Giữ lợi thế gần dân, sát dân, được xã hội tin cậy
Đâu là lợi thế của báo chí, đặc biệt là báo chí phục vụ đối tượng vùng đồng bào DTTS và miền núi vẫn cần được phát huy trong bối cảnh nghề báo đang đứng trước nhiều thử thách, mạng xã hội phát triển mạnh mẽ? Báo VietNamNet ghi nhận ý kiến của những người gắn bó mật thiết với lĩnh vực này.
Ông Nguyễn Văn Hoài, Tổng Biên tập Báo Nông thôn ngày nay: Thực hiện quyền làm chủ của Nhân dân qua báo chí
Giá trị lớn nhất của báo chí không chỉ nằm ở việc phát hiện vấn đề, mà còn ở khả năng phản ánh trung thực thực tiễn đời sống và chuyển tải tiếng nói của người dân đến các cấp có thẩm quyền.
Khi một vấn đề từ cơ sở được ghi nhận, phản ánh khách quan và được cơ quan chức năng tiếp nhận, xử lý, đó không chỉ là thành công của một tác phẩm báo chí mà còn là minh chứng cho việc quyền làm chủ của Nhân dân được thực hiện thông qua báo chí.
Tương lai của báo chí không nằm ở việc đưa tin nhanh hơn mạng xã hội mà nằm ở khả năng đi sâu hơn vào thực tiễn, hiểu người dân hơn và đề xuất được những giải pháp có giá trị cho sự phát triển.
Ở góc độ đó, báo chí thực sự là một thiết chế xã hội quan trọng, góp phần củng cố niềm tin của người dân đối với Đảng và Nhà nước, đồng thời hỗ trợ quá trình hoàn thiện và điều chỉnh chính sách từ thực tiễn.
Cuối năm 2025, Báo Nông thôn Ngày nay/Điện tử Dân Việt thực hiện loạt phóng sự điều tra độc quyền “Bóc đường dây phá rừng ở Lạng Sơn”. Tuyến bài không chỉ chỉ rõ những hành vi vi phạm trong quản lý và bảo vệ rừng mà còn đặt ra nhiều vấn đề về sinh kế của người dân ở vùng sâu, vùng xa gắn với tài nguyên rừng.
Từ thực tiễn ghi nhận được, chúng tôi đã đề xuất những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý rừng tự nhiên và rừng sản xuất, giúp người dân có điều kiện gắn bó với rừng và bảo vệ rừng bền vững hơn. Ngay sau khi loạt bài đăng tải, các cơ quan chức năng tỉnh Lạng Sơn đã nhanh chóng vào cuộc kiểm tra, xử lý. Tuyến bài cũng được Hội đồng Giải Báo chí Quốc gia đánh giá cao về giá trị phát hiện và tác động xã hội.
Gần đây hơn, tháng 4/2026, báo tiếp tục đăng tải loạt bài “Loạn thị trường cây giống cà phê ở Sơn La”. Đây không chỉ là câu chuyện về chất lượng giống cây trồng mà còn là vấn đề liên quan trực tiếp đến sinh kế của hàng nghìn hộ nông dân và tương lai của vùng nguyên liệu cà phê xuất khẩu đang hình thành tại khu vực miền núi phía Bắc.
Sau khi loạt bài được công bố, UBND tỉnh Sơn La đã chỉ đạo các cơ quan chức năng khẩn trương kiểm tra, rà soát thị trường cây giống, qua đó góp phần bảo vệ người trồng cà phê và sự phát triển bền vững của ngành hàng địa phương.
Những kết quả đó cho thấy, báo chí không chỉ phản ánh thực tiễn mà còn góp phần thúc đẩy quá trình hoàn thiện chính sách và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước. Mỗi bài báo có trách nhiệm đều có thể trở thành một kênh thông tin quan trọng giúp cơ quan chức năng nhận diện vấn đề từ cơ sở và có những giải pháp phù hợp hơn với thực tiễn.
Để làm được điều đó, điều quan trọng nhất là báo chí phải hiện diện ở nơi người dân đang sống. Lãnh đạo các cơ quan báo chí phục vụ đồng bào thường nhắc các phóng viên rằng, muốn viết được về nông dân thì phải sống cùng nông dân; muốn hiểu được đồng bào vùng cao thì phải đi tới nơi, ở lại đủ lâu để lắng nghe những điều họ thực sự muốn nói.
Những bài báo có giá trị nhất thường không được viết từ phòng làm việc mà được hình thành từ những chuyến đi dài, những cuộc trò chuyện bên bếp lửa, trên nương rẫy hay giữa những bản làng còn nhiều khó khăn.
Thử thách trong kỷ nguyên số
Trong kỷ nguyên số, khi người dân có thể tiếp cận vô vàn nguồn thông tin khác nhau, vai trò của báo chí chính thống càng trở nên quan trọng. Nếu trước đây, báo chí chủ yếu thực hiện chức năng thông tin thì ngày nay còn phải thực hiện chức năng giải thích, định hướng và đồng hành cùng người dân.
Đặc biệt đối với đồng bào DTTS, báo chí không chỉ giúp người dân biết chính sách là gì mà còn giúp họ hiểu chính sách đó tác động như thế nào đến đời sống của mình và làm thế nào để tiếp cận các cơ hội phát triển.
Theo đó, muốn truyền tải hiệu quả thì trước hết phải lắng nghe người dân, đưa đến những thông tin mà họ thực sự cần và lựa chọn những hình thức thể hiện phù hợp với thói quen tiếp nhận thông tin hiện đại.
Tôi cũng mong Nhà nước tiếp tục có những cơ chế “đặt hàng” báo chí thực hiện nhiệm vụ truyền thông phục vụ vùng đồng bào DTTS và miền núi theo hướng dài hạn, ổn định và bền vững hơn. Đây là lĩnh vực đòi hỏi nguồn lực lớn nhưng hiệu quả không thể đo đếm đơn thuần bằng doanh thu hay lượng truy cập, mà phải được đánh giá bằng tác động xã hội, bằng những thay đổi tích cực trong nhận thức, trong đời sống của người dân và trong chất lượng của các chính sách được ban hành.
Tương lai của báo chí không nằm ở việc đưa tin nhanh hơn mạng xã hội mà nằm ở khả năng đi sâu hơn vào thực tiễn, hiểu người dân hơn và đề xuất được những giải pháp có giá trị cho sự phát triển. Với vùng đồng bào DTTS và miền núi, vai trò cầu nối hai chiều của báo chí (đưa chính sách đến với người dân và đưa tiếng nói của người dân đến với cơ quan chính sách) là cách thiết thực nhất để rút ngắn khoảng cách thông tin, thúc đẩy phát triển bao trùm và không để ai bị bỏ lại phía sau.
TS. Trần Bá Dung, Trưởng khoa Truyền thông - Thiết kế, Trường Đại học Hòa Bình, nguyên Trưởng Ban Nghiệp vụ Hội Nhà báo Việt Nam: Mạng xã hội phát triển, báo chí giữ lợi thế gần dân, sát dân,
được xã hội tin cậy
Qua nhiều năm tham gia chấm Giải Báo chí Quốc gia (Trưởng Ban Thư ký) cũng như các giải báo chí của các bộ, ngành, địa phương, tôi thấy những tác phẩm báo chí có giá trị thường bắt đầu từ một phát hiện có ý nghĩa. Không chỉ phát hiện bất cập, mà quan trọng hơn là phát hiện các nhân tố mới, những mô hình hay, cách làm sáng tạo từ cơ sở.
Có những thời điểm, ngành Thi đua - Khen thưởng từng ghi nhận, khoảng 70-80% các điển hình tiên tiến ở cơ sở được chọn để tuyên dương, được phản ánh từ báo chí. Nhiều cá nhân, tập thể, mô hình sản xuất hiệu quả hay những sáng kiến giàu giá trị xã hội do báo chí phát hiện hoặc phản ánh đầu tiên. Nhà báo thường là người phát hiện, phản ánh, ghi nhận ban đầu và tại chỗ, những nhân tố tích cực.
Báo chí có lợi thế gần dân, sát dân và được xã hội tin cậy. Người dân có thể tiếp cận rất nhiều thông tin trên mạng xã hội, nhưng khi cần kiểm chứng những vấn đề quan trọng liên quan đến chính sách, nhất là các lĩnh vực tài chính, y tế, dân tộc, tôn giáo hay các vấn đề quốc phòng, an ninh,…, họ vẫn tìm đến báo chí như một nguồn tin đáng tin cậy nhất.
Trong nhiều năm, ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào DTTS, nhiều câu chuyện chỉ có thể được phát hiện khi nhà báo trực tiếp đi thực tế, ăn ở cùng người dân, quan sát và tìm hiểu từ cơ sở. Những hình ảnh như cô giáo đưa học sinh qua suối bằng túi nilon để đến lớp, hay người dân vùng cao bán nông sản qua livestream, được báo phản ánh, đã gây xúc động mạnh và trở thành động lực để cộng đồng cùng chung tay hỗ trợ. Đó là giá trị không thể thay thế của báo chí khi phản ánh hiện trường.
Hiểu và xem báo chí là đối tác đồng hành
Không dừng lại ở phát hiện và phản ánh, báo chí còn tham gia phản biện xã hội. Đối với công tác xây dựng và thực thi chính sách, báo chí là một kênh truyền thông chính sách đặc biệt quan trọng. Báo chí giúp chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước được phổ biến, đi vào cuộc sống; là diễn đàn để công bố các dự thảo chính sách, tạo điều kiện để người dân tham gia đóng góp ý kiến rộng rãi; theo dõi quá trình thực thi chính sách, phát hiện những bất cập, vướng mắc nảy sinh trong thực tiễn để kiến nghị điều chỉnh. Xa hơn nữa, báo chí còn góp phần hoàn thiện chính sách cả về nội dung lẫn cách diễn đạt, giám sát việc thực hiện chính sách của các cơ quan chức năng.
Để truyền thông chính sách hiệu quả, trước hết các cơ quan quản lý nhà nước cần thực hiện đầy đủ trách nhiệm cung cấp thông tin kịp thời, chính xác, đầy đủ, minh bạch cho báo chí và đối thoại thường xuyên với báo chí. Nhà quản lý cũng cần hiểu và xem báo chí là đối tác đồng hành.
Về phía nhà báo, điều quan trọng nhất là phải hiểu chính sách, hiểu đối tượng mà mình đang truyền thông và nhận thức rõ trách nhiệm xã hội của nghề nghiệp.
Trong bối cảnh mạng xã hội phát triển mạnh mẽ, dù chịu áp lực cạnh tranh gay gắt về tốc độ thông tin, phân tán công chúng, báo chí vẫn có những lợi thế mà mạng xã hội khó thay thế. Đó là các lợi thế về nguồn tin chính thống; về đội ngũ chuyên nghiệp, có khả năng kiểm chứng, phân tích và giải thích chính sách; về tổ chức, công nghệ và hệ thống tác nghiệp.
Quan trọng hơn cả là lợi thế gần dân, sát dân và được xã hội tin cậy. Người dân có thể tiếp cận rất nhiều thông tin trên mạng xã hội, nhưng khi cần kiểm chứng những vấn đề quan trọng liên quan đến chính sách, nhất là các lĩnh vực tài chính, y tế, dân tộc, tôn giáo hay các vấn đề quốc phòng, an ninh,…, họ vẫn tìm đến báo chí như một nguồn tin đáng tin cậy nhất.
