Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27
  •  

Độc đáo cách xem Lịch Tre của người Mường Hòa Bình

Thúy Hồng - 18:18, 17/02/2025

Lịch Tre hay còn được gọi là lịch Đoi/Roi của người Mường Hòa Bình. Lịch Tre có vai trò đặc biệt trong cuộc sống cộng đồng người Mường, là khối tài sản về tri thức dân gian vô giá. Tất cả mọi hoạt động sản xuất, sinh hoạt hằng ngày, phong tục, nghi lễ, lễ hội của cộng đồng, những việc quan trọng của mỗi người, mỗi gia đình người Mường ở Hòa Bình đều dựa vào cách tính cát, hung của bộ Lịch Tre.

Lịch tre có vai trò đặc biệt trong cuộc sống cộng đồng người Mường
Lịch Tre có vai trò đặc biệt trong cuộc sống cộng đồng người Mường

Bộ lịch Tre của người Mường Hòa Bình gồm 12 thẻ, làm từ những thanh tre được dóc, vót, đánh bóng cẩn thận. Trên thẻ tre có khắc các khắc, vạch, chấm (gọi chung là các ký hiệu, biểu tượng) biểu thị ngày, tháng và các hiện tượng quy luật trong tự nhiên hằng tháng trong năm.

Trên mỗi thẻ tre có các bộ phận chính gồm: Gốc lịch, sống lịch, mặt lịch. Tất cả các thẻ tre đều khắc 30 khắc tương đương với 30 ngày trong 1 tháng. Theo cách tính lịch, các ngày từ 1 - 10 gọi là "ngày cây”, từ ngày 11 - 20 gọi là "ngày lồng”, từ ngày 21 - 30 gọi là "ngày cuối”. Ở vùng Mường Bi nói riêng, các vùng Mường khác nói chung, người Mường thường tổ chức việc quan trọng vào những ngày đầu tháng (ngày cây), tránh những ngày kỵ.

Tại tỉnh Hòa Bình còn 5 bộ lịch tre cổ có từ hàng trăm năm và hơn 100 bộ lịch tre sao chép làm mới đang được lưu giữ, sử dụng trong cộng đồng người Mường.
Tại tỉnh Hòa Bình còn 5 bộ lịch Tre cổ có từ hàng trăm năm và hơn 100 bộ lịch Tre sao chép làm mới đang được lưu giữ, sử dụng trong cộng đồng người Mường

Theo nghệ nhân Mo Mường Bùi Văn Minh, xóm Mận Bùi, xã Văn Sơn, huyện Lạc Sơn, tỉnh Hòa Bình: Bộ lịch chính là sự tổng hợp, đúc kết qua nhiều đời của người Mường xưa, biểu hiện rực rỡ của tư duy Mường - Việt trong nhận thức thế giới, qua quan sát sự vận động của mặt trăng, đặc tính của trăng trong chu kỳ tháng cũng như sự vận chuyển của sao Đoi để phân định thời gian, ngày, giờ, tuần, tháng, năm. 12 thẻ tre của bộ lịch tương ứng 12 tháng.

Một bộ lịch tre gồm có 12 thẻ làm từ những thanh tre được dóc, vót, đánh bóng cẩn thận
Một bộ lịch Tre gồm có 12 thẻ làm từ những thanh tre được dóc, vót, đánh bóng cẩn thận

Trong đó, số ngày trong tháng ghi theo lối khắc gạch những ngày tốt, xấu, ngày mưa, ngày gió, ngày cá, ngày thú, ngày đại cát hay ngày xích khẩu… để đi làm ăn, làm nhà mới, cưới vợ, gả chồng hay công to việc lớn trong mường.

Trên thẻ tre có khắc các khắc, vạch, chấm (gọi chung là các ký hiệu, biểu tượng) biểu thị ngày, tháng và các hiện tượng quy luật trong tự nhiên hàng tháng trong năm.
Trên thẻ tre có khắc các khắc, vạch, chấm (gọi chung là các ký hiệu, biểu tượng) biểu thị ngày, tháng và các hiện tượng quy luật trong tự nhiên hằng tháng trong năm

Tri thức dân gian này chủ yếu được các ông Mo và một số ít người cao tuổi ở 4 vùng Mường (Bi, Vang, Thàng, Động) nắm giữ. Để bộ lịch độc đáo này không bị mai một, thất truyền, tỉnh đã lập hồ sơ khoa học về di sản văn hóa. Cùng với Lễ hội Khai Hạ dân tộc Mường, tri thức dân gian Lịch Tre của người Mường Hòa Bình được chứng nhận Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia vào năm 2022.

Hiện nay Lịch Tre đang được tỉnh Hòa Bình bảo tồn trở thành tài nguyên du lịch nhân văn, có giá trị văn hóa, ý nghĩa lịch sử to lớn gắn với phát triển du lịch.

Tất cả các thẻ tre đều khắc 30 khắc tương đương với 30 ngày trong 1 tháng
Tất cả các thẻ tre đều khắc 30 khắc tương đương với 30 ngày trong 1 tháng
Nghệ nhân nhân dân Bùi Văn Minh Lịch Tre giới thiệu tại cách tính lịch tre đã được phóng đại để du khách quan sát rõ hơn
Nghệ nhân nhân dân Bùi Văn Minh giới thiệu tại cách tính Lịch Tre đã được phóng đại để du khách quan sát rõ hơn
Từ các hoạt động sản xuất, sinh hoạt hàng ngày cho đến việc tổ chức lễ hội, nghi lễ… người Mường đều dựa vào cách tính cát, hung qua bộ lịch tre.
Từ các hoạt động sản xuất, sinh hoạt hằng ngày cho đến việc tổ chức lễ hội, nghi lễ… người Mường đều dựa vào cách tính cát, hung qua bộ Lịch Tre
Lịch Tre được giới thiệu tới du khách thăm quan tại làng Văn hóa Du lịch các dân tộc Việt Nam
Lịch Tre được giới thiệu tới du khách thăm quan tại Làng Văn hóa, Du lịch các dân tộc Việt Nam
Ý kiến độc giả
Mã bảo mật
Tin nổi bật trang chủ
Mở cửa tri thức cho học sinh vùng khó Thanh Hóa

Mở cửa tri thức cho học sinh vùng khó Thanh Hóa

Xã hội - Quỳnh Trâm - 35 phút trước
Quỹ Bảo trợ trẻ em Việt Nam phối hợp Trung tâm Công tác xã hội - Quỹ Bảo trợ trẻ em tỉnh Thanh Hóa và Ngân hàng TMCP Sài Gòn - Hà Nội (SHB) vừa tổ chức Lễ khánh thành, gắn biển công trình thư viện tại Trường THCS Nam Động, góp phần cải thiện điều kiện học tập cho học sinh có hoàn cảnh khó khăn trên địa bàn.
Hội thi “Lung linh vòng xòe” năm 2026 sẽ được tổ chức tại Nghĩa Lộ

Hội thi “Lung linh vòng xòe” năm 2026 sẽ được tổ chức tại Nghĩa Lộ

Sắc màu 54 - Trọng Bảo - 37 phút trước
Thông tin từ Ban Tổ chức, Hội thi “Lung linh vòng xòe” năm 2026 sẽ được tổ chức trong 3 ngày 28 - 30/4/2026, tại Quảng trường Golden Field, phường Nghĩa Lộ, tỉnh Lào Cai.
Theo dấu chân người Cơ Lao đỏ trên dải Tây Côn Lĩnh: Ánh lửa trên núi cao (Kỳ 3)

Theo dấu chân người Cơ Lao đỏ trên dải Tây Côn Lĩnh: Ánh lửa trên núi cao (Kỳ 3)

Phóng sự - Vũ Mừng - Anh Huy - 1 giờ trước
Trước khi chúng tôi đặt bút viết những dòng ghi chép này, quả thực không thể tìm thấy bất kỳ thông tin nào về ông Vàng Chá Sèng và về “báu vật của người Cơ Lao đỏ”, trên các phương tiện thông tin đại chúng. Thế nhưng với cộng đồng người Cơ Lao đỏ ở xã Tân Tiến, tỉnh Tuyên Quang, chỉ cần nhắc đến tên ông, từ người già đến người trẻ đều dành sự trân trọng lặng lẽ mà sâu đậm, như nhắc đến một phần ký ức của chính dân tộc mình!
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và phu nhân bắt đầu chuyến thăm cấp Nhà nước đến Trung Quốc

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và phu nhân bắt đầu chuyến thăm cấp Nhà nước đến Trung Quốc

Thời sự - PV - 1 giờ trước
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và phu nhân Ngô Phương Ly cùng Đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam đã tới sân bay quốc tế Thủ đô Bắc Kinh, bắt đầu chuyến thăm cấp Nhà nước đến Trung Quốc từ ngày 14 đến ngày 17/4.
Giữ “thế trận lòng dân” nhìn từ Tết truyền thống của đồng bào Khmer

Giữ “thế trận lòng dân” nhìn từ Tết truyền thống của đồng bào Khmer

Dân tộc - Tôn giáo - Minh Dực - 1 giờ trước
Từ thực tiễn Tết Chôl Chnăm Thmây của đồng bào Khmer tại TP. Hồ Chí Minh càng cho thấy rõ, giữ văn hóa không chỉ là bảo tồn bản sắc, mà là bài toán chiến lược - giữ niềm tin xã hội và bảo vệ “thế trận lòng dân” từ gốc.
Quản lý tiền công đức - Cách làm minh bạch tại đền Cửa Ông

Quản lý tiền công đức - Cách làm minh bạch tại đền Cửa Ông

Tiền công đức - nguồn lực hàng nghìn tỷ đồng mỗi năm tại các cơ sở tín ngưỡng lâu nay vẫn là “vùng nhạy cảm” trong quản lý. Từ cách làm minh bạch tại đền Cửa Ông (Quảng Ninh), câu hỏi đặt ra không còn là có cần kiểm soát hay không, mà là kiểm soát bằng cơ chế nào để giữ được niềm tin.
Lào Cai: Phấn đấu cắt giảm 50% thời gian giải quyết thủ tục hành chính

Lào Cai: Phấn đấu cắt giảm 50% thời gian giải quyết thủ tục hành chính

Xã hội - Trọng Bảo - 1 giờ trước
Tỉnh Lào Cai đã và đang đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, qua đó, góp phần nâng cao hiệu quả phục vụ người dân, doanh nghiệp.
Minh bạch tiền công đức để giữ niềm tin

Minh bạch tiền công đức để giữ niềm tin

Tôn giáo - Tín ngưỡng - Mỹ Dung - 2 giờ trước
Tiền công đức - nguồn lực hàng nghìn tỷ đồng mỗi năm tại các cơ sở tín ngưỡng lâu nay vẫn là “vùng nhạy cảm” trong quản lý. Từ cách làm minh bạch tại Đền Cửa Ông, tỉnh Quảng Ninh, câu hỏi đặt ra không còn là có cần kiểm soát hay không mà là kiểm soát bằng cơ chế nào để giữ được niềm tin.
Đẩy mạnh phòng chống ma túy khu vực biên giới tỉnh Thanh Hóa

Đẩy mạnh phòng chống ma túy khu vực biên giới tỉnh Thanh Hóa

Pháp luật - Quỳnh Trâm - 2 giờ trước
Nhờ triển khai đồng bộ các giải pháp đấu tranh với tội phạm ma túy, đặc biệt, với Chiến dịch “làm sạch địa bàn” được triển khai tại 21 xã miền núi, biên giới do Công an tỉnh Thanh Hóa chủ trì bước đầu đã mang lại hiệu quả, góp phần giữ vững an ninh trật tự từ cơ sở.
Lung linh lễ rước Nàng Chúa Xuân trong Tết Bunpimay của người Lào

Lung linh lễ rước Nàng Chúa Xuân trong Tết Bunpimay của người Lào

Sắc màu 54 - Lê Hường - 2 giờ trước
Lễ hội Bunpimay của người Lào vừa diễn ra tại xã Buôn Đôn, tỉnh Đắk Lắk thu hút hàng nghìn người tham gia với những nghi thức mang đậm bản sắc văn hóa của người Việt gốc Lào nơi biên giới. Trong đó, lễ rước Nàng Chúa Xuân là một tập tục có từ xa xưa của văn hóa người Lào.
Chiến dịch 85 ngày đêm về đích cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh

Chiến dịch 85 ngày đêm về đích cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh

Kinh tế - Minh Anh - 2 giờ trước
Những ngày này, không khí thi công trên công trường cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh như khẩn trương hơn khi các đơn vị bước vào giai đoạn nước rút của "Chiến dịch" 85 ngày đêm.