Đồng bào dân tộc Pà Thẻn vui múa trong đêm hội Nhảy lửaChảy mãi mạch nguồn văn hóa Pà Thẻn
Nghệ nhân Nhân dân Sìn Văn Phong là truyền nhân đời thứ 5 trong gia đình có truyền thống làm thầy cúng. Từ nhỏ ông đã được cha của mình kể cho nghe những câu chuyện cổ xa xưa của dân tộc Pà Thẻn. Năm 11 tuổi, ông bắt đầu theo học nghề thầy cúng cho đến khi được cấp sắc đến bậc cao nhất, tương đương với bậc thứ 8 và được phép mặc áo thầy, cúng trả lễ, giải hạn, đưa ma, làm phép thần. Những hiểu biết rành mạch về văn hóa tín ngưỡng phi vật thể là gia sản quý báu mà gần cả cuộc đời ông đã dày công sưu tầm, nghiên cứu, thực hành và phổ biến ra cộng đồng.
Trong số những nghi lễ đặc sắc mà ông nắm giữ, nhảy lửa là minh chứng sống động nhất cho sức mạnh tâm linh và bản lĩnh của người Pà Thẻn. Khi tiếng đàn Pàn dơ vang lên, khi nhịp vòng lắc Pà sán tầu lanh lảnh, các chàng trai Pà Thẻn như được tiếp thêm sức mạnh siêu nhiên. Họ chân trần nhảy vào than hồng rực lửa. Mỗi bước nhảy tạo thành những chùm hoa lửa sáng rực rỡ và mê hoặc.
Chính sự dẫn dắt của những bậc thầy cúng như Nghệ nhân Nhân dân Sìn Văn Phong đã giúp Lễ hội Nhảy lửa không chỉ tồn tại như một nghi thức tín ngưỡng cổ xưa, mà còn trở thành biểu tượng văn hóa, được trao truyền một cách tự nhiên và bền chặt qua nhiều thế hệ tại Tân Trịnh.
Ngoài Lễ hội Nhảy lửa, Nghệ nhân Nhân dân Sìn Văn Phong còn thực hiện thuần thục các bài cúng trong dịp đón Tết, cúng thổ công, cưới xin, lễ kéo chày, lễ cấp sắc. Người Pà Thẻn không có chữ viết riêng mà chỉ có tiếng nói, nên tất cả các bài cúng đều phải truyền miệng. Để trở thành thầy cúng phải làm Lễ cấp sắc, do vậy, người đàn ông muốn làm thầy cúng phải theo học trong một thời gian dài.
Từ năm 1988 đến nay, với 36 năm kinh nghiệm thực hiện các nghi lễ và trăn trở trong việc lưu truyền văn hóa của dân tộc, Nghệ nhân Sìn Văn Phong đã nhận dạy nhiều học trò là con em trong thôn để giúp thế hệ sau tiếp nối nghề thầy cúng. Một khoá học làm thầy cúng kéo dài ít nhất là 3 năm. Ông dạy những nghi thức cúng, tên tuổi của tổ tiên, tên tuổi của các đời thầy cúng trước để học trò ghi nhớ và cứ sau mỗi giai đoạn học nhất định, người học trò có năng khiếu sẽ được làm Lễ cấp sắc. Trong số 12 người được truyền nghề, hiện có 3 người biết thực hành tốt các di sản văn hóa vi vật thể mà ông đã tin tưởng, dày công trao truyền, trong đó có ông Phù Minh Thành.
Nghệ nhân Sìn Văn Phong chia sẻ: “Trong thôn, xã, ai có nguyện vọng học nghề thầy cúng, tôi đều sẵn sàng truyền dạy. Tôi đặc biệt muốn dạy cho lớp thanh, thiếu niên, bởi các cháu tiếp thu rất nhanh. Điều tôi mong mỏi nhất là văn hóa truyền thống của cha ông sẽ được thế hệ trẻ kế tục, giữ gìn và lan tỏa đến mai sau”.
Lễ hội Nhảy lửa của đồng bào dân tộc Pà ThẻnDi sản bừng sáng, hủ tục lùi xa
Nhiều năm qua, Nghệ nhân Nhân dân Sìn Văn Phong luôn trân trọng và gìn giữ những giá trị văn hóa của dân tộc mình. Với ông, di sản văn hóa phi vật thể của người Pà Thẻn không chỉ để cất giữ trong ký ức, mà phải được “thổi hồn” để sống cùng cộng đồng, trở thành nguồn lực phát triển. Bởi thế, ở mỗi lễ hội, mỗi sinh hoạt văn hóa của bản làng Tân Trịnh, người ta đều thấy bóng dáng ông – người nghệ nhân tận tụy, được đồng bào ví như “cánh chim đầu đàn”, vừa gìn giữ bản sắc, vừa dẫn dắt con cháu vượt qua hủ tục, xây dựng cuộc sống đoàn kết, ấm no.
Song hành cùng công tác bảo tồn di sản, Nghệ nhân Nhân dân Sìn Văn Phong còn là người đi đầu trong phong trào xóa bỏ hủ tục. Với uy tín của trưởng họ Sìn, ông chủ động nghiên cứu, bổ sung hương ước, quy ước thôn, xã những điều khoản rõ ràng để bài trừ tập tục lạc hậu. Không chỉ trong lễ hội mà cả trong đời sống hằng ngày, ông cùng bà con thống nhất giữ sự trang nghiêm, thực hành đúng nghi thức, tránh phô trương, lãng phí, loại bỏ cờ bạc và những thói quen không còn phù hợp. Từ đó, lễ vật cúng được giản lược, không cầu kỳ, thù lao cho thầy cúng cũng được quy định rõ ràng, không vượt quá 300.000 đồng,
Nghệ nhân Nhân dân Sìn Văn Phong còn mạnh dạn từ chối làm lễ cho những gia đình ép con cưới khi chưa đủ tuổi, thách cưới cao hay duy trì hôn nhân cận huyết. Dòng họ Sìn trở thành điểm sáng, tiên phong thực hiện nếp sống mới.
Ông Nguyễn Anh Đức, Bí thư Đảng ủy xã Tân Trịnh, nhìn nhận: “Bằng tâm huyết và uy tín của mình, Nghệ nhân Nhân dân Sìn Văn Phong đã góp phần giúp cộng đồng Pà Thẻn vừa giữ được “hồn cốt” văn hóa, vừa thay đổi nếp nghĩ, cách làm để hướng tới cuộc sống văn minh, tiến bộ. Ông chính là cầu nối giữa truyền thống và hiện đại, để di sản trở thành tài sản chung của cộng đồng, còn hủ tục lùi xa, nhường chỗ cho những giá trị tốt đẹp. Nhờ đó, mỗi bản làng hôm nay thêm đoàn kết, bình yên và giàu đẹp”.
