Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27
  •  

Độc đáo cách xem Lịch Tre của người Mường Hòa Bình

Thúy Hồng - 18:18, 17/02/2025

Lịch Tre hay còn được gọi là lịch Đoi/Roi của người Mường Hòa Bình. Lịch Tre có vai trò đặc biệt trong cuộc sống cộng đồng người Mường, là khối tài sản về tri thức dân gian vô giá. Tất cả mọi hoạt động sản xuất, sinh hoạt hằng ngày, phong tục, nghi lễ, lễ hội của cộng đồng, những việc quan trọng của mỗi người, mỗi gia đình người Mường ở Hòa Bình đều dựa vào cách tính cát, hung của bộ Lịch Tre.

Lịch tre có vai trò đặc biệt trong cuộc sống cộng đồng người Mường
Lịch Tre có vai trò đặc biệt trong cuộc sống cộng đồng người Mường

Bộ lịch Tre của người Mường Hòa Bình gồm 12 thẻ, làm từ những thanh tre được dóc, vót, đánh bóng cẩn thận. Trên thẻ tre có khắc các khắc, vạch, chấm (gọi chung là các ký hiệu, biểu tượng) biểu thị ngày, tháng và các hiện tượng quy luật trong tự nhiên hằng tháng trong năm.

Trên mỗi thẻ tre có các bộ phận chính gồm: Gốc lịch, sống lịch, mặt lịch. Tất cả các thẻ tre đều khắc 30 khắc tương đương với 30 ngày trong 1 tháng. Theo cách tính lịch, các ngày từ 1 - 10 gọi là "ngày cây”, từ ngày 11 - 20 gọi là "ngày lồng”, từ ngày 21 - 30 gọi là "ngày cuối”. Ở vùng Mường Bi nói riêng, các vùng Mường khác nói chung, người Mường thường tổ chức việc quan trọng vào những ngày đầu tháng (ngày cây), tránh những ngày kỵ.

Tại tỉnh Hòa Bình còn 5 bộ lịch tre cổ có từ hàng trăm năm và hơn 100 bộ lịch tre sao chép làm mới đang được lưu giữ, sử dụng trong cộng đồng người Mường.
Tại tỉnh Hòa Bình còn 5 bộ lịch Tre cổ có từ hàng trăm năm và hơn 100 bộ lịch Tre sao chép làm mới đang được lưu giữ, sử dụng trong cộng đồng người Mường

Theo nghệ nhân Mo Mường Bùi Văn Minh, xóm Mận Bùi, xã Văn Sơn, huyện Lạc Sơn, tỉnh Hòa Bình: Bộ lịch chính là sự tổng hợp, đúc kết qua nhiều đời của người Mường xưa, biểu hiện rực rỡ của tư duy Mường - Việt trong nhận thức thế giới, qua quan sát sự vận động của mặt trăng, đặc tính của trăng trong chu kỳ tháng cũng như sự vận chuyển của sao Đoi để phân định thời gian, ngày, giờ, tuần, tháng, năm. 12 thẻ tre của bộ lịch tương ứng 12 tháng.

Một bộ lịch tre gồm có 12 thẻ làm từ những thanh tre được dóc, vót, đánh bóng cẩn thận
Một bộ lịch Tre gồm có 12 thẻ làm từ những thanh tre được dóc, vót, đánh bóng cẩn thận

Trong đó, số ngày trong tháng ghi theo lối khắc gạch những ngày tốt, xấu, ngày mưa, ngày gió, ngày cá, ngày thú, ngày đại cát hay ngày xích khẩu… để đi làm ăn, làm nhà mới, cưới vợ, gả chồng hay công to việc lớn trong mường.

Trên thẻ tre có khắc các khắc, vạch, chấm (gọi chung là các ký hiệu, biểu tượng) biểu thị ngày, tháng và các hiện tượng quy luật trong tự nhiên hàng tháng trong năm.
Trên thẻ tre có khắc các khắc, vạch, chấm (gọi chung là các ký hiệu, biểu tượng) biểu thị ngày, tháng và các hiện tượng quy luật trong tự nhiên hằng tháng trong năm

Tri thức dân gian này chủ yếu được các ông Mo và một số ít người cao tuổi ở 4 vùng Mường (Bi, Vang, Thàng, Động) nắm giữ. Để bộ lịch độc đáo này không bị mai một, thất truyền, tỉnh đã lập hồ sơ khoa học về di sản văn hóa. Cùng với Lễ hội Khai Hạ dân tộc Mường, tri thức dân gian Lịch Tre của người Mường Hòa Bình được chứng nhận Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia vào năm 2022.

Hiện nay Lịch Tre đang được tỉnh Hòa Bình bảo tồn trở thành tài nguyên du lịch nhân văn, có giá trị văn hóa, ý nghĩa lịch sử to lớn gắn với phát triển du lịch.

Tất cả các thẻ tre đều khắc 30 khắc tương đương với 30 ngày trong 1 tháng
Tất cả các thẻ tre đều khắc 30 khắc tương đương với 30 ngày trong 1 tháng
Nghệ nhân nhân dân Bùi Văn Minh Lịch Tre giới thiệu tại cách tính lịch tre đã được phóng đại để du khách quan sát rõ hơn
Nghệ nhân nhân dân Bùi Văn Minh giới thiệu tại cách tính Lịch Tre đã được phóng đại để du khách quan sát rõ hơn
Từ các hoạt động sản xuất, sinh hoạt hàng ngày cho đến việc tổ chức lễ hội, nghi lễ… người Mường đều dựa vào cách tính cát, hung qua bộ lịch tre.
Từ các hoạt động sản xuất, sinh hoạt hằng ngày cho đến việc tổ chức lễ hội, nghi lễ… người Mường đều dựa vào cách tính cát, hung qua bộ Lịch Tre
Lịch Tre được giới thiệu tới du khách thăm quan tại làng Văn hóa Du lịch các dân tộc Việt Nam
Lịch Tre được giới thiệu tới du khách thăm quan tại Làng Văn hóa, Du lịch các dân tộc Việt Nam
Ý kiến độc giả
Mã bảo mật
Tin cùng chuyên mục
Người Xơ Đăng và tinh thần hồi sinh nghề truyền thống

Người Xơ Đăng và tinh thần hồi sinh nghề truyền thống

Với sự hỗ trợ thiết thực của chính quyền địa phương, thời gian gần đây, những nghệ nhân người Xơ Đăng ở tỉnh Quảng Ngãi có nhiều động lực trên hành trình gìn giữ và lan tỏa giá trị của nghề truyền thống. Với họ, đó vừa là tình yêu, vừa là trách nhiệm để nghề truyền thống luôn "sống" trong cộng đồng.
Tin nổi bật trang chủ
Gia Lai: Đảm bảo thực hiện hiệu quả công tác dân tộc, chính sách dân tộc trong giai đoạn mới

Gia Lai: Đảm bảo thực hiện hiệu quả công tác dân tộc, chính sách dân tộc trong giai đoạn mới

Công tác Dân tộc - Thành Nhân - 3 giờ trước
Tỉnh Gia Lai sau sáp nhập có địa bàn rộng, với 47 dân tộc cùng sinh sống, tỷ lệ đồng bào DTTS chiếm hơn 23%. Ðiều này đòi hỏi phải tổ chức triển khai thực hiện tốt công tác dân tộc, chính sách dân tộc, vừa bảo đảm an sinh vừa củng cố khối đại đoàn kết. Chúng tôi có cuộc trao đổi với ông Nguyễn Minh Trưởng, Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo về vấn đề này.
Luật bảo vệ dữ liệu cá nhân - củng cố niềm tin số tại Việt Nam

Luật bảo vệ dữ liệu cá nhân - củng cố niềm tin số tại Việt Nam

Pháp luật - Minh Thu - 4 giờ trước
Chính thức có hiệu lực từ ngày 1/1/2026, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân số 91/2025/QH15 phản ánh sự thay đổi rõ nét trong cách nhìn nhận dữ liệu, từ chỗ được coi là tài nguyên để khai thác, sang việc xác lập dữ liệu như một quyền cần được bảo vệ. Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân được xem là bước ngoặt quan trọng trong bảo vệ quyền riêng tư, bảo đảm an ninh dữ liệu và củng cố niềm tin số tại Việt Nam.
Cà Mau có 7 xã khu vực III, 91 ấp đặc biệt khó khăn

Cà Mau có 7 xã khu vực III, 91 ấp đặc biệt khó khăn

Chính sách Dân tộc - Tào Đạt - 4 giờ trước
UBND tỉnh Cà Mau vừa ban hành Quyết định về việc phê duyệt danh sách ấp vùng đồng bào DTTS, ấp đặc biệt khó khăn; xã vùng đồng bào DTTS, xã khu vực I, II, III trên địa bàn tỉnh Cà Mau giai đoạn 2026 - 2030. Đây là căn cứ quan trọng để triển khai các chính sách hỗ trợ và đầu tư phát triển kinh tế - xã hội phù hợp với từng địa bàn.
Cả nước phủ xanh khoảng 285.000 ha rừng trồng, xuất khẩu gỗ và lâm sản vượt 18 tỷ USD trong năm 2025

Cả nước phủ xanh khoảng 285.000 ha rừng trồng, xuất khẩu gỗ và lâm sản vượt 18 tỷ USD trong năm 2025

Kinh tế - Hoàng Quý - 4 giờ trước
Năm 2025 ghi dấu ấn quan trọng của ngành Lâm nghiệp Việt Nam khi cả nước tiếp tục đạt nhiều kết quả nổi bật trong trồng rừng, bảo vệ rừng và phát triển kinh tế rừng. Diện tích rừng trồng mới tăng cao, tỷ lệ che phủ rừng được duy trì ổn định, trong khi xuất khẩu gỗ và lâm sản lần đầu tiên vượt mốc 18 tỷ USD.
Quyết liệt thực hiện 3 đột phá chiến lược để phát triển kinh tế tư nhân

Quyết liệt thực hiện 3 đột phá chiến lược để phát triển kinh tế tư nhân

Thời sự - Minh Thu - 5 giờ trước
Văn phòng Chính phủ vừa có Thông báo số 6/TB-VPCP ngày 5/1/2026 kết luận của Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính, Trưởng Ban Chỉ đạo tại Phiên họp lần thứ ba Ban Chỉ đạo quốc gia triển khai Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị.
Kon Chênh - Thức giấc từ du lịch cộng đồng

Kon Chênh - Thức giấc từ du lịch cộng đồng

Kon Chênh - ngôi làng hoang sơ giữa đại ngàn Măng Đen, tỉnh Quảng Ngãi, là nơi định cư của hơn 110 hộ dân, với hơn 360 nhân khẩu là đồng bào Xơ Đăng - nhánh Mơ Nâm. Với cảnh sắc thiên nhiên hùng vỹ, văn hóa độc đáo, năm 2022, một số hộ trong làng như A Nấc, Y Tuấn đã tiên phong đầu tư làm du lịch cộng đồng.
Sản xuất nông nghiệp năm 2025 bứt phá mạnh mẽ, nông - lâm - thủy sản tiếp tục là trụ đỡ của nền kinh tế

Sản xuất nông nghiệp năm 2025 bứt phá mạnh mẽ, nông - lâm - thủy sản tiếp tục là trụ đỡ của nền kinh tế

Kinh tế - Hoàng Quý - 5 giờ trước
Năm 2025 ghi dấu một bước tiến quan trọng của ngành Nông nghiệp Việt Nam, khi sản xuất nông - lâm - thủy sản đạt mức tăng trưởng ấn tượng, bất chấp nhiều khó khăn từ thiên tai, biến động thị trường và chi phí đầu vào. Kết quả này không chỉ bảo đảm an ninh lương thực quốc gia, mà còn tạo động lực quan trọng cho xuất khẩu và tăng trưởng kinh tế bền vững.
Công nghệ dẫn lối - Agribank bứt phá chuyển đổi số năm 2025

Công nghệ dẫn lối - Agribank bứt phá chuyển đổi số năm 2025

Khoa học - Công nghệ - Phương Liên - 6 giờ trước
Năm 2025 đánh dấu cột mốc quan trọng trong lộ trình hiện đại hóa ngành tài chính Việt Nam. Trong dòng chảy đó, bên cạnh sứ mệnh phát triển “tam nông” truyền thống, Agribank đã vươn mình trở thành một trong những định chế tài chính tiên phong về công nghệ, tạo nên một cuộc bứt phá ngoạn mục trong “cuộc đua” chuyển đổi số.
Tháp Cánh Tiên - Vẻ đẹp ngàn năm giữa miền đất võ

Tháp Cánh Tiên - Vẻ đẹp ngàn năm giữa miền đất võ

Tôn giáo - Tín ngưỡng - Xuân Hiền - 6 giờ trước
Giữa không gian văn hóa đa sắc tộc trên vùng đất Nam Trung Bộ, tháp Cánh Tiên (Gia Lai) hiện lên như một kiệt tác kiến trúc nhuốm màu huyền thoại, vừa thanh thoát, vừa chứa đựng chiều sâu tín ngưỡng của một nền nghệ thuật cổ truyền rực rỡ. Công trình không chỉ nổi bật bởi hình khối độc đáo, mà còn bởi những giá trị thẩm mỹ và biểu tượng được lưu giữ qua nhiều thế kỷ.
Bộ Y tế cảnh báo 3 dịch bệnh tăng mạnh dịp sát Tết

Bộ Y tế cảnh báo 3 dịch bệnh tăng mạnh dịp sát Tết

Sức khỏe - Minh Nhật - 6 giờ trước
Bộ Y tế lo ngại nguy cơ dịch chồng dịch khi số ca sốt xuất huyết, tay chân miệng và viêm màng não do não mô cầu đồng loạt tăng khoảng 30% so với cùng kỳ, trong bối cảnh nhu cầu đi lại dịp Tết rất lớn.
Năm 2025, tăng trưởng GDP đạt 8,02%

Năm 2025, tăng trưởng GDP đạt 8,02%

Thời sự - Minh Thu - 6 giờ trước
Theo số liệu báo cáo của Cục Thống kê, Bộ Tài chính, trong quý IV/2025, tổng sản phẩm quốc nội (GDP) ước tính tăng 8,46% so với cùng kỳ năm 2024, đạt mức tăng cao nhất của quý IV trong 14 năm (giai đoạn 2011 - 2025).