Ông Nguyễn Hữu Chi bên những chú chiến mã của mình. (Ảnh: M.Minh)Mặc dù đã ở cái tuổi “xưa nay hiếm”, nhưng hằng ngày, ông Chi vẫn đều đặn thức dậy từ sớm để chăm sóc từng con ngựa. Với ông, ngựa không chỉ là một vật nuôi, mà còn là một người bạn gắn bó một phần cuộc sống của ông.
Ông bắt đầu nuôi ngựa từ năm 1978. Khi đó, phương tiện cơ giới còn hạn chế, ngựa là “đôi chân” của người dân miền núi, thồ hàng, kéo xe, vượt dốc. Có thời điểm, gia đình ông nuôi hơn 10 con.
Đến năm 2008, khi địa phương khôi phục và phát triển Hội đua ngựa truyền thống Gò Thì Thùng, ông Chi chuyển hướng, chọn giống ngựa lai, đặc biệt là ngựa Mông Cổ nặng từ 3 - 4 tạ để huấn luyện đua. Theo ông Chi, giống ngựa này có sức bền cao, thân hình đẹp, phù hợp đường đua đất gò.
“Muốn có ngựa đua hay thì phải chọn con giống tốt ngay từ đầu. Theo kinh nghiệm cha ông, ngựa đẹp phải đầu nhỏ, cổ thắt, mình thon, chân dùn, eo gọn, dáng dấp của một tay đua thiện chiến”, ông Chi chia sẻ.
Với ông Chi, chọn ngựa đua cũng kỹ lưỡng như tuyển “hoa hậu”. Không chỉ nhìn ngoại hình, ông còn quan sát ánh mắt, dáng đi, bước chân, độ chắc của móng, thậm chí cả “thần thái”.
“Ngựa cũng như người, có con gan, có con nhát. Có con nghe tiếng trống hội là hăng máu lao như bay. Mình phải hiểu tính nó, thương nó thì nó mới chịu mình”, ông nói.
Đối với ông Nguyễn Hữu Chi, ngựa không chỉ là vật nuôi mà là một người bạn, người thân trong gia đình. (Ảnh M.Minh)Nhiều người nghĩ đua ngựa chỉ là chuyện sức vóc, thì với ông Chi, chế độ ăn uống mới là ưu thế, chiếm đến “nửa trận đấu”. Khoảng 1 tháng trước khi bước vào cuộc đua, khẩu phần ăn của ngựa được tính toán kỹ. Ông gọi đó là chế độ “ăn khô, uống đặc”: Cỏ khô, lúa, thêm chút cám, có khi nấu cơm; nước uống phải sạch. Ngựa không được làm việc quá sức để giữ độ “hoang dã”.
“Ngựa mà ăn quá tay là nặng người, chạy không hăng. Ăn thiếu thì đuối sức. Mỗi con mỗi khác, mình phải canh như canh lửa nấu bánh tét”, ông Chi ví von.
Cũng theo ông Chi, ngựa tốt chưa đủ, người cầm cương phải có khí chất của kỵ sĩ thực thụ gan dạ, bản lĩnh, biết chế ngự sức mạnh và sự hoang dã của chiến mã. Kỵ sĩ giỏi chỉ cần nhịp đường cương là ngựa hiểu ý chạy nhanh hay chậm. Ngựa hay mà nài không giỏi thì cũng khó thắng.
Ông Chi đã dành gần trọn cuộc đời gắn bó với ngựa, trải qua nhiều chuyện vui buồn cùng với ngựa. Khi một con ngựa bị đau hay gặp sự cố là ông mất ăn, mất ngủ.
Ông Chi kể: Năm 2024, chú ngựa Hồng từng giành chức vô địch năm thứ ba liên tiếp. Khi đang trên đường đua thì một tai nạn xảy ra, con trai tôi là người cầm cương; rất may không bị thương, nhưng con ngựa Hồng thì bị gãy hai chân. Đó là những ngày buồn nhất. Con ngựa như người thân trong nhà, thấy nó đau mà mình mất ăn, mất ngủ.
Mỗi độ Xuân về, Gò Thì Thùng, xã Tuy An Tây lại rộn ràng tiếng vó ngựa. (Ảnh: T.Quân)Mỗi độ Xuân về, Gò Thì Thùng, xã Tuy An Tây lại rộn ràng tiếng vó ngựa, người ta thấy bóng dáng người đàn ông tóc bạc vẫn lặng lẽ đứng bên “chiến mã”, ánh mắt dõi theo từng bước chạy. Nhờ kinh nghiệm và cách chăm ngựa đặc biệt, gia đình ông Chi đang nắm giữ kỷ lục vô địch giải đua ngựa Gò Thì Thùng suốt 8 năm liền.
Năm nay, ông Chi chuẩn bị 4 con ngựa để đua trong ngày hội. “Ngựa to, ngựa nhỏ đều tham gia đua. Thắng cũng vui, mà không thắng vẫn vui vì được ra hội, được nghe tiếng ngựa hí, tiếng người cổ vũ là sướng trong người rồi”, ông Chi bộc bạch.
Gần 50 năm gắn bó với đàn ngựa, chứng kiến bao sự đổi thay. Dù có lúc mất mát, có lúc buồn, nhưng ông chưa từng nghĩ sẽ rời xa những chú ngựa yêu thương.
