Họa sĩ Ngọc Linh: Khi tranh vẽ cất lời

Họa sĩ Ngọc Linh tên thật là Vi Văn Bích, sinh năm 1930 tại Hà Nội, nhưng quê gốc ở Lạng Sơn. Ông xuất thân từ dòng họ Vi - gia đình danh giá có truyền thống lâu đời, là con trai của cụ Vi Văn Huyền và là cháu nội của Tổng đốc Hà Đông Vi Văn Định. Hưởng ứng Lời kêu gọi Toàn quốc kháng chiến năm 1946, Ngọc Linh đã cùng gia đình lên An toàn khu (ATK), nơi ông bắt đầu hành trình gắn bó với cách mạng và nghệ thuật. Từng làm y tá cho đoàn giải phẫu lưu động của bác sĩ Tôn Thất Tùng, rồi theo học Trường Lục quân ở Thái Nguyên, nhưng nghệ thuật mới là con đường khiến ông say mê nhất.

Cuộc đời Họa sĩ Ngọc Linh gắn liền với những năm tháng kháng chiến và nỗi niềm về con người, thiên nhiên miền núi phía Bắc. Tranh của ông khắc họa chân thực và sống động phong cảnh, sinh hoạt của đồng bào các dân tộc thiểu số. Những bản làng Tây Bắc, những thiếu nữ Thái e ấp trong trang phục thổ cẩm, những chàng trai Mông tung cánh nỏ giữa mùa lễ hội - tất cả đều hiện lên với nét đẹp vừa mộc mạc, vừa sâu lắng. Dành trọn tâm huyết cho đề tài về các dân tộc thiểu số, Ngọc Linh đã tạo nên một mảng màu riêng biệt trong hội họa Việt Nam, giúp lưu giữ vẻ đẹp văn hóa đa dạng của các vùng miền qua từng nét vẽ.

Họa sĩ Trịnh Lữ từng nhận xét: “Những hình ông tạo nên đều có một vẻ hùng biện riêng, khiến người xem phải chú ý lắng nghe. Từ nét bút, mảng sáng tối cho đến màu sắc, tất cả đều có sức mạnh diễn đạt cảm xúc. Những tác phẩm về miền núi, bản làng, con người vùng cao trong tranh Ngọc Linh không chỉ là những hình ảnh đơn thuần mà còn là câu chuyện về văn hóa, về tâm hồn của một vùng đất”.

Không chỉ thành công trong mảng hội họa về dân tộc thiểu số, Ngọc Linh còn ghi dấu ấn đậm nét trong lĩnh vực thiết kế mỹ thuật điện ảnh. Sau khi tốt nghiệp Khóa Mỹ thuật Kháng chiến, ông công tác tại Xưởng phim truyện Việt Nam (nay là Hãng phim truyện Việt Nam) và trở thành họa sĩ thiết kế cho 25 bộ phim nổi tiếng của điện ảnh cách mạng Việt Nam như “Vợ chồng A Phủ”, “Chung một dòng sông”, “Kim Đồng”, “Sao tháng Tám”…

Trong đó, phim “Vợ chồng A Phủ” (đạo diễn Mai Lộc) được xem là đỉnh cao của mỹ thuật điện ảnh Việt Nam. Khi nhận kịch bản từ nhà văn Tô Hoài, Họa sĩ Ngọc Linh đã dành nửa năm nghiên cứu, trong đó có hai tháng đi thực địa ở miền núi để tìm hiểu văn hóa và cuộc sống của người Mông. Điều kiện làm phim khi đó vô cùng khó khăn, nhưng ông đã sáng tạo bằng sự khéo léo và niềm say mê nghệ thuật. Ngọc Linh đã tái hiện hoàn hảo không gian Tây Bắc trong phim qua những khung cảnh rừng núi, ngôi nhà của thống lý Pá Tra, cho đến những bộ trang phục thổ cẩm của người Mông – tất cả đều sống động và chân thực.

Tình yêu Hà Nội trong tranh Ngọc Linh

Dù gắn bó với núi rừng Tây Bắc, nhưng Hà Nội mới là nguồn cảm hứng sáng tạo lớn nhất của Họa sĩ Ngọc Linh. Ông đã dành nhiều năm để khắc họa vẻ đẹp của Hà Nội trong từng góc phố, mái nhà rêu phong, hay những hàng cây nghiêng bóng bên hồ Gươm. Đặc biệt, bộ tranh “Hà Nội tôi yêu” (Hanoi My Love) gồm 134 bức tiểu họa vẽ trên vé số tiết kiệm cỡ nhỏ (7 x 10cm) là minh chứng rõ ràng nhất cho tình yêu của ông với mảnh đất nghìn năm văn hiến.

Tại buổi ra mắt sách “Hà Nội tôi yêu” vào năm 2023, Họa sĩ Ngọc Linh chia sẻ rằng, ý tưởng vẽ tranh trên vé số xuất phát từ một lần cháu gái Nguyễn Hồng Anh mang về những tờ vé số không dùng đến. Ông đã lập tức tìm thấy cảm hứng và sáng tác liên tục gần 140 bức tranh đặc tả phong cảnh Hà Nội. Từ chợ Đồng Xuân, tháp Hòa Phong cho đến những ngõ nhỏ quanh Hồ Gươm - mỗi bức tranh đều là một mảnh ký ức về Hà Nội xưa cũ, nhưng lại phảng phất nét trẻ trung, tươi sáng của một thành phố đang chuyển mình.

Họa sĩ Trịnh Lữ - người viết lời tựa cho cuốn sách đã khẳng định: “Nếu Hà Nội trong tranh của Bùi Xuân Phái là một Hà Nội trầm lắng, cổ kính thì Hà Nội của Ngọc Linh là một Hà Nội rực rỡ và vui tươi. Bộ tranh mang đậm chất dân gian đương đại, là sự kết hợp hài hòa giữa hoài niệm và hiện đại”.

Họa sĩ Ngọc Linh từng chia sẻ: “Tôi yêu và sống với hội họa từ trẻ. Tôi luôn muốn vẽ để ai xem cũng vui và thấy đất nước mình đẹp. Tôi cũng vẽ làm sao để không chỉ người Việt Nam, mà bạn bè quốc tế đều nhận ra đây là tranh của Việt Nam”.

Mới đây, Họa sĩ Ngọc Linh đã mở Triển lãm “Con đường của tôi” tại Đại học Mỹ thuật Việt Nam (42 Yết Kiêu, Hoàn Kiếm, Hà Nội), trưng bày 52 bức tranh, bao gồm chân dung, phong cảnh, tĩnh vật và những bối cảnh cho các bộ phim điện ảnh. Đây là triển lãm cá nhân lần thứ 12 của Họa sĩ Ngọc Linh, đánh dấu một cột mốc quan trọng trong sự nghiệp sáng tác của ông khi vừa bước sang tuổi 95.

Triển lãm không sắp xếp theo trình tự thời gian mà là sự kết hợp của những cảm hứng tự nhiên, cho thấy quá trình sáng tạo không ngừng nghỉ của Họa sĩ Ngọc Linh qua nhiều thập kỷ.

Triển lãm “Con đường của tôi” và cuốn sách “Hà Nội tôi yêu” không chỉ là dấu ấn trong sự nghiệp của Họa sĩ Ngọc Linh, mà còn là lời tri ân với Hà Nội, với những người yêu hội họa và nghệ thuật. Giữa dòng chảy của thời gian, tranh của Ngọc Linh vẫn giữ nguyên sức hút, như chính tâm hồn ông - một người nghệ sĩ lớn luôn yêu và sống trọn vẹn với nghệ thuật.