Đừng để quyền lợi chính đáng của người dân bản Sạy bị "mắc kẹt"

Gánh nợ sau tái định cư

Cuối năm 2023, trước nguy cơ sạt lở, lũ quét, 36 hộ dân bản Sạy được di dời đến nơi ở mới theo Đề án sắp xếp dân cư giai đoạn 2021 - 2025. Cùng với việc cấp đất, người dân được thông tin là sẽ được hỗ trợ từ 50 - 100 triệu đồng/hộ để làm nhà.

Tin tưởng vào chủ trương, các hộ dân đã đồng loạt vay vốn, thậm chí nợ tiền vật liệu để dựng nhà. Đến tháng 10/2024, việc di dời hoàn tất, khu tái định cư dần hình thành với những ngôi nhà mới khang trang.

Thế nhưng, phía sau diện mạo ấy là những khoản nợ chưa có lối ra. Gia đình chị Hà Thị Phức phải vay hơn 100 triệu đồng để dựng nhà, trong khi chồng qua đời, ba mẹ con chỉ trông vào vài sào ruộng, không có nguồn thu ổn định. Khoản hỗ trợ chưa được chi trả khiến cuộc sống vốn khó khăn càng thêm chật vật.

Cùng cảnh ngộ, anh Hà Văn Nguyên (SN 1985), là đối tượng khuyết tật, sống dựa vào tiền bảo trợ xã hội hằng tháng, cũng phải vay hơn 60 triệu đồng để làm nhà. “Làm nhà xong, tôi cứ nghĩ sẽ có tiền hỗ trợ để trả nợ, nhưng chờ mãi vẫn chưa thấy. Bản thân còn khó khăn, chưa biết lấy đâu ra tiền để trả”, anh Nguyên lo lắng.

Không chỉ riêng hai trường hợp trên, nhiều hộ dân trong bản Sạy cũng đang rơi vào hoàn cảnh tương tự khi khoản hỗ trợ chưa được chi trả, trong khi áp lực nợ nần ngày càng đè nặng.

Theo ông Đinh Văn Hợp, Bí thư chi bộ kiêm Trưởng bản Sạy, phần lớn các hộ đều thuộc diện khó khăn. Việc chậm chi trả kéo dài khiến cả 36 hộ rơi vào cảnh nợ nần, dù địa phương đã nhiều lần kiến nghị nhưng vượt quá thẩm quyền giải quyết.

Ông Nguyễn Văn Lực, Phó Chủ tịch UBND xã Trung Thành cho biết, dự án do UBND huyện Quan Hóa (cũ) làm chủ đầu tư, đã nghiệm thu, quyết toán nên xã không được bàn giao đầy đủ hồ sơ và không đủ thẩm quyền xử lý. Việc địa phương có thể làm đến nay là tổng hợp kiến nghị, đề xuất cấp trên xem xét hỗ trợ cho người dân.

Không thể để chính sách “treo”

Tìm hiểu từ phía chính quyền cho thấy, vướng mắc xuất phát từ quá trình điều chỉnh cơ chế chính sách. Ban đầu, Dự án sắp xếp dân cư bản Sạy, xã Trung Thành được UBND tỉnh Thanh Hóa phê duyệt theo Quyết định số 4845/QĐ-UBND ngày 01/12/2021, trong đó có nội dung hỗ trợ trực tiếp cho người dân làm nhà và di chuyển.

Tuy nhiên, sau đó dự án được điều chỉnh, lồng ghép vào Chương trình mục tiêu quốc gia theo Quyết định 1719. Trên cơ sở này, HĐND tỉnh ban hành Nghị quyết số 302/NQ-HĐND (ngày 13/7/2022), phân bổ 10,8 tỷ đồng cho huyện Quan Hóa (cũ), nhưng chỉ còn nội dung đầu tư hạ tầng, không bao gồm hỗ trợ trực tiếp cho người dân.

Việc thay đổi nội dung trong quá trình lồng ghép đã tạo ra “khoảng trống” chính sách, khiến quyền lợi hỗ trợ làm nhà của 36 hộ dân đến nay vẫn chưa được giải quyết.

Tiếp theo đó đã có hướng dẫn bổ sung kinh phí, nhưng việc phê duyệt không thể thực hiện, do vướng quy định không được vượt tổng mức đầu tư đã được HĐND tỉnh thông qua. Đây là “nút thắt” khiến việc chi trả bị đình trệ kéo dài.

Làm rõ thêm bối cảnh, ông Lê Minh Hành, Phó Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Thanh Hóa cho biết, dự án sắp xếp dân cư giai đoạn 2021 - 2025 thuộc nguồn vốn Chương trình mục tiêu quốc gia theo Quyết định 1719. Trên địa bàn tỉnh thời điểm này triển khai 4 dự án tại các huyện Mường Lát, Quan Sơn, Quan Hóa và Lang Chánh; trong đó, dự án tại Lang Chánh không triển khai được do vướng quy hoạch.

Cũng theo ông Hành, Sở đã có văn bản hướng dẫn các địa phương, trong đó có huyện Quan Hóa, lập dự toán bổ sung kinh phí hỗ trợ làm nhà cho các hộ dân để trình cấp có thẩm quyền xem xét. Tuy nhiên, do UBND huyện Quan Hóa (cũ) chưa ban hành quyết định phê duyệt hỗ trợ bổ sung nên không có cơ sở trình tỉnh cấp ngân sách.

Đáng nói, cùng một chính sách, nhưng các địa phương khác như Mường Lát, Quan Sơn (cũ) đã thực hiện hỗ trợ đầy đủ, trong khi bản Sạy vẫn đang chờ đợi, tạo ra sự chênh lệch trong thực thi.

Cần sớm giải quyết dứt điểm

Để tháo gỡ, ngày 6/3/2026, UBND xã Trung Thành đã có văn bản đề nghị hỗ trợ kinh phí cho 36 hộ dân. Ngày 9/3/2026, Chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hóa giao Sở Tài chính chủ trì, phối hợp các đơn vị liên quan rà soát, tham mưu phương án xử lý.

Theo Sở Dân tộc và Tôn giáo, hiện các cơ quan chức năng đang hướng dẫn hoàn thiện hồ sơ, làm cơ sở xem xét hỗ trợ theo quy định, trong đó có Nghị quyết 50/2024/NQ-HĐND về việc Quy định chính sách hỗ trợ thực hiện bố trí ổn định dân cư ở những nơi có nguy cơ xảy ra lũ ống, lũ quét, sạt lở đất trên địa bàn các huyện miền núi tỉnh Thanh Hóa.

Tuy nhiên, điều người dân cần lúc này không chỉ là quy trình, mà là một mốc thời gian cụ thể và quyết định chi trả dứt điểm.

Bởi lẽ, khi người dân đã chấp hành chủ trương, rời khỏi vùng nguy hiểm và tự lực dựng nhà để ổn định cuộc sống, thì quyền lợi chính đáng không thể tiếp tục bị chậm trễ bởi những vướng mắc thủ tục.

Câu chuyện ở bản Sạy là lời nhắc rõ ràng: chính sách chỉ thực sự có ý nghĩa khi đến được với người dân đầy đủ, kịp thời. Không thể để quyền lợi chính đáng bị “mắc kẹt”, làm xói mòn niềm tin của người dân vào chủ trương đúng đắn.