Xòe Thái sức sống mãnh liệt và sức mạnh đoàn kết của cộng đồng các dân tộc Tây Bắc. (Ảnh St)Từ vòng xòe giản dị, một hướng đi mới mở ra
Có những đêm ở Mường Lò, gió đi qua không mang theo tiếng động, mà ngân lên thành nhịp. Nhịp của bước chân, của tiếng trống, của những vòng xòe cứ thế lan ra như vòng nước trên mặt suối. Người ta nắm tay nhau, chẳng cần hỏi tên, chỉ cần một cái siết nhẹ là đủ hiểu: mình đang ở trong cùng một vòng tròn.
Xòe Thái sinh ra từ đời sống, lớn lên từ nương rẫy, từ những mùa lúa chín vàng. Không có ranh giới giữa biểu diễn và sinh hoạt, bởi xòe vốn không phải để xem, mà để sống. Trong vòng xòe, không ai đứng ngoài. Người già, trẻ nhỏ, khách lạ… tất cả hòa vào nhau, như cách núi rừng không bao giờ từ chối bất kỳ ai tìm đến.
Rồi một ngày, những con đường mở ra. Người từ miền xuôi tìm lên, mang theo sự tò mò và khát khao chạm vào cái “thật” của Tây Bắc. Họ đứng ngoài vòng xòe, rồi chần chừ, rồi cũng chìa tay ra. Và chính khoảnh khắc ấy, văn hóa bắt đầu bước sang một hành trình mới, hành trình của du lịch.
Ở Nghĩa Lộ, những đêm xòe không còn chỉ dành cho bản làng. Ánh đèn quảng trường, tiếng nhạc, những bộ váy áo truyền thống… tất cả tạo nên một không gian vừa quen, vừa mới. Du khách đến không chỉ để nhìn, mà để tham gia. Một vòng xòe có thể trở thành trải nghiệm, một điệu múa trở thành sản phẩm. Và khi đó, văn hóa không chỉ là ký ức, mà trở thành sinh kế.
Dập dìu những điệu xòe Thái Mường Lò. (Ảnh St)Theo thống kê của địa phương, những năm gần đây, lượng khách du lịch đến Nghĩa Lộ tăng trưởng ổn định, mỗi năm đón hàng trăm nghìn lượt khách. Cùng với đó, hàng chục mô hình Homestay và du lịch cộng đồng được hình thành, tạo việc làm và thu nhập cho người dân ngay trên chính quê hương mình.
Việc đưa nghệ thuật xòe Thái vào phát triển du lịch không chỉ góp phần bảo tồn di sản, mà còn mở ra hướng đi bền vững trong phát triển kinh tế vùng đồng bào DTTS, đời sống vật chất và đời sống tinh thần của bà con được nâng cao.
Những ngôi nhà sàn mở cửa đón khách, những bữa cơm bản giản dị trở thành bữa ăn đáng nhớ. Người dân không rời bản làng để đi xa, mà ở lại, sống bằng chính những gì họ đã gìn giữ bao đời. Du lịch cộng đồng, nếu được làm đúng cách, sẽ không làm mất đi bản sắc, mà ngược lại, khiến bản sắc ấy có thêm lý do để tồn tại.
Nhưng con đường ấy không chỉ có màu hồng. Giữa việc “giữ” và “làm mới”, luôn có một ranh giới mong manh. Nếu xòe chỉ còn là tiết mục biểu diễn, nếu nụ cười chỉ còn là phục vụ, thì cái hồn sẽ phai đi lúc nào không hay. Vì thế, phát triển du lịch từ văn hóa không phải là khai thác, mà là kể lại câu chuyện một cách chân thành nhất.
Di sản văn hóa phi vật Nghệ thuật xòe Thái ở Mường Lò - Nghĩa Lộ. (Ảnh St)Nối liền quá khứ đến hiện tại
Ở đó, thế hệ trẻ là những người đứng giữa hai bờ, truyền thống và hiện đại. Họ hiểu công nghệ, biết cách đưa xòe lên mạng, biến những điệu múa thành hình ảnh lan tỏa. Nhưng họ cũng là người học lại tiếng nói, trang phục, nhạc cụ của dân tộc mình. Có người mở Homestay, có người làm hướng dẫn viên bản địa, có người chỉ đơn giản là vẫn tham gia vòng xòe mỗi đêm.
“Từ khi làm du lịch cộng đồng, thu nhập gia đình tôi ổn định hơn trước. Nhưng điều quý nhất là mình vẫn được giữ văn hóa của dân tộc mình”, bà con nhân dân tại Nghĩa Lộ vui mừng chia sẻ.
Giữ gìn di sản hôm nay không còn là việc của riêng một thế hệ, mà là câu chuyện chung, trong đó vai trò của chính quyền địa phương trở nên rõ ràng hơn bao giờ hết. Những lễ hội xòe được tổ chức quy mô, những không gian văn hóa được quy hoạch, các lớp truyền dạy nghệ thuật xòe cho thanh thiếu niên được duy trì thường xuyên… tất cả tạo thành một nền tảng để di sản tiếp tục sống.
Không chỉ dừng ở đó, các chính sách hỗ trợ phát triển du lịch cộng đồng, bảo tồn nhà sàn, khuyến khích gìn giữ trang phục, tiếng nói và nghề truyền thống… đang giúp văn hóa gắn chặt với đời sống. Khi người dân có thể sống được bằng di sản, họ sẽ tự nguyện giữ gìn nó. Khi một điệu xòe mang lại sinh kế, nó sẽ không bao giờ bị lãng quên.
Và rồi, giữa tất cả những đổi thay, vòng xòe vẫn quay. Chậm rãi thôi, nhưng bền bỉ. Không cần phô trương, nhưng đủ sức giữ chân người. Một cái nắm tay, một bước chân… cứ thế nối dài từ quá khứ đến hiện tại.
Có thể bạn sẽ rời Tây Bắc, mang theo những bức ảnh, những câu chuyện. Nhưng có một điều sẽ ở lại rất lâu, cảm giác khi đứng trong vòng xòe, giữa núi rừng, giữa những con người xa lạ mà thân quen. Bởi có những giá trị không cần giữ bằng lời, chỉ cần giữ bằng cách… tiếp tục nắm tay nhau.
