NSƯT Hoàng Kim TuếTham gia Đoàn Văn công xung kích Cao Bằng khi mới 16 tuổi, chị Tuế là một trong hai thành viên nhỏ tuổi nhất được đi biểu diễn phục vụ các chiến sĩ ở chiến trường miền Nam những năm 1969 -1970. Thừa hưởng giọng hát hay, truyền cảm từ người mẹ, khi chị cất giọng hát bài “Pác Bó - Làng Sen”, tất cả các chiến sĩ đều rưng rưng xúc động.
Trao đổi với chúng tôi, những ký ức thời trẻ như ùa về trong NSƯT Hoàng Kim Tuế. Chị nhớ về những buổi biểu diễn đặc biệt tại Đội điều trị tiền phương của các binh trạm trên chiến trường miền Nam những năm 1970 -1972. Khán giả đều là thương binh, bệnh binh bị thương rất nặng. Nhìn những vết thương chằng chịt trên cơ thể các anh, không một nghệ sĩ nào cầm được nước mắt. “Tiếng hát lẫn trong tiếng nấc nghẹn ngào”, chị Tuế hồi tưởng.
Dù đã 65 tuổi nhưng đều đặn tuần hai buổi, NSƯT Hoàng Kim Tuế vẫn lên lớp giảng dạy những làn điệu dân ca dân tộc Tày, Nùng cho các học viên. Với vốn hiểu biết về hát Then, NSƯT Hoàng Kim Tuế là người có đóng góp rất lớn trong việc bảo tồn và khôi phục một số làn điệu Then cổ của dân tộc Tày. Trong 4 năm (2015 - 2019), chị đã khôi phục và phổ nhạc 15 bài hát dân ca Tày, Nùng cổ, mở được 10 lớp dạy hát dân ca cho trên 200 học viên.
Với sự dìu dắt của NSƯT Hoàng Kim Tuế, Trần Thành An - một trong những gương mặt trẻ tuổi, bây giờ có thể đánh đàn Tính thuần thục, hát được nhiều điệu dân ca truyền thống. Hiện, Thành An đang theo học Trường Nghệ thuật Việt Bắc. Thành An chia sẻ: “Với sự chỉ bảo tận tình của cô Tuế, chứng kiến sự đam mê và nhiệt huyết của cô, cháu như được “truyền lửa” và càng thêm hiểu, thêm yêu mến các làn điệu dân ca”.
40 năm công tác, trong đó có 20 năm làm Trưởng đoàn Nghệ thuật tỉnh Cao Bằng, NSƯT Hoàng Kim Tuế đã đem những làn điệu dân ca Tày, Nùng đi khắp các vùng miền của đất nước. Với mong muốn giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, NSƯT Hoàng Kim Tuế đã truyền lửa đam mê cho hàng trăm hội viên tại các phân chi hội bảo tồn dân ca trong toàn tỉnh Cao Bằng. Năm 2018, NSƯT Hoàng Kim Tuế đã tổ chức lớp truyền dạy hát Then, đàn Tính và các làn điệu tại 5 huyện cho hơn 500 học viên đam mê với dân ca.
Suốt quá trình công tác, NSƯT Hoàng Kim Tuế đã có nhiều đóng góp trong việc bảo tồn, quảng bá các làn điệu dân ca. Hàng trăm tiết mục được chị chỉ đạo, dàn dựng và biểu diễn tại các hội diễn văn nghệ. Năm 1999, Đoàn Văn công tỉnh Cao Bằng đã xuất sắc giành được Huy chương Vàng toàn đoàn tại Hội diễn Văn nghệ toàn quốc tổ chức tại Hà Nội với tiết mục Then “Ánh trăng bản Giốc”. Năm 2000, tiết mục này được chọn để biểu diễn nhân dịp Tổng thống Mỹ Bill Clinton sang thăm Việt Nam.
NSƯT Hoàng Kim Tuế chia sẻ: Những năm gần đây, các chương trình biểu diễn dân ca đã thu hút được lượng người xem đông hơn trước, chứng tỏ nhiều người yêu thích dân ca.
Việc gìn giữ, bảo tồn các làn điệu dân ca là một hành trình lâu dài, nhiều thử thách. Nhưng bằng tinh thần tự nguyện, sự tâm huyết với văn hóa dân tộc, chúng tôi xác định việc truyền dạy cho thế hệ trẻ để những khúc dân ca Tày, Nùng được lưu giữ, vang lên, hòa điệu tươi vui, ấm áp trên khắp mọi miền Tổ quốc.
