Các bước lễ cấp sắc diễn ra theo trình tự, diễn ra trong gần 2 ngày“Giấy khai sinh tinh thần”
Trong cộng đồng người Dao Thanh Phán, Lễ cấp sắc (hay còn gọi là lễ bàn cổ) có vai trò đặc biệt quan trọng và được coi là “giấy khai sinh tinh thần” của người đàn ông.
Theo quan niệm truyền thống, đàn ông Dao Thanh Phán nếu chưa làm Lễ cấp sắc, thì dù đã lập gia đình, có con cháu, thậm chí lên chức ông nội, ông ngoại vẫn chưa được công nhận là người trưởng thành.
Chỉ khi trải qua nghi lễ này, người đàn ông mới chính thức được thừa nhận là con cháu Bàn Vương - Thủy tổ của dân tộc Dao, được thần linh và tổ tiên chứng giám, bảo hộ.
Bởi vậy, việc con trai trong dòng họ đến tuổi trưởng thành được làm Lễ cấp sắc luôn là mong mỏi lớn của cả gia đình. Lễ thường chuẩn bị chu đáo và được tổ chức tại nhà tổ. Đây cũng là nơi diễn ra những sinh hoạt tín ngưỡng quan trọng như Tết làng, Tết sớm hay tang lễ...
Thầy thổi sừng trâu báo Ngọc hoàng đã sình hương, tẩy uế xong Ngày hành lễ được các thầy cúng lựa chọn cẩn trọng, phù hợp với tuổi của người thụ lễ, thường vào dịp cuối năm hoặc đầu Xuân. Gia đình phải chuẩn bị đầy đủ lễ vật như lợn, gà, rượu và nhiều đồ cúng khác... để dâng lên tổ tiên, thần linh và tiếp đãi bà con trong thôn làng.
Anh Bàn Hữu Mạnh, ngụ thôn Đèo Đọc, phường Hoành Bồ, năm nay 52 tuổi mới có điều kiện làm Lễ cấp sắc, chia sẻ: “Để tổ chức được Lễ cấp sắc, tôi và gia đình đã dành dụm, lo liệu chu toàn. Vui và phấn khởi lắm”.
Nghi lễ rút gọn, giá trị văn hóa vẫn vẹn nguyên
Trước kia, Lễ cấp sắc của người Dao Thanh Phán được tổ chức suốt 3 ngày 3 đêm, với nhiều nghi thức phức tạp. Ngày nay, để phù hợp với điều kiện sinh hoạt hiện đại, lễ được rút gọn trong gần 2 ngày nhưng vẫn giữ đầy đủ trình tự và yếu tố tâm linh.
Thông thường, mỗi lễ cấp sắc sẽ mời 7 thầy cúng tham giaThông thường, mỗi Lễ cấp sắc sẽ mời 7 thầy cúng tham gia. Trong thời gian hành lễ, phụ nữ không được ra vào khu vực cúng. Người thụ lễ và các thành viên gia đình phải tuân thủ nhiều kiêng kỵ như không sát sinh, ăn chay nhiều ngày trước lễ, hạn chế giao tiếp, đặc biệt là với phụ nữ... Nếu người thụ lễ đã lập gia đình, các thầy sẽ tiến hành nghi thức kết hôn tâm linh để thần linh và tổ tiên chứng giám mối quan hệ vợ chồng.
Chị Triệu Thu Hà, vợ anh Bàn Hữu Mạnh, cho biết: “Mấy chục năm lấy chồng, hôm nay chồng mới được làm lễ. Đây là niềm vui không chỉ của chồng tôi mà còn là niềm vui của cả gia đình, dòng họ”.
Không chỉ mang ý nghĩa thiêng liêng trong đời sống gia đình như chia sẻ của chị Triệu Thu Hà, Lễ cấp sắc còn có những nghi thức quan trọng và ý nghĩa sâu sắc về mặt đạo lý, tâm linh. Theo ông Triệu Tiến Phúc, một thầy cúng, nghi thức quan trọng nhất là việc cấp pháp danh cho người thụ lễ, sau đó truyền dạy các điệu múa dâng lễ, răn dạy đạo lý làm người, sống thiện, hiếu thảo với cha mẹ và có trách nhiệm với cộng đồng.
Không chỉ mang giá trị tín ngưỡng, Lễ cấp sắc của người Dao Thanh Phán còn chứa đựng những thông điệp sâu sắc về đạo đức, tình nghĩa vợ chồng, sự gắn kết dòng tộc. Trong đời sống hiện đại, nghi lễ này vẫn được người Dao Thanh Phán gìn giữ như một biểu tượng văn hóa, kết nối các thế hệ và khẳng định bản sắc dân tộc.
