Hầu hết thổ cẩm của người Khmer ở vùng Bảy Núi vẫn được dệt thủ công. Ảnh TLDấu ấn văn hóa trong từng hoa văn thổ cẩm
Cũng giống như nhiều phụ nữ Khmer ở ấp Srây Skôth, xã An Cư, chị Neáng Chanh Ty từ bé đã quen với mùi tơ lụa và tiếng khung dệt của mẹ, của bà. Lên 10 tuổi, chị bắt đầu được truyền dạy nghề dệt thổ cẩm.
“Ngày trước, bà ngoại dạy mẹ tôi, rồi mẹ lại dạy tôi. Bây giờ, tôi tiếp tục truyền nghề cho con gái và những người phụ nữ trong xóm”, chị Chanh Ty chia sẻ.
Để phát huy nghề truyền thống của gia đình, chị Chanh Ty đã phát triển nghề dệt bằng việc đa dạng sản phẩm, kết hợp với phát triển du lịch đưa khách tham quan đến trải nghiệm nghề dệt thổ cẩm truyền thống của dân tộc mình.
Thời gian tới, địa phương sẽ tăng cường đào tạo, truyền nghề và nâng cao năng lực quản trị của Hợp tác xã, từng bước tạo việc làm tại chỗ cho người dân. Phối hợp xây dựng, kết nối các tour, tuyến du lịch, đưa khách đến tham quan tìm hiểu, trải nghiệm, mua sắm sản phẩm làng nghề... Qua đó, vừa phát huy được giá trị văn hóa truyền thống của làng nghề, vừa mang lại sinh kế cho bà con.
Ông Nguyễn Duy Phong, Chủ tịch UBND xã An Cư
Theo chị Chanh Ty, nếu trước kia, người thợ phải tự trồng dâu, nuôi tằm, xe tơ, thì nay người dân đã nhập nguồn nguyên liệu này từ nơi khác để tiết kiệm thời gian. Chất lượng tơ tằm vẫn đảm bảo chất lượng nên sản phẩm thổ cẩm Khmer tại làng nghề có độ mềm, mịn, mát mẻ và sắc óng đẹp mắt.
Chị Chanh Ty chia sẻ, thông thường, một thợ giỏi cũng phải mất 5 - 7 ngày mới xong 1 sản phẩm. Trung bình, mỗi thợ dệt thu được từ 3 - 6 triệu đồng/tháng, tùy theo trình độ người thợ, sản phẩm hoa văn phức tạp hay giản đơn. Mức thu nhập này cơ bản giúp tăng thêm nguồn thu gia đình.
Là người cao niên và cũng là nghệ nhân theo nghề lâu năm ở làng nghề dệt thổ cẩm Khmer tại ấp Srây Skôth, bà Neàng Dưm tâm sự, nghề dệt thổ cẩm nơi đây có từ lâu đời và theo tập quán thế hệ trước truyền dạy cho thế hệ sau. Hiện nay, tại ấp có nhiều gia đình đã có 3 thế hệ gắn bó với nghề dệt thổ cẩm truyền thống này.
Theo bà Dưm, thiết kế hoa văn trên vải dệt của người Khmer gắn liền văn hóa, tín ngưỡng và cuộc sống hằng ngày, từ hình ảnh ngôi chùa, hoa, lá hoặc hình tượng Đức Phật… Mỗi sản phẩm thổ cẩm Khmer đều mang nét văn hóa truyền thống đặc trưng, không máy móc nào có thể thay thế được dù chỉ là những công đoạn nhỏ nhất.
Nét độc đáo về kỹ thuật nhuộm của làng nghề thổ cẩm nơi đây là dùng các loại thuốc nhuộm được chiết xuất từ các loại cây, củ, quả tự nhiên có sẵn trong vùng. Mỗi loại cây sẽ cho ra một màu sắc khác nhau, tạo nên bảng màu đa dạng cho sản phẩm cuối cùng.
Chị Neáng Chanh Ty (bên trái) tự hào chia sẻ về các sản phẩm thổ cẩm của làng nghềTừ nguy cơ mai một đến hành trình hồi sinh
Trải qua bao thăng trầm của lịch sử, có thời điểm nghề dệt thổ cẩm tưởng chừng bị mai một. Cột mốc quan trọng đánh dấu sự hồi sinh của làng nghề là năm 1998, khi Tổ chức CARE (Australia) phối hợp với Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh An Giang triển khai dự án “Khôi phục làng nghề dệt thổ cẩm Khmer xã Văn Giáo cũ”. Đến năm 2002, Hợp tác xã Dệt thổ cẩm Khmer xã Văn Giáo (nay là xã An Cư) chính thức ra đời, quy tụ 71 hộ với 126 xã viên.
Chị Neáng Chanh Đa Ty, Giám đốc Hợp tác xã cho biết, hiện đơn vị có 63 thành viên, trong đó có 2 nghệ nhân và 2 thợ giỏi đóng vai trò “hạt nhân” trong việc duy trì, truyền dạy nghề.
“Chúng tôi đang nỗ lực để mỗi tấm thổ cẩm truyền thống không chỉ là sản phẩm thủ công, mà còn là biểu tượng văn hóa của người Khmer An Giang”, chị Đa Ty bộc bạch.
Năm 2006, sản phẩm “Lụa thổ cẩm Văn Giáo” đã được cấp bảo hộ nhãn hiệu tập thể. Một năm sau đó, nghề dệt thổ cẩm của xã được UBND tỉnh công nhận làng nghề tiểu thủ công nghiệp truyền thống.
Đặc biệt, đầu năm 2023, sản phẩm “xà-rông” của làng dệt thổ cẩm Khmer này được công nhận đạt chuẩn OCOP 3 sao. Ngoài ra, sản phẩm làng nghề liên tục được công nhận là sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu khu vực phía Nam và đạt nhiều giải thưởng…
Hiện nay, sản phẩm thổ cẩm Khmer tại xã An Cư đã có mặt ở các thị trường trong và ngoài tỉnh với thương hiệu “Silk Khmer”. Không những vậy, “Silk Khmer” còn được xuất khẩu sang các nước Thái Lan, Campuchia, Myanmar... Một số sản phẩm cao cấp phục vụ khách du lịch đến từ châu Âu, Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia…
Từ những khung cửi đơn sơ, các nghệ nhân Khmer An Giang đang từng ngày viết tiếp câu chuyện về nghị lực và niềm tin. Nghề dệt thổ cẩm không chỉ đem lại thu nhập cho đồng bào Khmer, mà còn là sợi dây nối kết các thế hệ, gắn bó cộng đồng và giữ hồn dân tộc.
