Mâm cỗ dâng cúng trong ngày Tết Hàn thực. (Ảnh St)Tết Hàn thực trước hết là một dịp để tưởng nhớ tổ tiên, những người đã sinh thành, gây dựng nên mỗi gia đình. Trong nhịp sống thường ngày, con người có thể bận rộn, có thể đi xa, nhưng ngày 3/3 âm lịch hàng năm như một lời nhắc nhẹ: Hãy dừng lại, thắp một nén hương, nhớ về gốc rễ của mình.
Việc dâng cúng bánh trôi, bánh chay không đơn thuần là một nghi thức, mà là cách con cháu gửi gắm lòng biết ơn, sự tri ân và mong ước bình an tới gia tiên.
Những viên bánh tròn, trắng, nổi lên trong làn nước sôi mang theo nhiều tầng ý nghĩa. Đó là biểu tượng của sự viên mãn, tròn đầy, của mong cầu một năm thuận hòa, êm ấm. Việc bánh nổi lên cũng gợi liên tưởng đến sự hanh thông, nhẹ nhàng vượt qua khó khăn. Khi đặt những đĩa bánh ấy lên bàn thờ, người Việt như đang dâng lên tổ tiên không chỉ là lễ vật, mà còn là những ước nguyện giản dị của đời sống
Bánh trôi, biểu tượng của sự viên mãn, tròn đầy. (Ảnh St)Tết Hàn thực không cần mâm cao cỗ đầy. Điều làm nên linh hồn của ngày này chính là tục làm bánh trôi, bánh chay, những món bánh dân dã mà quen thuộc. Từ bột nếp trắng, qua đôi bàn tay khéo léo, từng viên bánh được nặn tròn, đặt vào đó viên đường phên hay nhân đậu xanh. Khi thả vào nồi nước sôi, bánh từ từ nổi lên, một hình ảnh giản dị nhưng gợi nhiều liên tưởng: sự tròn đầy, hanh thông và đủ đầy trong cuộc sống.
Nhưng giá trị của bánh trôi, bánh chay không nằm ở hương vị. Điều quan trọng hơn là cách chúng được làm ra. Trong nhiều gia đình, việc nặn bánh không chỉ là chuẩn bị món ăn, mà là một nghi thức nhỏ của sự sum vầy.
Người lớn nhào bột, trẻ nhỏ tập nặn những viên bánh đầu tiên còn vụng về. Tiếng cười, mùi bột nếp, hơi nước bốc lên từ nồi bánh… tất cả tạo nên một không gian ấm áp, nơi những ký ức gia đình được nối dài qua từng thế hệ.
Bánh trôi, bánh chay, linh hồn của ngày Tết Hàn thực. (Ảnh St)Sau khi bánh hoàn thành, một phần được bày lên mâm cúng tổ tiên. Mâm lễ Tết Hàn Thực thường rất giản dị: Vài đĩa bánh trôi, bát bánh chay, hoa tươi, chén nước sạch, nén hương thơm. Không cầu kỳ hình thức, điều quan trọng nhất vẫn là lòng thành. Khi làn khói hương nhẹ bay, đó cũng là lúc con cháu gửi gắm sự biết ơn, tưởng nhớ tới những người đã khuất, những người đã tạo nên gốc rễ của mỗi gia đình.
Giữa nhịp sống hiện đại, khi mọi thứ có thể mua sẵn, khi gian bếp dần vắng bóng những buổi quây quần, Tết Hàn Thực vì thế càng trở nên đặc biệt. Đó không chỉ là một ngày lễ, mà là một lời nhắc: Hãy chậm lại, hãy dành thời gian cho gia đình, cho những giá trị tưởng như nhỏ bé nhưng lại bền lâu.
Tết Hàn thực là dịp tưởng nhớ tới những người đã khuất. (Ảnh St)Thực tế, nhiều bạn trẻ hôm nay có thể biết đến bánh trôi, bánh chay qua mạng xã hội, qua những hình ảnh đẹp mắt, nhưng lại ít có cơ hội tự tay làm, ít khi hiểu hết ý nghĩa phía sau.
Chính vì vậy, việc giữ gìn phong tục không chỉ là trách nhiệm của thế hệ đi trước, mà còn cần sự tiếp nối của thế hệ trẻ. Không cần điều gì lớn lao, chỉ cần một lần cùng gia đình nặn bánh, một lần thắp hương trong ngày 3/3, cũng đủ để cảm nhận rõ hơn sợi dây kết nối giữa mình và quá khứ.
Giữ gìn Tết Hàn thực không có nghĩa là giữ nguyên mọi thứ như cũ, mà là giữ lại tinh thần của nó trong đời sống hôm nay. Dù ở thành phố hay nông thôn, dù bận rộn đến đâu, chỉ cần còn một gian bếp có người nặn bánh, còn một mâm cúng được bày lên bằng sự thành tâm, thì phong tục ấy vẫn còn sống.
Có những giá trị không ồn ào nhưng bền bỉ. Như một viên bánh tròn, như một làn khói hương, nhẹ thôi, nhưng đủ để nhắc mỗi người nhớ rằng: Chúng ta luôn có một nơi để trở về.
