Công tác dân số Cần Thơ: Từ thách thức thực tiễn đến đột phá chuyển đổi số

Công tác dân số trong bối cảnh mới: Áp lực hiện hữu từ cơ sở

Chi cục trưởng Chi cục Dân số-Xã hội thành phố Cần Thơ Võ Thị Hoàng Loan cho biết: Thành phố Cần Thơ được thành lập từ ngày 1/7/2025 trên cơ sở sáp nhập toàn bộ diện tích tự nhiên và dân số của TP Cần Thơ, tỉnh Hậu Giang và tỉnh Sóc Trăng, với 103 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 31 phường và 72 xã. Quy mô địa bàn mở rộng, dân số tăng nhanh, cơ cấu dân cư đa dạng cả về vùng miền, dân tộc, trình độ và mức sống đã tạo ra những yêu cầu mới đối với công tác dân số và phát triển.

Trước sáp nhập, thực tiễn năm 2024 cho thấy, công tác dân số của địa phương đã đạt được nhiều kết quả quan trọng, song cũng bộc lộ không ít vấn đề mang tính căn cơ. Nổi bật là tình trạng mức sinh thấp kéo dài, xu hướng kết hôn muộn, sinh con muộn ngày càng phổ biến trong giới trẻ, trở thành rào cản lớn đối với mục tiêu đạt mức sinh thay thế 2,1 con/phụ nữ vào năm 2030.

Bên cạnh đó, Cần Thơ đang trong thời kỳ “cơ cấu dân số vàng” nhưng quá trình già hóa diễn ra nhanh, đòi hỏi hệ thống chính sách và dịch vụ xã hội phải thích ứng kịp thời. Ở nhiều địa bàn sau sáp nhập, đặc biệt là vùng nông thôn, vùng có đông đồng bào dân tộc thiểu số, việc tiếp cận dịch vụ dân số, chăm sóc sức khỏe sinh sản, chăm sóc người cao tuổi vẫn còn khó khăn. Nhân lực dân số và y tế cơ sở phân bổ chưa đồng đều, trong khi yêu cầu nhiệm vụ ngày càng nặng nề.

Từ thực tiễn đó, Chi cục Dân số - Xã hội thành phố Cần Thơ xác định rõ định hướng xuyên suốt là triển khai hiệu quả Nghị quyết số 21-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương về công tác dân số trong tình hình mới, tập trung đồng bộ các nhóm chỉ tiêu: điều chỉnh mức sinh hợp lý; nâng cao chất lượng dân số; duy trì kế hoạch hóa gia đình; chăm sóc sức khỏe sinh sản và thích ứng với già hóa dân số, Chi cục trưởng Chi cục Dân số-Xã hội thành phố Cần Thơ Võ Thị Hoàng Loan cho biết thêm.

Chuyển đổi số công tác dân số: Từ “ghi chép thủ công” đến quản trị dữ liệu tập trung

Một trong những điểm nhấn quan trọng, thể hiện rõ tiếng nói từ cơ sở, chính là quyết tâm đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý thông tin dân số. Trước đây, riêng tại tỉnh Hậu Giang (cũ), mỗi tháng có hơn 1.400 cộng tác viên dân số phải đi từng hộ gia đình thu thập thông tin, ghi chép thủ công vào phiếu và sổ A0. Khối lượng giấy tờ lớn, mất nhiều thời gian tổng hợp, rà soát, lưu trữ và tiềm ẩn nguy cơ sai sót, trùng lặp dữ liệu.

Thực tiễn đó đặt ra yêu cầu cấp thiết phải thay đổi phương thức quản lý. Trên cơ sở các quy định của Chính phủ về chuyển đổi số quốc gia và củng cố hệ thống thông tin chuyên ngành dân số, ngành dân số Cần Thơ đã từng bước xây dựng hệ thống thông tin dân số trên hai nền tảng: ứng dụng di động dành cho cộng tác viên và nền tảng web dành cho cán bộ dân số các cấp.

Việc đưa ứng dụng di động vào hoạt động giúp cộng tác viên dân số nhập liệu trực tiếp trên điện thoại thông minh, tra cứu nhanh thông tin hộ gia đình, cá nhân, cập nhật biến động dân số, quét căn cước công dân để giảm thời gian nhập liệu. Đối với cán bộ dân số cấp xã, huyện và thành phố, nền tảng web cho phép phê duyệt, tổng hợp số liệu, thống kê, báo cáo và theo dõi các chỉ tiêu dân số theo thời gian thực.

Đặc biệt, hệ thống còn tích hợp nhiều chức năng mới phục vụ quản lý chuyên sâu như sàng lọc trước sinh, sơ sinh; khám sức khỏe người cao tuổi tại cộng đồng; quản lý hộ nghèo, cận nghèo; theo dõi các đối tượng chính sách dân số. Từ dữ liệu rời rạc, phân tán trước đây, ngành dân số từng bước hình thành cơ sở dữ liệu tập trung, sẵn sàng kết nối, chia sẻ và phục vụ công tác chỉ đạo, điều hành.

Hiệu quả mang lại được lượng hóa rõ ràng: tiết kiệm hơn 11.000 ngày công mỗi năm, tiết kiệm chi phí trên 2 tỷ đồng/năm; đồng thời nâng cao chất lượng quản lý, giúp lãnh đạo các cấp nắm bắt nhanh tình hình dân số, kịp thời ban hành quyết sách phù hợp với thực tiễn địa phương.

Lan tỏa thông điệp dân số từ cộng đồng: Truyền thông linh hoạt, gần dân

Song song với chuyển đổi số, công tác truyền thông dân số được đổi mới theo hướng linh hoạt, gần dân, bám sát đời sống cộng đồng. Các thông điệp như “mỗi cặp vợ chồng nên sinh đủ hai con”, “kết hôn trước 30 tuổi, sinh đủ hai con trước 35 tuổi”, “chủ động chăm sóc sức khỏe sinh sản và người cao tuổi” được truyền tải thông qua nhiều mô hình cụ thể tại cơ sở.

Nhiều mô hình truyền thông cộng đồng đã và đang phát huy hiệu quả như: xã, phường sinh đủ hai con; câu lạc bộ sàng lọc trước sinh, sơ sinh; câu lạc bộ “Khỏe mẹ, khỏe con, gia đình hạnh phúc”; tổ tình nguyện vì sức khỏe người cao tuổi; câu lạc bộ thanh niên kết hôn sớm, sinh đủ con. Đáng chú ý, ngành dân số tích cực ứng dụng mạng xã hội, xây dựng các trang Zalo, Facebook, fanpage cộng đồng để tuyên truyền chính sách, chia sẻ kinh nghiệm, lan tỏa cách làm hay từ cơ sở.

Chính từ những cộng tác viên dân số ở ấp, khu vực - những người “đi từng ngõ, gõ từng nhà” - các chủ trương, chính sách dân số đã được cụ thể hóa, trở nên gần gũi, dễ hiểu và dễ thực hiện hơn đối với người dân.

Có thể thấy, công tác dân số thành phố Cần Thơ sau sáp nhập đang đứng trước nhiều áp lực, nhưng cũng mở ra cơ hội đổi mới toàn diện. Từ thực tiễn cơ sở, việc kết hợp hài hòa giữa hoàn thiện chính sách, đổi mới truyền thông và đẩy mạnh chuyển đổi số đang tạo nền tảng quan trọng để ngành dân số thành phố thích ứng hiệu quả với những biến đổi sâu sắc của cơ cấu dân số trong giai đoạn mới.