Bà Bùi Thị Phiêu (người cầm sách) - Chủ nhiệm CLB Hát bội xã Thành Vinh, cùng các thành viên trong một buổi tập. (Ảnh: Đức Dũng)Ở tuổi ngoài 70, bà Bùi Thị Phiêu vẫn nhớ như in những năm tháng theo cha rong ruổi cùng gánh hát bội từ bản này sang bản khác. Khi ấy, hát bội trên đất Mường Đòn được duy trì chủ yếu bởi những gánh hát rong - những nhóm nghệ nhân không rạp hát cố định, mang theo trang phục, nhạc cụ, đạo cụ, dựng sân khấu tạm ở sân đình, bãi đất trống để biểu diễn mỗi dịp hội làng, lễ Tết.
Những tích tuồng dựng lại hình tượng anh hùng hào kiệt, với lời ca hào sảng, động tác oai phong đã nhanh chóng chinh phục người dân Mường Đòn - vốn có truyền thống yêu võ nghệ và trọng nghĩa khí.
Những ký ức theo bước chân gánh hát năm xưa, đã theo bà Phiêu gần suốt cả cuộc đời. Với bà, hát bội không chỉ là nghệ thuật diễn xướng, mà còn là một phần đời sống tinh thần của bản Mường. Mỗi dịp lễ hội, Tết đến, Xuân về, bên cạnh hát Đúm, hát Đang và tiếng cồng chiêng rộn rã, những làn điệu tuồng cổ như Nam Bình, Nam Ai, Tẩu Mã, Hát khách… lại vang lên, nhắc nhớ về cội nguồn và đạo lý của dân tộc.
Hơn 50 năm gắn bó với hát bội, bà Phiêu trở thành người “giữ lửa” cho thôn Vân Đình. Trong ngôi nhà nhỏ giữa thôn Vân Đình, bà Phiêu vẫn miệt mài và kiên trì truyền dạy từng câu hát, từng động tác diễn xướng cho lớp trẻ. Người biết nhiều dạy cho người biết ít, người đi trước dìu dắt người theo sau, để hát bội không chỉ nằm trong ký ức, mà tiếp tục sống trong đời sống cộng đồng hôm nay.
Trước mỗi buổi diễn xướng, bà Phiêu cùng các bậc cao niên trong thôn đều thắp nén hương thơm kính cáo tổ tiên, xin phép cho con cháu được vui hội. Với bà, đó không chỉ là nghi thức truyền thống, mà còn là cách nhắc nhở thế hệ sau trân trọng những giá trị tinh thần mà cha ông để lại. Qua từng câu hát, bà gửi gắm thông điệp về tình yêu quê hương, đất nước, về sự đoàn kết, gắn bó trong cộng đồng người Mường.
"Trong nhịp sống hiện đại, việc gìn giữ một loại hình nghệ thuật truyền thống như hát bội không tránh khỏi những khó khăn. Chỉ cần còn người nghe, còn người học, thì hát bội vẫn còn đất sống", bà Phiêu bày tỏ.
Đặc biệt, những năm qua, sự quan tâm của chính quyền địa phương thông qua các phong trào xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở, gắn với thực hiện Nghị quyết Trung ương 5 (khóa XIII) về xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, đã tạo thêm động lực để những nghệ nhân tiếp tục gắn bó với di sản.
CLB Hát bội thôn Vân Đình (xã Thành Vinh) cùng nhau tập luyện, gìn giữ và trao truyền những câu hát bội trên đất Mường. (Ảnh: Đức Dũng)Trên đất Mường Đòn hôm nay, không gian văn hóa truyền thống vẫn được gìn giữ với lễ hội cồng chiêng, hát Đang, hát Đúm, những câu chuyện dân gian lưu truyền qua nhiều thế hệ. Trong dòng chảy ấy, hát bội vẫn vang lên mỗi dịp hội làng, lễ Tết, như một mạch nguồn bền bỉ của văn hóa Mường.
Trong dòng chảy âm thầm những bền bỉ của mạch nguồn ấy, bà Bùi Thị Phiêu - người phụ nữ Mường vẫn đang lặng lẽ “giữ hồn” hát bội, truyền ngọn lửa nhiệt huyết đến với thế hệ kế cận để những làn điệu tuồng cổ tiếp tục ngân vang trên đất Mường Đòn.
Ông Trịnh Quang Duy - Phó Chủ tịch UBND xã Thành Vinh cho biết: Địa phương luôn quan tâm bảo tồn di tích, lễ hội Mường Đòn; đầu tư thiết chế văn hóa, giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ và tổ chức các hoạt động giao lưu văn hóa, văn nghệ ở cơ sở, qua đó lan tỏa phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” trong cộng đồng.
