Chuyện về vị Sư nhập thế người Khmer ở Cà Mau

Từ một vị sư cả...

Năm 1966, khi đất nước còn chìm trong khói lửa chiến tranh, Nhà sư trẻ Lâm Nuôl lúc ấy mới 27 tuổi, chuyển về Cà Mau, đảm nhiệm vai trò sư cả, trụ trì chùa Tam Hiệp tại huyện Trần Văn Thời. Vừa là một tu sĩ giữ gìn tín ngưỡng Phật giáo Nam tông Khmer, ông vừa tham gia công tác trong Hội đoàn kết sư sãi yêu nước – một tổ chức vận động sư sãi và đồng bào Khmer ủng hộ cách mạng.

Ông không chỉ lo việc phật sự mà còn mang trên vai trách nhiệm chính trị, tuyên truyền cách mạng, truyền lửa yêu nước cho bà con Khmer trong vùng. Trong lớp áo cà sa là hình ảnh một nhà sư nhập thế, hòa mình vào dòng chảy cách mạng của dân tộc.

Trong ký ức của ông và những người từng sát cánh, Tam Hiệp không chỉ là ngôi chùa sinh hoạt tôn giáo, mà ở đó còn là điểm hẹn của cách mạng, là nơi trú ẩn của những cán bộ hoạt động bí mật. Tháng 7/1966, chùa Tam Hiệp bị máy bay AD6 của Mỹ – ngụy ném bom dữ dội. Đại đức Hữu Nhem - người đồng chí thân thiết của ông đã hy sinh trong trận đó khi đang trú ẩn dưới hầm trong chánh điện. Sự hy sinh ấy khắc sâu vào tim ông Lâm Nuôl, trở thành một phần ký ức không thể quên.

Chính từ mất mát ấy, ông càng thêm quyết tâm: dù là một nhà sư, ông vẫn đứng vào hàng ngũ của Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam, dấn thân vào công tác binh vận, tuyên truyền và giữ vững tinh thần cách mạng trong lòng đồng bào Khmer.

Ông Lâm Nuôl nhớ lại, mỗi khi đi đến phum sóc, tôi lại thay cà sa, trở lại dáng vẻ của một sư sãi để nhận được sự tin tưởng, tiếp đón của đồng bào. Trong những buổi trò chuyện, ông kể cho bà con nghe về Bác Hồ, về cách mạng, về tương lai dân tộc. Có người nghe mà rơi nước mắt. “Khi Bác Hồ mất cả vùng Trần Văn Thời như chìm trong tang thương. Lễ truy điệu Bác được tổ chức trọng thể tại chùa, giữa cơn mưa tầm tã… Nỗi đau ấy như cắt vào lòng. Bà con phật tử đứng chen chúc trong sân chùa, ai cũng lặng im, đầu cúi thấp, nước mắt rơi giữa tiếng mưa”, ông Nuôl nhớ lại.

Không chỉ giữ gìn đạo pháp, ông còn là người trực tiếp chuyển ngữ các tài liệu của Mặt trận sang tiếng Khmer, giảng giải cương lĩnh cách mạng cho các lớp chỉnh huấn, huấn luyện sư sãi. Ông là cầu nối giữa đồng bào Khmer với lý tưởng của Đảng, của Bác Hồ, một công việc đòi hỏi cả trí tuệ, sự tin tưởng, và lòng trung thành.

Nhà sư nhập thế

Sau ngày toàn thắng, ông Lâm Nuôl hoàn tục. Nhưng con đường phụng sự vẫn chưa dừng lại. Ông công tác tại Ban Khmer vận Cà Mau, sau đó là Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Cà Mau, và trở thành Đại biểu Quốc hội các khóa VI, VII và VIII.

Đồng bào Khmer Cà Mau thường gọi ông là  “Lục Thum”, một cách tôn kính dành cho người có đức, có tài. Với họ, ông không chỉ là người từng khoác áo cà sa, mà hôm nay ông là người có công lớn trong gìn giữ linh hồn văn hoá cho đồng bào dân tộc Khmer. 

Ở tuổi 86, ông vẫn sống giản dị trong ngôi nhà nhỏ tại TP. Cà Mau. Trong phòng khách của gia đình, ông treo đầy tranh ảnh và câu đối được viết bằng chữ Khmer. Tiếp chúng tôi với nụ cười thân thiện, ông cho hay: “Cháu Hương – con gái tôi làm giáo viên, mỗi dịp Hè hai cha con lại dạy tiếng Khmer cho mấy đứa nhỏ trong xóm".

Ông Lâm Nuôl là một biểu tượng sống cho sự kết hợp giữa đạo và đời. Là người từng nhập thất, ông học đạo, có lòng từ bi, bác ái từ Đức Phật...; Là cán bộ cách mạng, ông thấm nhuần lý tưởng của Đảng, của Bác Hồ. Ông nói: “Nhập thất hay nhập thế, ở vị trí nào, trước hết cũng phải làm tốt bổn phận của một công dân, của một thế hệ đi trước để gìn giữ lưu truyền, làm gương cho thế hệ sau”.

Không chỉ dừng lại những cống hiến thời thanh xuân, ông còn là người giữ gìn chữ viết, tiếng nói Khmer, một phần hồn không thể tách rời của dân tộc khi tuổi đã xế chiều. “Ngôn ngữ là linh hồn, là bản sắc của dân tộc. Mất ngôn ngữ là mất gốc, là mất chính mình”, ông luôn tâm niệm với điều này.

Hoà thượng Thạch Hà, Trưởng Ban Trị sự Giáo hội tỉnh, Hội trưởng Hội Đoàn kết sư sãi yêu nước tỉnh Cà Mau chứng minh: “Cuộc đời của ông Lâm Nuôl là một minh chứng cho phương châm sống “Tốt đời, đẹp đạo”. Từ chốn thiền môn đến diễn đàn Quốc hội, từ chiến hào cách mạng đến lớp học nhỏ trong phum sóc, ở đâu ông cũng gieo được trong bà con về niềm tin, sự kính trọng và tinh thần dân tộc. Dù tuồi đời đã cao, ông vẫn không ngừng truyền dạy, cống hiến. Câu chuyện về ông Lâm Nuôl không chỉ là ký ức, mà là di sản sống động về bản lĩnh, trí tuệ và đạo đức của một người con dân tộc Khmer luôn hướng về dân tộc, về đất nước…”.

Còn ông Triệu Quang Lợi, nguyên Trưởng Ban Dân tộc tỉnh Cà Mau (nay là Sở Dân tộc và Tôn giáo) chia sẻ, lúc tôi còn công tác, chưa nghỉ hưu, ông Lâm Nuôl là Người có uy tín trong đồng bào dân tộc Khmer của TP. Cà Mau, sau đó ông không tham gia nữa vì lý do sức khoẻ. Tuy nhiên, ông luôn tích cực tham gia các phong trào thi đua tại địa phương, các hoạt động của Giáo hội và Hội Đoàn  kết sư sãi tỉnh. Gần đây, trong lần Đại hội đại biểu các DTTS của tỉnh Cà Mau năm 2024, ông được Bộ trưởng, Chủ nhiệm Uỷ ban Dân tộc (nay là Bộ Dân tộc và Tôn giáo) tặng Bằng khen vì có thành tích xuất sắc trong thực hiện công tác dân tộc và chính sách dân tộc của Đảng, Nhà nước giai đoạn 2019 – 2024. Một phần thưởng xứng đáng cho một Lục thum nay đã 86 tuổi vẫn còn cống hiến sức lực cho cộng đồng, cho dân tộc.