở trong hành trình đưa bộ máy công quyền đến gần dân hơn, để không ai bị bỏ lại phía sau chỉ vì khoảng cách địa lý, hay những rào cản nhận thức kéo dài nhiều năm.
