Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27
  •  

Độc đáo cách xem Lịch Tre của người Mường Hòa Bình

Thúy Hồng - 18:18, 17/02/2025

Lịch Tre hay còn được gọi là lịch Đoi/Roi của người Mường Hòa Bình. Lịch Tre có vai trò đặc biệt trong cuộc sống cộng đồng người Mường, là khối tài sản về tri thức dân gian vô giá. Tất cả mọi hoạt động sản xuất, sinh hoạt hằng ngày, phong tục, nghi lễ, lễ hội của cộng đồng, những việc quan trọng của mỗi người, mỗi gia đình người Mường ở Hòa Bình đều dựa vào cách tính cát, hung của bộ Lịch Tre.

Lịch tre có vai trò đặc biệt trong cuộc sống cộng đồng người Mường
Lịch Tre có vai trò đặc biệt trong cuộc sống cộng đồng người Mường

Bộ lịch Tre của người Mường Hòa Bình gồm 12 thẻ, làm từ những thanh tre được dóc, vót, đánh bóng cẩn thận. Trên thẻ tre có khắc các khắc, vạch, chấm (gọi chung là các ký hiệu, biểu tượng) biểu thị ngày, tháng và các hiện tượng quy luật trong tự nhiên hằng tháng trong năm.

Trên mỗi thẻ tre có các bộ phận chính gồm: Gốc lịch, sống lịch, mặt lịch. Tất cả các thẻ tre đều khắc 30 khắc tương đương với 30 ngày trong 1 tháng. Theo cách tính lịch, các ngày từ 1 - 10 gọi là "ngày cây”, từ ngày 11 - 20 gọi là "ngày lồng”, từ ngày 21 - 30 gọi là "ngày cuối”. Ở vùng Mường Bi nói riêng, các vùng Mường khác nói chung, người Mường thường tổ chức việc quan trọng vào những ngày đầu tháng (ngày cây), tránh những ngày kỵ.

Tại tỉnh Hòa Bình còn 5 bộ lịch tre cổ có từ hàng trăm năm và hơn 100 bộ lịch tre sao chép làm mới đang được lưu giữ, sử dụng trong cộng đồng người Mường.
Tại tỉnh Hòa Bình còn 5 bộ lịch Tre cổ có từ hàng trăm năm và hơn 100 bộ lịch Tre sao chép làm mới đang được lưu giữ, sử dụng trong cộng đồng người Mường

Theo nghệ nhân Mo Mường Bùi Văn Minh, xóm Mận Bùi, xã Văn Sơn, huyện Lạc Sơn, tỉnh Hòa Bình: Bộ lịch chính là sự tổng hợp, đúc kết qua nhiều đời của người Mường xưa, biểu hiện rực rỡ của tư duy Mường - Việt trong nhận thức thế giới, qua quan sát sự vận động của mặt trăng, đặc tính của trăng trong chu kỳ tháng cũng như sự vận chuyển của sao Đoi để phân định thời gian, ngày, giờ, tuần, tháng, năm. 12 thẻ tre của bộ lịch tương ứng 12 tháng.

Một bộ lịch tre gồm có 12 thẻ làm từ những thanh tre được dóc, vót, đánh bóng cẩn thận
Một bộ lịch Tre gồm có 12 thẻ làm từ những thanh tre được dóc, vót, đánh bóng cẩn thận

Trong đó, số ngày trong tháng ghi theo lối khắc gạch những ngày tốt, xấu, ngày mưa, ngày gió, ngày cá, ngày thú, ngày đại cát hay ngày xích khẩu… để đi làm ăn, làm nhà mới, cưới vợ, gả chồng hay công to việc lớn trong mường.

Trên thẻ tre có khắc các khắc, vạch, chấm (gọi chung là các ký hiệu, biểu tượng) biểu thị ngày, tháng và các hiện tượng quy luật trong tự nhiên hàng tháng trong năm.
Trên thẻ tre có khắc các khắc, vạch, chấm (gọi chung là các ký hiệu, biểu tượng) biểu thị ngày, tháng và các hiện tượng quy luật trong tự nhiên hằng tháng trong năm

Tri thức dân gian này chủ yếu được các ông Mo và một số ít người cao tuổi ở 4 vùng Mường (Bi, Vang, Thàng, Động) nắm giữ. Để bộ lịch độc đáo này không bị mai một, thất truyền, tỉnh đã lập hồ sơ khoa học về di sản văn hóa. Cùng với Lễ hội Khai Hạ dân tộc Mường, tri thức dân gian Lịch Tre của người Mường Hòa Bình được chứng nhận Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia vào năm 2022.

Hiện nay Lịch Tre đang được tỉnh Hòa Bình bảo tồn trở thành tài nguyên du lịch nhân văn, có giá trị văn hóa, ý nghĩa lịch sử to lớn gắn với phát triển du lịch.

Tất cả các thẻ tre đều khắc 30 khắc tương đương với 30 ngày trong 1 tháng
Tất cả các thẻ tre đều khắc 30 khắc tương đương với 30 ngày trong 1 tháng
Nghệ nhân nhân dân Bùi Văn Minh Lịch Tre giới thiệu tại cách tính lịch tre đã được phóng đại để du khách quan sát rõ hơn
Nghệ nhân nhân dân Bùi Văn Minh giới thiệu tại cách tính Lịch Tre đã được phóng đại để du khách quan sát rõ hơn
Từ các hoạt động sản xuất, sinh hoạt hàng ngày cho đến việc tổ chức lễ hội, nghi lễ… người Mường đều dựa vào cách tính cát, hung qua bộ lịch tre.
Từ các hoạt động sản xuất, sinh hoạt hằng ngày cho đến việc tổ chức lễ hội, nghi lễ… người Mường đều dựa vào cách tính cát, hung qua bộ Lịch Tre
Lịch Tre được giới thiệu tới du khách thăm quan tại làng Văn hóa Du lịch các dân tộc Việt Nam
Lịch Tre được giới thiệu tới du khách thăm quan tại Làng Văn hóa, Du lịch các dân tộc Việt Nam
Ý kiến độc giả
Mã bảo mật
Tin cùng chuyên mục
Phở và Múa rối nước được lập hồ sơ đề nghị ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại

Phở và Múa rối nước được lập hồ sơ đề nghị ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại

Việt Nam đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu đưa những giá trị văn hóa tiêu biểu vươn tầm quốc tế, khi Chính phủ đồng ý chủ trương lập hồ sơ khoa học đề nghị UNESCO ghi danh hai di sản văn hóa phi vật thể đặc sắc, là Phở và Múa rối nước. Đây không chỉ là niềm tự hào văn hóa dân tộc, mà còn là bước đi chiến lược trong công tác bảo tồn, phát huy và quảng bá bản sắc văn hóa Việt Nam trong bối cảnh hội nhập sâu rộng.
Tin nổi bật trang chủ
Chính sách thu hút, trọng dụng nhân tài đối với Quân đội nhân dân Việt Nam

Chính sách thu hút, trọng dụng nhân tài đối với Quân đội nhân dân Việt Nam

Thời sự - Minh Thu - 39 phút trước
Chính phủ đã ban hành Nghị định 363/2025/NĐ-CP (Nghị định 363) quy định chính sách thu hút, trọng dụng nhân tài đối với Quân đội nhân dân Việt Nam.
Phở và Múa rối nước được lập hồ sơ đề nghị ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại

Phở và Múa rối nước được lập hồ sơ đề nghị ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại

Sắc màu 54 - Hoàng Quý - 42 phút trước
Việt Nam đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu đưa những giá trị văn hóa tiêu biểu vươn tầm quốc tế, khi Chính phủ đồng ý chủ trương lập hồ sơ khoa học đề nghị UNESCO ghi danh hai di sản văn hóa phi vật thể đặc sắc, là Phở và Múa rối nước. Đây không chỉ là niềm tự hào văn hóa dân tộc, mà còn là bước đi chiến lược trong công tác bảo tồn, phát huy và quảng bá bản sắc văn hóa Việt Nam trong bối cảnh hội nhập sâu rộng.
Chợ phiên Măng Đen - Điểm đến thú vị của du khách trong dịp Tết Dương lịch 2026

Chợ phiên Măng Đen - Điểm đến thú vị của du khách trong dịp Tết Dương lịch 2026

Trang địa phương - Ngọc Chí - 1 giờ trước
Những ngày đầu năm mới 2026, trong tiết trời se lạnh đặc trưng của cao nguyên, chợ phiên Măng Đen, xã Măng Đen, tỉnh Quảng Ngãi trở thành điểm thú vị của du khách. Tại đây, du khách sẽ được thưởng thức các món ăn đặc trưng, được hòa mình vào không gian cồng chiêng, múa xoang do các nghệ nhân người DTTS biểu diễn.
Tổng Bí thư Tô Lâm: Công tác nội chính phải đúng, trúng, kịp thời và nhân văn

Tổng Bí thư Tô Lâm: Công tác nội chính phải đúng, trúng, kịp thời và nhân văn

Thời sự - PV - 2 giờ trước
Sáng 5/1, tại Hà Nội, Ban Nội chính Trung ương tổ chức Lễ kỷ niệm 60 năm ngày truyền thống ngành Nội chính (5/1/1966 - 5/1/2026) và đón nhận Huân chương Hồ Chí Minh lần thứ hai. Tổng Bí thư Tô Lâm dự và phát biểu chỉ đạo tại Lễ kỷ niệm.
Xuất khẩu thủy sản vượt mốc 11 tỷ USD năm 2025: Thắng lợi ngắn hạn, thách thức dài hơi cho năm 2026

Xuất khẩu thủy sản vượt mốc 11 tỷ USD năm 2025: Thắng lợi ngắn hạn, thách thức dài hơi cho năm 2026

Kinh tế - Hoàng Minh - 2 giờ trước
Năm 2025, xuất khẩu thủy sản Việt Nam lần đầu tiên vượt mốc 11 tỷ USD, đánh dấu sự phục hồi mạnh mẽ sau giai đoạn khó khăn kéo dài của thị trường toàn cầu. Tuy nhiên, theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), những tín hiệu tích cực này chưa đủ để bảo đảm một năm 2026 thuận lợi, khi nhiều rủi ro và thách thức vẫn hiện hữu.
Kon Chênh - Thức giấc từ du lịch cộng đồng

Kon Chênh - Thức giấc từ du lịch cộng đồng

Kon Chênh - ngôi làng hoang sơ giữa đại ngàn Măng Đen, tỉnh Quảng Ngãi, là nơi định cư của hơn 110 hộ dân, với hơn 360 nhân khẩu là đồng bào Xơ Đăng - nhánh Mơ Nâm. Với cảnh sắc thiên nhiên hùng vỹ, văn hóa độc đáo, năm 2022, một số hộ trong làng như A Nấc, Y Tuấn đã tiên phong đầu tư làm du lịch cộng đồng.
Du lịch Việt Nam khởi động năm 2026 sôi động, hướng tới mục tiêu đón 175 triệu lượt khách

Du lịch Việt Nam khởi động năm 2026 sôi động, hướng tới mục tiêu đón 175 triệu lượt khách

Kinh tế - Hoàng Quý - 4 giờ trước
Ngay trong những ngày đầu năm 2026, ngành Du lịch Việt Nam đã ghi nhận nhiều tín hiệu tích cực, khi lượng khách tăng mạnh tại hàng loạt điểm đến trọng điểm trên cả nước. Kết quả khả quan trong dịp Tết Dương lịch không chỉ phản ánh sức phục hồi vững chắc của thị trường, mà còn tạo đà quan trọng để toàn ngành hướng tới mục tiêu đón khoảng 175 triệu lượt khách trong năm nay.
Giữ hồn cho những làn điệu hát nhà tơ trong đời sống bằng dữ liệu số

Giữ hồn cho những làn điệu hát nhà tơ trong đời sống bằng dữ liệu số

Sắc màu 54 - Mỹ Dung - 5 giờ trước
Không gian lễ hội thu hẹp, lớp nghệ nhân ngày càng cao tuổi khiến loại hình diễn xướng dân gian hát nhà tơ gắn với cư dân ven biển tỉnh Quảng Ninh đang đứng trước nguy cơ mai một. Trong bối cảnh đó, số hóa dữ liệu đang được xem là hướng đi căn cơ để giữ di sản không chỉ trong ký ức.
Thể thao người khuyết tật Việt Nam tham gia 11/19 môn tại ASEAN Para Games 13

Thể thao người khuyết tật Việt Nam tham gia 11/19 môn tại ASEAN Para Games 13

Thể thao - Giải trí - Hoàng Minh - 6 giờ trước
ASEAN Para Games 13 là sự kiện thể thao lớn nhất khu vực dành cho vận động viên người khuyết tật, sẽ diễn ra từ 15 đến 27/1/2026, tại Nakhon Ratchasima (Thái Lan). Tại kỳ đại hội lần này, Đoàn Thể thao người khuyết tật Việt Nam tham gia tranh tài ở 11/19 môn thi đấu, thể hiện quyết tâm, khát vọng vươn lên và hình ảnh một Việt Nam nhân văn, giàu nghị lực trên đấu trường khu vực.
Dồn sức làm

Dồn sức làm "mái ấm" đón Tết cho đồng bào nơi rẻo cao Tây Trà

Xã hội - Thành Nhân - 6 giờ trước
Những ngày này, về rẻo cao Tây Trà, tỉnh Quảng Ngãi, các cán bộ, chiến sĩ lực lượng vũ trang tham gia “Chiến dịch Quang Trung” đang khẩn trương đồng lòng, hợp sức đẩy nhanh tiến độ thi công với quyết tâm bàn giao “mái ấm” cho bà con trước Tết Nguyên đán Bính Ngọ.
Chương trình Mục tiêu quốc gia: Tạo sinh kế cho đồng bào Khmer vùng Bảy Núi

Chương trình Mục tiêu quốc gia: Tạo sinh kế cho đồng bào Khmer vùng Bảy Núi

Dân tộc - Tôn giáo - Tào Đạt - 7 giờ trước
Những năm qua, vùng Bảy Núi của tỉnh An Giang đang đổi thay từng ngày, những con đường men theo chân núi đã được đầu tư sửa chữa và làm mới, nhà gạch kiên cố dần thay thế những căn nhà lá đơn sơ, bà con dân tộc Khmer nơi đây ngày càng ấm no. Những thay đổi đó là một quá trình bền bỉ triển khai thực hiện các chương trình, chính sách dân tộc, đặc biệt là Chương trình MTQG 1719.