Đổi mới cách làm dân số để thích ứng với giai đoạn phát triển mới

Đồng bộ giải pháp điều chỉnh mức sinh, nâng cao chất lượng dân số

Sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh theo Nghị quyết của Quốc hội, tỉnh Vĩnh Long mới có quy mô hơn 3,4 triệu dân, gồm 124 xã, phường. Thực tiễn này đặt ra nhiều thách thức đối với công tác dân số, nhất là trong điều kiện địa bàn rộng, dân cư phân tán, còn tồn tại sự chênh lệch về mức sống và khả năng tiếp cận dịch vụ y tế - dân số giữa các khu vực.

Xác định rõ yêu cầu chuyển trọng tâm từ “kế hoạch hóa gia đình” sang “dân số và phát triển”, Chi cục Dân số tỉnh Vĩnh Long đã tham mưu triển khai đồng bộ các chương trình, đề án theo hướng toàn diện, bền vững. Năm 2025, nhiều chỉ tiêu dân số quan trọng được giữ vững và cải thiện: tổng tỷ suất sinh đạt 1,6 con/phụ nữ; tỷ số giới tính khi sinh giảm về mức 107,6 bé trai/100 bé gái; tỷ lệ phụ nữ mang thai tham gia tầm soát trước sinh vượt kế hoạch đề ra. Đây là những kết quả tích cực trong bối cảnh còn nhiều khó khăn về nhân lực và tổ chức bộ máy sau sáp nhập.

Tại phường Thanh Đức, công tác điều chỉnh mức sinh được triển khai gắn với sinh hoạt cộng đồng và đời sống dân cư. Các thông điệp về sinh đủ hai con, nuôi dạy con tốt, khám sức khỏe tiền hôn nhân được lồng ghép trong các buổi họp khu dân cư, sinh hoạt chi hội phụ nữ, đoàn thanh niên. Nhờ cách làm linh hoạt, gần gũi, nhận thức của người dân, đặc biệt là các cặp vợ chồng trẻ, từng bước được nâng lên.

Cùng với đó, các chương trình tầm soát, chẩn đoán trước sinh và sơ sinh được triển khai đồng bộ, tạo điều kiện để phụ nữ mang thai tiếp cận dịch vụ y tế chất lượng cao hơn. Đây được xem là giải pháp căn cơ góp phần nâng cao chất lượng dân số, hạn chế dị tật bẩm sinh, giảm gánh nặng cho gia đình và xã hội trong tương lai.

Trong khi đó, tại phường Phước Hậu, việc chú trọng tư vấn, khám sức khỏe tiền hôn nhân đã mang lại những chuyển biến rõ nét. Thông qua các câu lạc bộ tiền hôn nhân và hoạt động truyền thông chuyên đề, thanh niên được trang bị kiến thức về sức khỏe sinh sản, hôn nhân, gia đình, từ đó nâng cao ý thức chăm sóc sức khỏe trước khi lập gia đình. Cách làm này góp phần hình thành thế hệ trẻ khỏe mạnh, có trách nhiệm với bản thân và cộng đồng.

Chăm sóc người cao tuổi - trụ cột an sinh trong bối cảnh già hóa dân số

Già hóa dân số đang trở thành xu thế rõ nét tại Vĩnh Long, đòi hỏi công tác dân số phải gắn chặt với bảo đảm an sinh xã hội. Nhận diện rõ vấn đề này, tỉnh đã tập trung triển khai chương trình chăm sóc sức khỏe người cao tuổi với nhiều mô hình phù hợp, hiệu quả.

Tại phường Phước Hậu, mô hình Câu lạc bộ Liên thế hệ tự giúp nhau được duy trì và phát huy vai trò thiết thực. Thông qua các hoạt động khám sức khỏe định kỳ, tư vấn, hỗ trợ tinh thần và chăm sóc tại nhà, mô hình không chỉ giúp người cao tuổi nâng cao sức khỏe thể chất mà còn cải thiện đời sống tinh thần, tăng cường sự gắn kết trong cộng đồng dân cư.

Bên cạnh đó, việc lập hồ sơ theo dõi sức khỏe, bảo đảm người cao tuổi có thẻ bảo hiểm y tế và được khám sức khỏe định kỳ được chính quyền địa phương quan tâm thực hiện nghiêm túc. Đây là những giải pháp quan trọng nhằm thích ứng với quá trình già hóa dân số, bảo đảm không ai bị bỏ lại phía sau.

Tại phường Thanh Đức, công tác chăm sóc người cao tuổi cũng được triển khai đồng bộ với sự tham gia của ngành y tế, Hội người cao tuổi và các tổ chức đoàn thể. Các hoạt động truyền thông về chăm sóc sức khỏe, phòng chống bệnh không lây nhiễm được tổ chức thường xuyên, góp phần nâng cao nhận thức của người dân về vai trò, vị trí của người cao tuổi trong gia đình và xã hội.

Chia sẻ về công tác dân số tại địa phương, bà Phạm Thiên Hồng, đại diện Hội Người cao tuổi phường Thanh Đức, cho rằng: “Công tác dân số bây giờ không chỉ là chuyện sinh con, mà là chăm lo cho cả vòng đời của mỗi người. Khi địa phương quan tâm chăm sóc người cao tuổi, tạo điều kiện để họ sống khỏe, sống vui, bà con rất đồng tình và ủng hộ”.

Gần dân, bám cơ sở để chủ trương đi vào cuộc sống

Thực tiễn triển khai tại phường Thanh Đức và phường Phước Hậu (Vĩnh Long)cho thấy, hiệu quả công tác dân số phụ thuộc lớn vào vai trò của chính quyền cơ sở, sự phối hợp của các ngành, đoàn thể và đặc biệt là đội ngũ cộng tác viên dân số, người có uy tín trong cộng đồng.

Theo bà Phạm Lê Mỹ Duyên, Chủ tịch Hội Phụ nữ phường Phước Hậu: “Dân số là việc lâu dài, phải kiên trì và làm bằng cái tâm. Cán bộ xuống tận nhà, giải thích cặn kẽ cho bà con hiểu thì người dân mới tin, mới làm theo. Khi dân đồng thuận, mọi chủ trương đều triển khai thuận lợi”.

Đánh giá về hiệu quả các mô hình dân số tại cơ sở, Chi cục trưởng Chi cục Dân số tỉnh Vĩnh Long Lê Thị Thủy nhấn mạnh: “Trong bối cảnh tỉnh mới sau sáp nhập, yêu cầu đặt ra không chỉ là giữ vững các chỉ tiêu dân số, mà quan trọng hơn là nâng cao chất lượng dân số gắn với phát triển bền vững. Điều này đòi hỏi phải đổi mới cách làm, lấy người dân làm trung tâm và cơ sở là địa bàn trọng điểm triển khai”.

Theo bà Lê Thị Thủy, Chi cục Dân số tỉnh xác định phải tăng cường phân cấp, phát huy vai trò của chính quyền cơ sở, đội ngũ cộng tác viên dân số và người có uy tín trong cộng đồng. “Thực tiễn tại phường Thanh Đức, phường Phước Hậu cho thấy, khi công tác dân số được lồng ghép với sinh hoạt cộng đồng, gắn với lợi ích thiết thực của người dân thì chủ trương, chính sách sẽ đi vào cuộc sống một cách bền vững”, bà Thủy khẳng định.

Thời gian tới, ngành dân số sẽ tiếp tục tham mưu hoàn thiện cơ chế, chính sách, ưu tiên các chương trình điều chỉnh mức sinh phù hợp, nâng cao chất lượng dân số ngay từ đầu vào, đồng thời chú trọng chăm sóc người cao tuổi trong bối cảnh già hóa dân số diễn ra nhanh.

Bên cạnh những kết quả đạt được, công tác dân số tại Vĩnh Long vẫn còn không ít khó khăn, nhất là tình trạng thiếu viên chức dân số tuyến cơ sở ở một số địa bàn, chỉ tiêu liên quan đến chăm sóc người cao tuổi và tư vấn trước hôn nhân chưa đạt như kỳ vọng. Đây là những vấn đề đòi hỏi sự vào cuộc mạnh mẽ hơn của các cấp, các ngành trong thời gian tới.

Tuy nhiên, với quyết tâm chính trị cao, sự chủ động đổi mới cách làm và sự đồng thuận của Nhân dân, công tác dân số và phát triển tại Vĩnh Long đang từng bước thích ứng với giai đoạn phát triển mới. Những mô hình hiệu quả từ cơ sở chính là minh chứng rõ nét cho hướng đi đúng đắn, tạo nền tảng quan trọng để nâng cao chất lượng dân số, góp phần thực hiện thắng lợi mục tiêu phát triển bền vững của địa phương trong những năm tới.