Thành viên Liên Chi hội di sản then các tỉnh cùng giao lưu tại Lạng SơnTừ phong trào tự nguyện đến gắn kết liên tỉnh
Năm 2018, Hội những người đam mê hát then – hát cho nhau nghe toàn quốc được thành lập, đánh dấu bước chuyển quan trọng trong sinh hoạt then của cộng đồng. Không phụ thuộc ngân sách Nhà nước, các nghệ nhân, diễn viên quần chúng và người yêu then từ Cao Bằng, Bắc Kạn, Lạng Sơn, Thái Nguyên, Tuyên Quang, Quảng Ninh, Hà Giang, Hà Nội, Yên Bái… đã tự nguyện kết nối, tổ chức giao lưu và trao đổi kinh nghiệm. Mỗi năm, hội tổ chức ít nhất một cuộc gặp mặt liên tỉnh, thu hút từ 100 đến 400 người tham dự, giúp phong trào then lan rộng và có chiều sâu hơn.
Từ nền tảng đó, cuối năm 2024, Hội DSVH Việt Nam quyết định thành lập Liên chi hội DSVH Then với hơn 120 hội viên ban đầu. Chỉ sau nửa năm vận động và lan tỏa, Liên chi hội đã nhanh chóng phát triển lên hơn 250 hội viên, chia thành 6 chi hội thuộc các tỉnh miền núi phía Bắc, trong đó Chi hội Lạng Sơn có hơn 130 hội viên, đông nhất so với các chi hội khác.
Anh Hoàng Việt Bình, Chủ tịch Liên chi hội chia sẻ: Then không thể chỉ nằm trong hồ sơ vinh danh. Di sản phải được thực hành, phải có người hát và có lớp trẻ tiếp nối thì mới trường tồn. Nhiều nơi, thanh niên Tày, Nùng không còn biết hát then hay đánh đàn tính. Đó chính là lý do chúng tôi mong muốn xây dựng một mạng lưới kết nối rộng hơn để then không bị đứt mạch trong cộng đồng.
Việc có tổ chức chính thức giúp người yêu then ở nhiều địa phương thuận lợi hơn khi giao lưu. Ông Hoàng Văn Y (xã Bình Gia) chia sẻ: Lâu nay tôi chỉ sinh hoạt ở CLB của thôn, ít có dịp giao lưu ngoài tỉnh. Khi biết đến Liên chi hội, tôi đăng ký ngay. Tháng 5/2025 khi được công nhận là hội viên, tôi rất phấn khởi vì thấy mình có thêm cơ hội học hỏi và giữ gìn then.
Then không thể chỉ nằm trong hồ sơ vinh danh. Di sản phải được thực hành, phải có người hát và có lớp trẻ tiếp nối thì mới trường tồn Không gian mới để di sản được trao truyền
Từ khi thành lập, Liên chi hội DSVH Then đã tổ chức nhiều hoạt động tạo sân chơi và lan tỏa then. Tháng 4/2025, Liên chi hội tổ chức Liên hoan hát then, đàn tính online, thu hút hơn 30 tác phẩm dự thi từ hội viên các tỉnh, với sự đầu tư nghiêm túc về trang phục, nội dung và kỹ năng trình diễn. Đến giữa tháng 5/2025, chương trình trao giải và phát thẻ hội viên mới được tổ chức tại thành phố Lạng Sơn và núi Mẫu Sơn (Lộc Bình), thu hút hơn 240 hội viên và khách mời, trong đó có nhiều nghệ nhân, nghệ sĩ uy tín trong lĩnh vực dân gian.
Nghệ sĩ Nhân dân Xuân Ái, nguyên Trưởng đoàn Ca múa dân gian Việt Bắc (tỉnh Thái Nguyên) đánh giá: Việc thành lập Liên chi hội đã tạo ra một cầu nối hiệu quả. Đây là nơi các câu lạc bộ then gặp gỡ, học hỏi, trao đổi kinh nghiệm, từ đó lan tỏa hát then – đàn tính rộng hơn trong cộng đồng.
Bên cạnh mục tiêu bảo tồn, các hoạt động giao lưu, hội thi cũng tạo điều kiện để nghệ nhân truyền dạy cho thế hệ trẻ. Bà Ấu Thị Nga Sơn, Phó Chủ tịch Hội Di sản Văn hóa tỉnh Lạng Sơn cho biết: Rất nhiều nghệ nhân mong muốn được tham gia Liên chi hội từ lâu. Đây không chỉ là nơi sinh hoạt văn hóa mà còn là cầu nối để tiếng then Xứ Lạng đến được với cộng đồng rộng lớn hơn, vươn ra các tỉnh bạn.
Sự hình thành và phát triển của Liên chi hội DSVH Then cho thấy vai trò của kết nối cộng đồng trong bảo tồn di sản. Khi người thực hành, nghệ nhân và người yêu then cùng gắn kết, di sản không chỉ được giữ gìn mà còn được tiếp sức, được làm mới và được lan tỏa. Đó là nền tảng để then tiếp tục sống trong đời sống văn hóa của đồng bào Tày, Nùng hôm nay và mai sau.
