Giữ “đặc sản” để nâng cao thu nhập cho đồng bào vùng cao

Hiện nay, ở các xã vùng cao của huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai có khoảng gần 250ha chè các loại. Trong đó, giống chè Shan có giá trị hơn cả vì hợp với thổ nhưỡng, khí hậu, nguồn nước cũng như độ cao hàng trăm mét so mực nước biển. Cũng vì thế mà chất lượng chè Shan ở đây cũng khác biệt so với nhiều nơi khác.

Cây chè Shan được đồng bào các DTTS trồng từ nhiều năm nay, chính vì vậy có thể gọi là giống chè cổ thụ; muốn thu hái bà con phải bắc thang trèo lên. Chè búp sau khi được thu hái thủ công có thể sao bằng tay theo kinh nghiệm dân gian để giữ hương vị của núi rừng. Hiện nay, giá của chè Shan dao động khoảng 150 nghìn/kg; đây là mức giá khá cao so với giá các loại chè hiện có trên thị trường.

Hộ gia đình bà Chảo San Mẩy ở xã Mường Hum có gần 50 gốc chè cổ thụ. Trước đây, gia đình cũng chỉ hái để uống; từ khi sản phẩm chè Shan được thị trường ưa chuộng bà đã thu hái để bán cho Hợp tác xã. Nhờ đó, cũng có tiền để trang chải chi phí trong gia đình.

“Bây giờ chè bán được giá, gia đình cũng thường xuyên làm cỏ, bón phân chuồng hoai mục để chè có nhiều búp hơn. Vì thế mà sản lượng những năm gần đây cũng cao hơn nhiều so với trước”, bà Mẩy cho biết.

Để bảo đảm đầu ra cho sản phẩm chè của bà con, Hợp tác xã chè Hướng Tâm (đặt tại xã Mường Hum) và Hợp tác xã sản xuất và chế biến sản phẩm nông nghiệp A Mú Sung (đặt tại xã A Mú Sung)… đã đầu tư máy móc, nhà xưởng để bao tiêu sản phẩm cũng như sản xuất ra nhiều loại chè cung ứng ra thị trường.

Cùng với đó, để có nguồn nguyên liệu chất lượng phục vụ chế biến, các Hợp tác xã đã cử cán bộ về từng hộ gia đình hướng dẫn tuân thủ quy trình, từ khâu trồng đến thu hái. Trong quá trình bà con trồng mở rộng diện tích cũng phải tuân thủ thiết kế nương đồi, trồng cây che bóng, áp dụng các biện pháp thâm canh, bón phân hữu cơ, phân vi sinh…

“Chúng tôi thường xuyên cử cán bộ kỹ thuật giám sát từ khâu chăm bón, phòng trừ sâu bệnh hại, thu hái để chè búp có chất lượng tốt nhằm nâng “sao” OCOP cho các sản phẩm chè, bởi có nhiều “sao” chè dễ bán hơn và có giá trị hơn”, ông Trương Văn Hướng, Giám đốc Hợp tác xã chè Hướng Tâm cho biết thêm.

Khi các sản phẩm chè được thương mại, nhu cầu nguyên liệu tăng cao, diện tích trồng được mở rộng, đưa cây chè thành cây hàng hóa chủ lực. Qua đó, góp phần thực hiện Nghị quyết 10-NQ/TU ngày 26/8/2021 của Tỉnh ủy Lào Cai về Chiến lược phát triển nông nghiệp hàng hóa tỉnh Lào Cai đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050. 

Để tiếp tục bảo tồn và phát triển giống chè quý có giá trị, hiện nay huyện Bát Xát đã và đang phát triển vùng chè nguyên liệu tại các xã vùng cao, đồng thời mở rộng lên huyện Y Tý - nơi cao nhất của huyện (trên 2.000m so với mặt nước biển). Các vùng chè sẽ được sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP và hướng tới sản phẩm hữu cơ phục vụ cho các nhà máy, hợp tác xã và cơ sở chế biến. Đồng thời, hỗ trợ xây dựng các chuỗi liên kết sản xuất, chế biến, tiêu thụ chè bền vững.

“Sản xuất nông nghiệp hữu cơ được coi là hướng đi tất yếu và Chính phủ đã có chủ trương gắn phát triển nông nghiệp hữu cơ với đề án tái cơ cấu ngành Nông nghiệp theo hướng nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững.

Bên cạnh hướng dẫn bà con kỹ thuật trồng, chăm sóc, thu hái… theo quy trình sản xuất hữu cơ; chúng tôi cũng vận động bà con tham gia chuỗi liên kết sản xuất, chế biến, tiêu thụ sản phẩm với doanh nghiệp để nâng cao thu nhập”, ông Sí Trung Kiên, Giám đốc Trung tâm Dịch vụ nông nghiệp huyện Bát Xát nhấn mạnh.

Cùng với việc mở rộng diện tích, huyện Bát Xát cũng đang thực hiện bảo tồn giống chè Shan cổ thụ. Với những cây chè Shan khoảng 10 tuổi trở lên, không sâu bệnh, năng suất cao được lấy hạt và xử lý gieo ươm, làm bầu. Sau khi cây giống đủ tiêu chuẩn sẽ được trồng. Khi trồng, bà con Nhân dân sẽ được Nhà nước hỗ trợ giống gieo ươm, hỗ trợ phân bón.

Với cách làm như vậy, diện tích trồng chè nói chung, diện tích chè đặc sản nói riêng trên địa bàn huyện Bát Xát đã và đang được mở rộng theo hướng hàng hóa; qua đó, góp phần nâng cao thu nhập cho bà con nông dân vùng cao.