Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27
  •  

Độc đáo cách xem Lịch Tre của người Mường Hòa Bình

Thúy Hồng - 18:18, 17/02/2025

Lịch Tre hay còn được gọi là lịch Đoi/Roi của người Mường Hòa Bình. Lịch Tre có vai trò đặc biệt trong cuộc sống cộng đồng người Mường, là khối tài sản về tri thức dân gian vô giá. Tất cả mọi hoạt động sản xuất, sinh hoạt hằng ngày, phong tục, nghi lễ, lễ hội của cộng đồng, những việc quan trọng của mỗi người, mỗi gia đình người Mường ở Hòa Bình đều dựa vào cách tính cát, hung của bộ Lịch Tre.

Lịch tre có vai trò đặc biệt trong cuộc sống cộng đồng người Mường
Lịch Tre có vai trò đặc biệt trong cuộc sống cộng đồng người Mường

Bộ lịch Tre của người Mường Hòa Bình gồm 12 thẻ, làm từ những thanh tre được dóc, vót, đánh bóng cẩn thận. Trên thẻ tre có khắc các khắc, vạch, chấm (gọi chung là các ký hiệu, biểu tượng) biểu thị ngày, tháng và các hiện tượng quy luật trong tự nhiên hằng tháng trong năm.

Trên mỗi thẻ tre có các bộ phận chính gồm: Gốc lịch, sống lịch, mặt lịch. Tất cả các thẻ tre đều khắc 30 khắc tương đương với 30 ngày trong 1 tháng. Theo cách tính lịch, các ngày từ 1 - 10 gọi là "ngày cây”, từ ngày 11 - 20 gọi là "ngày lồng”, từ ngày 21 - 30 gọi là "ngày cuối”. Ở vùng Mường Bi nói riêng, các vùng Mường khác nói chung, người Mường thường tổ chức việc quan trọng vào những ngày đầu tháng (ngày cây), tránh những ngày kỵ.

Tại tỉnh Hòa Bình còn 5 bộ lịch tre cổ có từ hàng trăm năm và hơn 100 bộ lịch tre sao chép làm mới đang được lưu giữ, sử dụng trong cộng đồng người Mường.
Tại tỉnh Hòa Bình còn 5 bộ lịch Tre cổ có từ hàng trăm năm và hơn 100 bộ lịch Tre sao chép làm mới đang được lưu giữ, sử dụng trong cộng đồng người Mường

Theo nghệ nhân Mo Mường Bùi Văn Minh, xóm Mận Bùi, xã Văn Sơn, huyện Lạc Sơn, tỉnh Hòa Bình: Bộ lịch chính là sự tổng hợp, đúc kết qua nhiều đời của người Mường xưa, biểu hiện rực rỡ của tư duy Mường - Việt trong nhận thức thế giới, qua quan sát sự vận động của mặt trăng, đặc tính của trăng trong chu kỳ tháng cũng như sự vận chuyển của sao Đoi để phân định thời gian, ngày, giờ, tuần, tháng, năm. 12 thẻ tre của bộ lịch tương ứng 12 tháng.

Một bộ lịch tre gồm có 12 thẻ làm từ những thanh tre được dóc, vót, đánh bóng cẩn thận
Một bộ lịch Tre gồm có 12 thẻ làm từ những thanh tre được dóc, vót, đánh bóng cẩn thận

Trong đó, số ngày trong tháng ghi theo lối khắc gạch những ngày tốt, xấu, ngày mưa, ngày gió, ngày cá, ngày thú, ngày đại cát hay ngày xích khẩu… để đi làm ăn, làm nhà mới, cưới vợ, gả chồng hay công to việc lớn trong mường.

Trên thẻ tre có khắc các khắc, vạch, chấm (gọi chung là các ký hiệu, biểu tượng) biểu thị ngày, tháng và các hiện tượng quy luật trong tự nhiên hàng tháng trong năm.
Trên thẻ tre có khắc các khắc, vạch, chấm (gọi chung là các ký hiệu, biểu tượng) biểu thị ngày, tháng và các hiện tượng quy luật trong tự nhiên hằng tháng trong năm

Tri thức dân gian này chủ yếu được các ông Mo và một số ít người cao tuổi ở 4 vùng Mường (Bi, Vang, Thàng, Động) nắm giữ. Để bộ lịch độc đáo này không bị mai một, thất truyền, tỉnh đã lập hồ sơ khoa học về di sản văn hóa. Cùng với Lễ hội Khai Hạ dân tộc Mường, tri thức dân gian Lịch Tre của người Mường Hòa Bình được chứng nhận Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia vào năm 2022.

Hiện nay Lịch Tre đang được tỉnh Hòa Bình bảo tồn trở thành tài nguyên du lịch nhân văn, có giá trị văn hóa, ý nghĩa lịch sử to lớn gắn với phát triển du lịch.

Tất cả các thẻ tre đều khắc 30 khắc tương đương với 30 ngày trong 1 tháng
Tất cả các thẻ tre đều khắc 30 khắc tương đương với 30 ngày trong 1 tháng
Nghệ nhân nhân dân Bùi Văn Minh Lịch Tre giới thiệu tại cách tính lịch tre đã được phóng đại để du khách quan sát rõ hơn
Nghệ nhân nhân dân Bùi Văn Minh giới thiệu tại cách tính Lịch Tre đã được phóng đại để du khách quan sát rõ hơn
Từ các hoạt động sản xuất, sinh hoạt hàng ngày cho đến việc tổ chức lễ hội, nghi lễ… người Mường đều dựa vào cách tính cát, hung qua bộ lịch tre.
Từ các hoạt động sản xuất, sinh hoạt hằng ngày cho đến việc tổ chức lễ hội, nghi lễ… người Mường đều dựa vào cách tính cát, hung qua bộ Lịch Tre
Lịch Tre được giới thiệu tới du khách thăm quan tại làng Văn hóa Du lịch các dân tộc Việt Nam
Lịch Tre được giới thiệu tới du khách thăm quan tại Làng Văn hóa, Du lịch các dân tộc Việt Nam
Ý kiến độc giả
Mã bảo mật
Tin cùng chuyên mục
Về thung lũng Lâm Thượng xem người Tày làm du lịch xanh

Về thung lũng Lâm Thượng xem người Tày làm du lịch xanh

Lâm Thượng không chỉ đẹp bởi cảnh sắc thiên nhiên mà còn đẹp bởi khát vọng tự cường của con người. Lâm Thượng hôm nay đang dệt nên bài ca về một vùng quê đáng sống, nơi sinh kế bền vững nảy mầm từ chính sự trân trọng văn hóa và môi trường.
Tin nổi bật trang chủ
Công tác dân tộc, tôn giáo là vấn đề chiến lược, lâu dài

Công tác dân tộc, tôn giáo là vấn đề chiến lược, lâu dài

Dân tộc - Tôn giáo - Trần Nghị - 1 giờ trước
Công tác dân tộc, tôn giáo là vấn đề chiến lược, lâu dài, có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, giữ vững ổn định chính trị - xã hội và phát triển đất nước.
Về thung lũng Lâm Thượng xem người Tày làm du lịch xanh

Về thung lũng Lâm Thượng xem người Tày làm du lịch xanh

Sắc màu 54 - PV - 1 giờ trước
Lâm Thượng không chỉ đẹp bởi cảnh sắc thiên nhiên mà còn đẹp bởi khát vọng tự cường của con người. Lâm Thượng hôm nay đang dệt nên bài ca về một vùng quê đáng sống, nơi sinh kế bền vững nảy mầm từ chính sự trân trọng văn hóa và môi trường.
Nông dân xã miền núi nuôi chồn hương kiếm hằng trăm triệu

Nông dân xã miền núi nuôi chồn hương kiếm hằng trăm triệu

Kinh tế - Phạm Tiến - 1 giờ trước
Những năm gần đây, tại xã miền núi Kim Điền, tỉnh Quảng Trị, nhiều hộ dân đã mạnh dạn đưa chồn hương vào chăn nuôi. Từ mô hình nhỏ lẻ ban đầu, đến nay chồn hương đã trở thành vật nuôi chủ lực, mở ra hướng làm giàu của 13 hộ gia đình với thu nhập hằng trăm triệu đồng mỗi năm.
Những hạt nhân đoàn kết trong vùng đồng bào Khmer

Những hạt nhân đoàn kết trong vùng đồng bào Khmer

Dân tộc - Tôn giáo - Minh Thu - 1 giờ trước
Những năm qua, bức tranh về đời sống kinh tế-xã hội vùng đồng bào Khmer đang tiếp tục có nhiều khởi sắc. Kết quả này, ngoài sự quan tâm của Đảng, nhà nước bằng những chủ trương, chính sách dân sinh phù hợp với thực tiễn; từ sự chung tay của các tổ chức chính trị, thì còn có vai trò đóng góp quan trọng của đội ngũ những Người có uy tín trong cộng đồng.
Đến năm 2030, 60% người dân sinh sống ở vùng đồng bào DTTS tỉnh Lào Cai được phổ biến, giáo dục pháp luật

Đến năm 2030, 60% người dân sinh sống ở vùng đồng bào DTTS tỉnh Lào Cai được phổ biến, giáo dục pháp luật

Chính sách Dân tộc - Trọng Bảo - 2 giờ trước
Đây là mục tiêu đặt ra trong kế hoạch triển khai thực hiện Đề án “Phổ biến, giáo dục pháp luật phù hợp với đối tượng, địa bàn vùng đồng bào DTTS và miền núi, giai đoạn 2026 - 2035” trên địa bàn tỉnh Lào Cai.
Quản lý tiền công đức - Cách làm minh bạch tại đền Cửa Ông

Quản lý tiền công đức - Cách làm minh bạch tại đền Cửa Ông

Tiền công đức - nguồn lực hàng nghìn tỷ đồng mỗi năm tại các cơ sở tín ngưỡng lâu nay vẫn là “vùng nhạy cảm” trong quản lý. Từ cách làm minh bạch tại đền Cửa Ông (Quảng Ninh), câu hỏi đặt ra không còn là có cần kiểm soát hay không, mà là kiểm soát bằng cơ chế nào để giữ được niềm tin.
Sôi nổi Hội thi Tiếng dân tộc Tày trong Bộ đội Biên phòng năm 2026

Sôi nổi Hội thi Tiếng dân tộc Tày trong Bộ đội Biên phòng năm 2026

Tin tức - Minh Anh - 2 giờ trước
Sau 2 ngày tranh tài sôi nổi (13 - 14/4) tại tỉnh Lạng Sơn, Hội thi Tiếng dân tộc Tày trong Bộ đội Biên phòng năm 2026 đã khép lại với phần thi giành giải Nhất thuộc về Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng (BĐBP) Lạng Sơn.
Bên hồ Lắk người Mnông đưa sản phẩm nghề truyền thống thành sản phẩm du lịch đặc trưng

Bên hồ Lắk người Mnông đưa sản phẩm nghề truyền thống thành sản phẩm du lịch đặc trưng

Sắc màu 54 - Lê Hường - 3 giờ trước
Giữa nhịp sống hiện đại, người Mnông R’lăm (một nhánh của dân tộc Mnông) bên hồ Lắk, tỉnh Đắk Lắk vẫn lặng lẽ giữ nghề truyền thống của cha ông. Điều đáng mừng là các sản phẩm của nghề truyền thống như: Rượu cần, sản phẩm thổ cẩm, gốm... ngày càng phát huy giá trị khi gắn với các Tour du lịch cộng đồng và trở thành sản phẩm du lịch đặc trưng, giúp đồng bào có thêm nguồn thu nhập.
Kỳ vọng ở dự án mới xóa bỏ con đường “ghìm chân” ở Lượng Minh

Kỳ vọng ở dự án mới xóa bỏ con đường “ghìm chân” ở Lượng Minh

Kinh tế - Thanh Hải - 3 giờ trước
Tỉnh lộ 543B - trục đường chính kết nối xã Lượng Minh, tỉnh Nghệ An với các xã lân cận ra Quốc lộ 7 và Quốc lộ 48C - sau nhiều năm khai thác đã xuống cấp nghiêm trọng, trở thành “điểm nghẽn” nhiều năm khiến địa phương giậm chân tại chỗ . Nhưng kể từ khi dự án nâng cấp tuyến đường này được triển khai, người dân Lượng Minh đang kỳ vọng một sự đổi thay để phát triển.
Theo dấu chân người Cơ Lao đỏ trên dải Tây Côn Lĩnh: Khát vọng vươn lên giữa gió núi và mây ngàn (Kỳ cuối)

Theo dấu chân người Cơ Lao đỏ trên dải Tây Côn Lĩnh: Khát vọng vươn lên giữa gió núi và mây ngàn (Kỳ cuối)

Phóng sự - Vũ Mừng - Anh Huy - 3 giờ trước
Giữa điều kiện còn nhiều khó khăn ở vùng cao Tây Côn Lĩnh, người Cơ Lao đỏ hôm nay đang từng bước thay đổi cuộc sống bằng con đường học tập và những lựa chọn mới của thế hệ trẻ. Tuy vậy, phía sau những tín hiệu chuyển mình ấy vẫn là bài toán dài hạn về sinh kế và chính sách, đặt ra yêu cầu cần những giải pháp phù hợp hơn để hỗ trợ cộng đồng phát triển bền vững.
Chạm đến vùng cao trong thời đại số

Chạm đến vùng cao trong thời đại số

Khoa học - Công nghệ - Mỹ Dung - 3 giờ trước
Từ bếp lửa bản làng đến màn hình điện thoại, thanh niên vùng cao tỉnh Quảng Ninh đang mang văn hóa DTTS lên mạng xã hội. Chỉ bằng những tấm ảnh hay Video mộc mạc, họ kể chuyện quê hương theo cách rất riêng: Chân thật, hiện đại và đầy tự hào.