Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27
  •  

Độc đáo cách xem Lịch Tre của người Mường Hòa Bình

Thúy Hồng - 18:18, 17/02/2025

Lịch Tre hay còn được gọi là lịch Đoi/Roi của người Mường Hòa Bình. Lịch Tre có vai trò đặc biệt trong cuộc sống cộng đồng người Mường, là khối tài sản về tri thức dân gian vô giá. Tất cả mọi hoạt động sản xuất, sinh hoạt hằng ngày, phong tục, nghi lễ, lễ hội của cộng đồng, những việc quan trọng của mỗi người, mỗi gia đình người Mường ở Hòa Bình đều dựa vào cách tính cát, hung của bộ Lịch Tre.

Lịch tre có vai trò đặc biệt trong cuộc sống cộng đồng người Mường
Lịch Tre có vai trò đặc biệt trong cuộc sống cộng đồng người Mường

Bộ lịch Tre của người Mường Hòa Bình gồm 12 thẻ, làm từ những thanh tre được dóc, vót, đánh bóng cẩn thận. Trên thẻ tre có khắc các khắc, vạch, chấm (gọi chung là các ký hiệu, biểu tượng) biểu thị ngày, tháng và các hiện tượng quy luật trong tự nhiên hằng tháng trong năm.

Trên mỗi thẻ tre có các bộ phận chính gồm: Gốc lịch, sống lịch, mặt lịch. Tất cả các thẻ tre đều khắc 30 khắc tương đương với 30 ngày trong 1 tháng. Theo cách tính lịch, các ngày từ 1 - 10 gọi là "ngày cây”, từ ngày 11 - 20 gọi là "ngày lồng”, từ ngày 21 - 30 gọi là "ngày cuối”. Ở vùng Mường Bi nói riêng, các vùng Mường khác nói chung, người Mường thường tổ chức việc quan trọng vào những ngày đầu tháng (ngày cây), tránh những ngày kỵ.

Tại tỉnh Hòa Bình còn 5 bộ lịch tre cổ có từ hàng trăm năm và hơn 100 bộ lịch tre sao chép làm mới đang được lưu giữ, sử dụng trong cộng đồng người Mường.
Tại tỉnh Hòa Bình còn 5 bộ lịch Tre cổ có từ hàng trăm năm và hơn 100 bộ lịch Tre sao chép làm mới đang được lưu giữ, sử dụng trong cộng đồng người Mường

Theo nghệ nhân Mo Mường Bùi Văn Minh, xóm Mận Bùi, xã Văn Sơn, huyện Lạc Sơn, tỉnh Hòa Bình: Bộ lịch chính là sự tổng hợp, đúc kết qua nhiều đời của người Mường xưa, biểu hiện rực rỡ của tư duy Mường - Việt trong nhận thức thế giới, qua quan sát sự vận động của mặt trăng, đặc tính của trăng trong chu kỳ tháng cũng như sự vận chuyển của sao Đoi để phân định thời gian, ngày, giờ, tuần, tháng, năm. 12 thẻ tre của bộ lịch tương ứng 12 tháng.

Một bộ lịch tre gồm có 12 thẻ làm từ những thanh tre được dóc, vót, đánh bóng cẩn thận
Một bộ lịch Tre gồm có 12 thẻ làm từ những thanh tre được dóc, vót, đánh bóng cẩn thận

Trong đó, số ngày trong tháng ghi theo lối khắc gạch những ngày tốt, xấu, ngày mưa, ngày gió, ngày cá, ngày thú, ngày đại cát hay ngày xích khẩu… để đi làm ăn, làm nhà mới, cưới vợ, gả chồng hay công to việc lớn trong mường.

Trên thẻ tre có khắc các khắc, vạch, chấm (gọi chung là các ký hiệu, biểu tượng) biểu thị ngày, tháng và các hiện tượng quy luật trong tự nhiên hàng tháng trong năm.
Trên thẻ tre có khắc các khắc, vạch, chấm (gọi chung là các ký hiệu, biểu tượng) biểu thị ngày, tháng và các hiện tượng quy luật trong tự nhiên hằng tháng trong năm

Tri thức dân gian này chủ yếu được các ông Mo và một số ít người cao tuổi ở 4 vùng Mường (Bi, Vang, Thàng, Động) nắm giữ. Để bộ lịch độc đáo này không bị mai một, thất truyền, tỉnh đã lập hồ sơ khoa học về di sản văn hóa. Cùng với Lễ hội Khai Hạ dân tộc Mường, tri thức dân gian Lịch Tre của người Mường Hòa Bình được chứng nhận Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia vào năm 2022.

Hiện nay Lịch Tre đang được tỉnh Hòa Bình bảo tồn trở thành tài nguyên du lịch nhân văn, có giá trị văn hóa, ý nghĩa lịch sử to lớn gắn với phát triển du lịch.

Tất cả các thẻ tre đều khắc 30 khắc tương đương với 30 ngày trong 1 tháng
Tất cả các thẻ tre đều khắc 30 khắc tương đương với 30 ngày trong 1 tháng
Nghệ nhân nhân dân Bùi Văn Minh Lịch Tre giới thiệu tại cách tính lịch tre đã được phóng đại để du khách quan sát rõ hơn
Nghệ nhân nhân dân Bùi Văn Minh giới thiệu tại cách tính Lịch Tre đã được phóng đại để du khách quan sát rõ hơn
Từ các hoạt động sản xuất, sinh hoạt hàng ngày cho đến việc tổ chức lễ hội, nghi lễ… người Mường đều dựa vào cách tính cát, hung qua bộ lịch tre.
Từ các hoạt động sản xuất, sinh hoạt hằng ngày cho đến việc tổ chức lễ hội, nghi lễ… người Mường đều dựa vào cách tính cát, hung qua bộ Lịch Tre
Lịch Tre được giới thiệu tới du khách thăm quan tại làng Văn hóa Du lịch các dân tộc Việt Nam
Lịch Tre được giới thiệu tới du khách thăm quan tại Làng Văn hóa, Du lịch các dân tộc Việt Nam
Ý kiến độc giả
Mã bảo mật
Tin cùng chuyên mục
Người giữ nhịp chiêng dân tộc Co

Người giữ nhịp chiêng dân tộc Co

Trong chuyến công tác về xã Trà Liên, một xã vùng sâu của TP. Đà Nẵng, chúng tôi có dịp gặp Nghệ nhân Ưu tú Dương Lai, người Co, ở thôn Tắk Kót. Câu chuyện của ông gắn với quá trình gìn giữ và truyền dạy các giá trị văn hóa truyền thống của người Co trong bối cảnh đời sống hiện đại đang làm thay đổi nhiều nếp sinh hoạt cộng đồng.
Tin nổi bật trang chủ
Tuần Du lịch Ninh Bình có gì đặc sắc?

Tuần Du lịch Ninh Bình có gì đặc sắc?

Du lịch - Quỳnh Trâm - 2 giờ trước
Ngày 17/4, UBND tỉnh Ninh Bình tổ chức hội nghị thông tin về Tuần Du lịch Ninh Bình năm 2026 với chủ đề “Ninh Bình - Hành trình di sản qua các thời đại”. Sự kiện dự kiến diễn ra trong 10 ngày cuối tháng 5, hứa hẹn mang đến chuỗi hoạt động văn hóa, nghệ thuật và trải nghiệm du lịch phong phú.
Gia Lai tặng sách cho thư viện ở vùng đồng bào DTTS, vùng biên giới, hải đảo

Gia Lai tặng sách cho thư viện ở vùng đồng bào DTTS, vùng biên giới, hải đảo

Tin tức - Ngọc Thu - 2 giờ trước
Sáng 17/4, tại Quảng trường Đại Đoàn Kết (phường Pleiku), Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Gia Lai phối hợp tổ chức Chương trình phát động, hưởng ứng Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam lần thứ V và Cuộc thi Đại sứ Văn hóa đọc tỉnh Gia Lai năm 2026 với thông điệp “Mạch tri thức - Từ trang sách đến không gian số”.
Người giữ nhịp chiêng dân tộc Co

Người giữ nhịp chiêng dân tộc Co

Sắc màu 54 - Hồng Phúc - 2 giờ trước
Trong chuyến công tác về xã Trà Liên, một xã vùng sâu của TP. Đà Nẵng, chúng tôi có dịp gặp Nghệ nhân Ưu tú Dương Lai, người Co, ở thôn Tắk Kót. Câu chuyện của ông gắn với quá trình gìn giữ và truyền dạy các giá trị văn hóa truyền thống của người Co trong bối cảnh đời sống hiện đại đang làm thay đổi nhiều nếp sinh hoạt cộng đồng.

"Cú hích kép" cho du lịch Quảng Trị

Sắc màu 54 - Phạm Tiến - 3 giờ trước
Du lịch Quảng Trị đang bước vào một giai đoạn chuyển mình rõ rệt. Không còn dừng ở quảng bá hình ảnh, Quảng Trị đang chủ động định hình sản phẩm du lịch trọng điểm để mở rộng cửa đón khách quốc tế.
Đà Nẵng thành lập 3 tổ công tác nhằm đẩy nhanh tiến độ các dự án trường nội trú biên giới

Đà Nẵng thành lập 3 tổ công tác nhằm đẩy nhanh tiến độ các dự án trường nội trú biên giới

Giáo dục - H.Trường - T.Nhân - 3 giờ trước
Ngày 17/4, UBND TP. Đà Nẵng quyết định thành lập 3 tổ công tác nhằm kiểm tra, đôn đốc, tháo gỡ khó khăn và đẩy nhanh tiến độ thi công, giải ngân các dự án Trường phổ thông dân tộc nội trú liên cấp Tiểu học - THCS tại các xã biên giới đất liền.
Quản lý tiền công đức - Cách làm minh bạch tại đền Cửa Ông

Quản lý tiền công đức - Cách làm minh bạch tại đền Cửa Ông

Tiền công đức - nguồn lực hàng nghìn tỷ đồng mỗi năm tại các cơ sở tín ngưỡng lâu nay vẫn là “vùng nhạy cảm” trong quản lý. Từ cách làm minh bạch tại đền Cửa Ông (Quảng Ninh), câu hỏi đặt ra không còn là có cần kiểm soát hay không, mà là kiểm soát bằng cơ chế nào để giữ được niềm tin.
Thủ tướng Lê Minh Hưng làm việc với 3 bộ, cơ quan về các nhiệm vụ trọng tâm thời gian tới

Thủ tướng Lê Minh Hưng làm việc với 3 bộ, cơ quan về các nhiệm vụ trọng tâm thời gian tới

Thời sự - PV - 3 giờ trước
Sáng 17/4, tại trụ sở Chính phủ, Thủ tướng Lê Minh Hưng chủ trì cuộc làm việc với Bộ Nội vụ, Bộ Dân tộc và Tôn giáo, Thanh tra Chính phủ về tình hình thực hiện nhiệm vụ từ đầu năm 2026, phương hướng, nhiệm vụ trọng tâm công tác thời gian tới và giải quyết một số đề xuất, kiến nghị của các bộ, cơ quan.
Quảng Ninh: Trao tặng sách cho 5 thư viện trường học vùng DTTS

Quảng Ninh: Trao tặng sách cho 5 thư viện trường học vùng DTTS

Tin tức - Mỹ Dung - 4 giờ trước
Ngày 17/4, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Ninh tổ chức khai mạc Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam lần thứ V. Dịp này, Cuộc thi Đại sứ Văn hóa đọc tỉnh Quảng Ninh năm 2026 với chủ đề “Quảng Ninh với văn hóa đọc trong kỷ nguyên số” cũng được phát động.
Tuyên bố chung Việt Nam - Trung Quốc

Tuyên bố chung Việt Nam - Trung Quốc

Thời sự - PV - 7 giờ trước
Tuyên bố chung giữa nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam và nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa về việc tiếp tục làm sâu sắc Quan hệ đối tác hợp tác chiến lược toàn diện, thúc đẩy xây dựng Cộng đồng chia sẻ tương lai Việt Nam - Trung Quốc có ý nghĩa chiến lược ở mức độ cao hơn trong thời kỳ mới.
Cô giáo “xương thủy tinh” nhận Bằng khen cho hành trình lan tỏa tri thức

Cô giáo “xương thủy tinh” nhận Bằng khen cho hành trình lan tỏa tri thức

Gương sáng - Quỳnh Trâm - 9 giờ trước
Nhân Ngày Người khuyết tật Việt Nam (18/4), Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Thị Quyên Thanh đã đến thăm và trao Bằng khen của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo cho cô giáo Nguyễn Thị Ngọc Tâm - tấm gương vượt khó, bền bỉ cống hiến cho giáo dục cộng đồng tại Ninh Bình.
Xử phạt gần 150 triệu đồng vụ phá rừng phòng hộ ở Thanh Hóa

Xử phạt gần 150 triệu đồng vụ phá rừng phòng hộ ở Thanh Hóa

Pháp luật - Quỳnh Trâm - 9 giờ trước
Thông tin từ Hạt Kiểm lâm Thạch Thành (Thanh Hóa) cho biết, đơn vị vừa ban hành quyết định xử phạt gần 150 triệu đồng đối với các cá nhân có hành vi phá rừng trái pháp luật trên địa bàn.