ASEAN Thích ứng: Từ kết nối hạ tầng sang kết nối trí tuệ

Hội nghị có sự tham dự của Trưởng đoàn và đại diện các cơ quan phụ trách lĩnh vực công nghệ thông tin, viễn thông và chuyển đổi số của 11 nước thành viên ASEAN, Phó Tổng Thư ký Liên hợp quốc kiêm Đặc phái viên của Tổng thư ký Liên hợp quốc về công nghệ Amandeep Singh Gill, Tổng Thư ký ASEAN, Ban Thư ký ASEAN và các đối tác liên quan.

Sự kiện truyền tải thông điệp về một sứ mệnh mới, đánh dấu bước dịch chuyển chiến lược mang tính thời đại về một ASEAN thích ứng, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, phát triển hạ tầng kết nối, thu hẹp khoảng cách số, lấy người dân làm trung tâm, chủ thể, động lực tăng trưởng trong kỷ nguyên kinh tế số bền vững và tự cường. Hội nghị quan chức cao cấp số ASEAN là cơ chế hợp tác cấp quan chức cao cấp của ASEAN trong lĩnh vực số, có vai trò điều phối, rà soát và chuẩn bị nội dung cho Hội nghị Bộ trưởng số ASEAN (ASEAN Digital Ministers’ Meeting - ADGMIN), đồng thời theo dõi và thúc đẩy việc triển khai các chương trình, sáng kiến hợp tác số trong khu vực.

Tại hội nghị, các Trưởng đoàn đã trao đổi và cập nhật tiến độ triển khai các nội dung hợp tác ưu tiên, tập trung vào việc tăng cường điều phối và hài hòa chính sách số giữa các quốc gia thành viên ASEAN; xây dựng các khuôn khổ, nguyên tắc và hướng dẫn hợp tác khu vực, tham chiếu thông lệ quốc tế; thu hẹp khoảng cách số giữa các quốc gia và các nhóm dân cư trong ASEAN; thúc đẩy đổi mới sáng tạo và ứng dụng các công nghệ mới nổi; tăng cường an toàn, an ninh và khả năng chống chịu của không gian số ASEAN; đồng thời phát triển nguồn nhân lực số và kỹ năng số, đặc biệt cho thanh niên và lực lượng lao động trẻ.

Trong khuôn khổ hội nghị đã diễn ra Cuộc họp của các Nhóm công tác chuyên môn (Joint Working Group) và Cuộc họp của Hội đồng các nhà quản lý (Governing Council) nhằm rà soát kết quả triển khai các hoạt động hợp tác kỹ thuật và thảo luận các đề xuất, sáng kiến cho giai đoạn tiếp theo.

Một trong những nội dung được quan tâm là việc rà soát Kế hoạch tổng thể số ASEAN (ASEAN Digital Masterplan - ADM) 2025, qua đó ghi nhận những bước tiến tích cực trong quá trình hiện thực hóa tầm nhìn xây dựng hệ sinh thái số chung của khu vực, đồng thời tạo cơ sở để xây dựng ADM giai đoạn 2026-2030, hướng tới bảo đảm tính liên thông, đồng bộ và bền vững trong triển khai các sáng kiến số ở cấp khu vực.

Bên cạnh đó, hội nghị cũng thảo luận và thống nhất một số nội dung kỹ thuật, văn kiện và khuyến nghị quan trọng để trình lên Hội nghị Bộ trưởng số ASEAN xem xét, qua đó góp phần bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ và hiệu quả trong quá trình ra quyết định ở cấp Bộ trưởng.

Kết quả làm việc và các khuyến nghị của Hội nghị ADGSOM lần thứ 6 sẽ được tổng hợp và trình lên Hội nghị ADGMIN lần thứ 6 xem xét, quyết định các định hướng và quyết sách nhằm thúc đẩy chương trình nghị sự số của ASEAN trong giai đoạn tới.

Đáng chú ý, ADGSOM cũng đã tiến hành các phiên họp với các Đối tác đối thoại của ASEAN trong lĩnh vực số nhằm trao đổi về tình hình hợp tác, rà soát tiến độ triển khai các chương trình, dự án hiện có, đồng thời thảo luận các định hướng và đề xuất hợp tác trong thời gian tới. Các bên nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tăng cường phối hợp và bảo đảm tính bổ trợ giữa các sáng kiến của ASEAN và các đối tác, hướng tới thúc đẩy hợp tác thực chất, hiệu quả và phù hợp với các ưu tiên của ASEAN trong lĩnh vực công nghệ thông tin, viễn thông và chuyển đổi số.

Hội nghị Bộ trưởng số ASEAN (ADGMIN) là cơ chế hợp tác cấp Bộ trưởng cao nhất của ASEAN trong lĩnh vực số, với sự tham gia của các Bộ trưởng phụ trách công nghệ thông tin, viễn thông và chuyển đổi số của các quốc gia thành viên ASEAN. Hội nghị Bộ trưởng số ASEAN giữ vai trò định hướng chiến lược và hoạch định chính sách cho hợp tác khu vực, nhằm xây dựng hệ sinh thái số ASEAN an toàn, sáng tạo, bền vững và bao trùm, phục vụ phát triển kinh tế số, xã hội số và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân ASEAN.

Bên cạnh thúc đẩy hợp tác nội khối giữa các nước ASEAN, Hội nghị Bộ trưởng số ASEAN còn là diễn đàn quan trọng để ASEAN tăng cường hợp tác và đối thoại với các quốc gia đối tác và các tổ chức quốc tế chuyên ngành thông qua các Hội nghị ADGMIN/ADGSOM+1 thường niên. Hiện nay Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ, Hoa Kỳ và Liên minh Viễn thông Quốc tế (ITU) đã được Hội nghị Bộ trưởng số ASEAN công nhận là đối tác ở cấp Bộ trưởng. Bên cạnh các đối tác nêu trên, Nga, Liên minh châu Âu (EU), Liên minh Viễn thông châu Á Thái Bình Dương (APT) và Ngân hàng Thế giới (WB) là các đối tác ở cấp quan chức (ADGSOM).

Phát biểu ý kiến khai mạc, Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng nhấn mạnh, trong hơn một thập kỷ qua, chúng ta đã nói nhiều và làm rất tốt câu chuyện về “Kết nối” – Connectivity với những con số ấn tượng: số người dùng Internet gần như tăng gấp đôi; hạ tầng 4G phủ gần như toàn bộ khu vực; 5G đang nhanh chóng trở thành chuẩn mực mới. Tuy nhiên, khi các hoạt động kinh tế-xã hội ngày càng dịch chuyển lên môi trường số, thách thức không còn chỉ là có kết nối hay không, có an toàn hay không, mà còn là mỗi kết nối đó có tạo ra tri thức mới, giá trị mới và năng lực thích ứng mới hay không?

Chủ đề của Hội nghị năm nay, “ASEAN thích ứng: Từ kết nối hạ tầng sang kết nối trí tuệ”, đã nêu bật một bước chuyển mang tính thời đại trong tư duy phát triển số của ASEAN: Từ ưu tiên mở rộng hạ tầng kết nối sang khai thác trí tuệ, dữ liệu và giá trị gia tăng được tạo ra từ chính các kết nối đó. Chuyển từ “kết nối hạ tầng” sang “kết nối trí tuệ” không chỉ là một lựa chọn, mà là một bước phát triển tất yếu của thời đại số.

Phát biểu ý kiến tại hội nghị, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính nhấn mạnh, hôm nay, trong những ngày đầu Năm mới 2026, tại Thủ đô Hà Nội nghìn năm văn hiến - “Thành phố vì hòa bình”, chúng ta long trọng tổ chức Hội nghị Bộ trưởng Số ASEAN lần thứ 6 - nhằm thúc đẩy hợp tác số trong ASEAN và giữa ASEAN với các đối tác phát triển, tổ chức quốc tế.

Thủ tướng nêu rõ, nhân loại đang sống trong kỷ nguyên số, kỷ nguyên của sự bùng nổ công nghệ chưa từng có, nhất là sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, Internet vạn vật, chuỗi khối… Những thành tựu đó đã làm thay đổi căn bản phương thức sản xuất kinh doanh và quản trị xã hội, mở ra cơ hội cho các quốc gia vươn lên mạnh mẽ. Chuyển đổi số không chỉ là xu thế tất yếu, yêu cầu khách quan mà còn là lựa chọn chiến lược và ưu tiên hàng đầu của mọi quốc gia để phát triển nhanh và bền vững.

ASEAN và thế giới đang trải qua những chuyển đổi mang tính căn bản, toàn diện. ASEAN xác lập định hướng hợp tác mới, chuyển từ kết nối hạ tầng sang kết nối thông minh; trọng tâm là phát triển hạ tầng số song hành với khai thác dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, kiến tạo một hệ sinh thái số của khu vực liền mạch, xuyên biên giới. Hơn hết, kết nối số không chỉ là kết nối hạ tầng, mà là kết nối trí tuệ, kết nối niềm tin. Hệ sinh thái số không chỉ mở ra không gian cho phát triển mới, mà còn là cầu nối thúc đẩy sự tôn trọng, tăng cường hiểu biết và gắn kết giữa các quốc gia, dân tộc.

Thủ tướng nêu rõ, sau gần 6 thập kỷ hình thành và phát triển, ASEAN đã vươn mình mạnh mẽ trở thành một trong những khu vực phát triển năng động nhất thế giới; là nền kinh tế lớn thứ 5 thế giới với tổng quy mô GDP khoảng 3,7 nghìn tỷ USD; là thị trường nhiều tiềm năng với gần 700 triệu dân, trong đó hơn 60% là người trẻ, yêu thích công nghệ và sẵn sàng đổi mới sáng tạo.

Trong chuyển đổi số, ASEAN đã đạt nhiều kết quả đáng ghi nhận. Hoàn thành Kế hoạch Tổng thể số ASEAN 2025 với nhiều bước tiến quan trọng: Các sáng kiến về Chính phủ số, hạ tầng số, dữ liệu được triển khai hiệu quả; đã thống nhất thiết lập các khung khổ hợp tác quan trọng như: Hiệp định Khung kinh tế số ASEAN, Mạng lưới an toàn trí tuệ nhân tạo ASEAN...; Kinh tế số năm 2025 có quy mô gần 300 tỷ USD, gấp đôi so với năm 2020; Tỷ lệ người dân sử dụng internet trên 75%; thanh toán số tăng trưởng hơn 50%/năm; thương mại điện tử phát triển mạnh mẽ.

Với các cam kết chiến lược, cùng những “con số biết nói” đã phản ánh rõ nét nỗ lực chung của ASEAN trong việc kết nối hạ tầng, kết nối con người, kết nối văn hóa, kết nối thị trường, mở rộng không gian kinh tế và từng bước hình thành một khu vực kinh tế số thống nhất, năng động và có sức cạnh tranh cao.

Kể từ khi gia nhập, Việt Nam luôn xác định ASEAN là ưu tiên chiến lược trong chính sách đối ngoại. Trong kỷ nguyên số, sự phát triển bền vững của Việt Nam càng gắn kết mật thiết với sự ổn định, hòa bình và thịnh vượng của Cộng đồng ASEAN.

Việt Nam đã có nhiều nỗ lực thúc đẩy chuyển đổi số quốc gia và đạt được nhiều kết quả quan trọng: Ban hành Nghị quyết của Bộ Chính trị, Chương trình hành động của Chính phủ về tạo đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, xem đây là sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước, nhấn mạnh tăng cường hợp tác quốc tế trong nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và chuyển đổi số; Hạ tầng số có bước nhảy vọt về năng lực, công nghệ và chất lượng; phủ sóng 5G đạt 91,2% dân số; tốc độ Internet di động năm 2025 thuộc top 20 thế giới, tăng 50 bậc so với cuối năm 2020; khai thác tuyến cáp quang trên đất liền nối (dài 3.900 km), kết nối với 5 quốc gia ASEAN; Chính phủ số được đẩy mạnh; triển khai quyết liệt dịch vụ công trực tuyến hướng đến nền hành chính không giấy tờ, không giới hạn địa giới hành chính; Kinh tế số ngày càng khẳng định là một động lực tăng trưởng mới; tốc độ tăng trưởng thương mại điện tử đạt 25%/năm, quy mô thương mại điện tử năm 2025 đạt khoảng 36 tỷ USD, gấp 3 lần năm 2020; xã hội số phát triển rộng khắp với tinh thần “không ai bị bỏ lại phía sau”, người dân ngày càng được thụ hưởng nhiều dịch vụ, tiện ích số với tinh thần tất cả hướng đến người dân; an ninh mạng được đặc biệt quan tâm; tổ chức thành công Lễ mở ký Công ước của Liên hợp quốc về chống tội phạm mạng (Công ước Hà Nội); chỉ số An ninh mạng toàn cầu xếp thứ 16 thế giới; xếp thứ 3 ASEAN.

Mặc dù đã đạt được nhiều bước tiến quan trọng, chúng ta cần thẳng thắn nhìn nhận Việt Nam nói riêng và ASEAN nói chung đang phải đối diện với nhiều thách thức lớn. Hướng tới Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 phát triển năng động, tự cường và gắn kết, chúng ta đang nỗ lực hoàn thành các mục tiêu đầy tham vọng. Để hiện thực hóa tầm nhìn đó, Thủ tướng chia sẻ ba định hướng lớn, mang tính gợi mở để các Ngài Bộ trưởng cùng thảo luận và cụ thể hóa trong các chương trình hợp tác:

Một là, tăng cường niềm tin số và xây dựng thể chế thích ứng. ASEAN cần thúc đẩy xây dựng một hệ sinh thái số nhân văn, lấy con người làm trung tâm, được dẫn dắt bởi các chuẩn mực đạo đức và bảo vệ lợi ích hài hòa của mọi chủ thể. Triển khai thực chất Hướng dẫn của ASEAN về quản trị và đạo đức trí tuệ nhân tạo; từng bước vận hành hiệu quả Mạng lưới an toàn trí tuệ nhân tạo khu vực. Đồng thời, ASEAN cần đẩy mạnh hoàn thiện khung khổ pháp lý và cơ chế phối hợp về dữ liệu dùng chung; thúc đẩy phát triển trí tuệ nhân tạo theo hướng minh bạch, linh hoạt và có trách nhiệm.

Hai là, phát triển hạ tầng số hiện đại, thúc đẩy kết nối số thông minh, đồng bộ và bền vững. Nâng cấp hạ tầng số để đáp ứng nhu cầu phát triển và tăng khả năng chống chịu, nhất là hệ thống cáp quang biển và đất liền, phát triển trung tâm dữ liệu, kết nối các trung tâm này với nhau. ASEAN cần sớm xúc tiến, hợp tác nghiên cứu và phát triển vệ tinh để phục vụ giám sát thiên tai, quản lý tài nguyên, cung cấp internet cho vùng sâu, vùng xa, hải đảo…

Đồng thời, sớm nghiên cứu xây dựng lưới điện ASEAN xanh, sạch và an toàn, đảm bảo nguồn năng lượng bền vững phục vụ cho hạ tầng số và kết nối số. ASEAN cần đẩy mạnh kết nối xuyên biên giới nơi dòng chảy dữ liệu chung và giao dịch số được lưu thông thông suốt, liền mạch như thanh toán số, thương mại điện tử, chữ ký số, định danh số...

Ba là, bảo đảm an ninh mạng và phát triển nhân lực số. ASEAN cần nâng cao hiệu quả chia sẻ thông tin, tăng cường diễn tập chung và củng cố lòng tin để ứng phó kịp thời, hiệu quả các cuộc tấn công mạng; đẩy mạnh hợp tác phòng chống lừa đảo trực tuyến, tội phạm mạng. Tăng cường phát triển nhân lực số chất lượng cao, nhất là trong các lĩnh vực dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo, điện toán đám mây, internet vạn vật... Đồng thời, đẩy mạnh phổ cập kỹ năng số toàn dân như “Phong trào bình dân học vụ số” của Việt Nam với phương châm lấy con người làm trung tâm, chủ thể, không ai bị bỏ lại phía sau. Việt Nam đang khẩn trương xây dựng đề án phát triển công dân số .

Thủ tướng nhấn mạnh, trên tinh thần “lợi ích hài hòa, rủi ro chia sẻ”, Việt Nam cam kết tiếp tục là thành viên chủ động, tích cực và có trách nhiệm trong hợp tác số ASEAN và các đối tác khác. Chúng ta đoàn kết để có sức mạnh, hợp tác để có lợi ích; đối thoại để củng cố lòng tin. Việt Nam sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm, hỗ trợ các nước còn khó khăn để thu hẹp khoảng cách số và cùng phát triển. Việt Nam mong muốn đẩy mạnh hợp tác toàn diện với các nước trên cơ sở minh bạch, tin cậy và tôn trọng lẫn nhau, cùng kiến tạo một Cộng đồng số ASEAN đoàn kết, tự cường và thịnh vượng; để tạo kết nối đa tầng, đa lớp, toàn diện.

Thủ tướng tin tưởng rằng Hội nghị Bộ trưởng Số lần thứ 6 sẽ không chỉ là sự kiện thường niên, mà là dấu mốc quan trọng thể hiện quyết tâm chính trị của ASEAN từ kết nối hạ tầng số sang kết nối trí tuệ, kết nối niềm tin. Những cam kết tại Hội nghị sẽ góp phần hình thành khung thể chế đồng bộ, hạ tầng số liên thông và không gian số an toàn, tạo nền tảng cho phát triển, thu hẹp khoảng cách số, nâng cao năng lực cạnh tranh và vị thế của ASEAN, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp tham gia sâu vào chuỗi giá trị số khu vực và toàn cầu, hiện thực hóa Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045. Thủ tướng kêu gọi cộng đồng doanh nghiệp ASEAN đoàn kết, thống nhất, cùng với các nhà chính trị hiện thực hóa tầm nhìn của các nhà lãnh đạo ASEAN về xã hội số, công dân số, kinh tế số, mang lại sự phát triển bao trùm, toàn diện, nâng tầm vai trò ASEAN trên trường quốc tế, thực sự là tâm điểm phát triển nhanh và bền vững.

Chủ tịch Hồ Chí Minh - Anh hùng dân tộc, Danh nhân văn hóa thế giới của Việt Nam - từng khẳng định: “Đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kết - Thành công, thành công, đại thành công”. Tinh thần đoàn kết là sợi dây liên kết bền chặt làm nên sức mạnh, bản sắc ASEAN là thống nhất trong đa dạng, đồng thuận trong khác biệt, hợp tác để có lợi ích, đối thoại tăng cường niềm tin, cùng nhau hướng tới một tương lai hòa bình, văn minh, phồn vinh, thịnh vượng và phát triển bền vững trong kỷ nguyên số, đặc biệt là phát triển xanh trong kỷ nguyên số.