Nhiều tổ chức quốc tế hỗ trợ sinh kế bền vững cho đồng bào DTTS ở Lai Châu

Những mô hình sinh kế xanh từ sự đồng hành quốc tế

Những năm gần đây, Lai Châu liên tục đón nhận các dự án hỗ trợ của nhiều tổ chức quốc tế như Plan International, CARE, Quỹ MetLife Foundation, Chính phủ Canada… Từ nguồn lực này, hàng trăm thanh niên và hộ DTTS đã có cơ hội tiếp cận kiến thức về canh tác thích ứng biến đổi khí hậu, khởi nghiệp nông nghiệp, phát triển sản phẩm OCOP và mở rộng sinh kế tại quê hương mình.

Một trong những điểm sáng là Dự án “Nâng cao quyền năng kinh tế cho thanh niên tại Lai Châu” do Plan International triển khai từ tháng 10/2024. Với ngân sách 62.500 USD, Dự án hỗ trợ trực tiếp 171 người dân, trong đó có 30 thanh niên được nâng cao năng lực khởi nghiệp và 100 người được trang bị kiến thức nông nghiệp thích ứng biến đổi khí hậu. Riêng mô hình trồng chanh leo đã thành lập được 30 nhóm trồng - gấp đôi chỉ tiêu ban đầu.

Vàng Thị Hoa, cô gái người Mông ở bản Dền Thàng B, xã Dào San là một trong những người thay đổi rõ rệt nhờ Dự án. Hoa kể, trước kia gia đình cô trồng su su, mỗi lần thu hoạch phải mang xuống tận Mường So, cách 35 km để bán nhưng thu nhập chẳng được bao nhiêu. Được Plan International hỗ trợ giống chanh leo, phân bón và tham gia các lớp tập huấn kỹ thuật trồng, chăm sóc, Hoa cùng gia đình đã có nguồn thu ổn định hơn, mở ra cơ hội làm kinh tế ngay tại bản.

Tương tự, Cứ A Chinh ở bản Xì Phài, phường Đoàn Kết từ chỗ trồng sắn, thu nhập bấp bênh, Chinh thử nghiệm 160 gốc chanh leo theo hướng dẫn của Dự án. 6 tháng sau, vụ đầu tiên mang về 7 triệu đồng. Nếu chanh leo ra đủ 3 lứa quả mỗi năm, thu nhập sẽ cao gấp 4 - 5 lần so với trồng sắn.

Không chỉ dừng ở trồng trọt, các chương trình khởi nghiệp của Plan International còn mở ra hướng đi mới cho thanh niên: Chế biến nông sản, gia tăng giá trị và giảm phụ thuộc vào thị trường thô. 

Tại xã Khổng Lào, nhóm thanh niên của Vàng Thị Phạm mạnh dạn phát triển sản phẩm chuối sấy Phong Thổ sau khi được tập huấn, hỗ trợ máy sấy, máy hút chân không và kỹ thuật đóng gói. Từ quả chuối tươi chỉ vài nghìn đồng, sau chế biến giá trị tăng lên 120.000 -150.000 đồng/kg.

Nhờ tuân thủ quy trình sạch, sản phẩm chuối sấy được chứng nhận OCOP 3 sao, trở thành đặc sản của “miền đất gió”. Đây không chỉ là kết quả kinh tế mà còn thể hiện bước chuyển nhận thức: Thanh niên đã biết tiếp cận thị trường, xây dựng thương hiệu và phát triển chuỗi giá trị thay vì trồng, bán tự phát như nhiều năm trước.

Bà Lê Quỳnh Lan, Giám đốc Quốc gia Plan International Việt Nam cho biết, mô hình canh tác chanh leo thích ứng biến đổi khí hậu cho lợi nhuận trung bình 225 triệu đồng/ha, cao hơn 14% so với phương thức truyền thống. Mô hình cũng thúc đẩy bình đẳng giới khi gần 79% phụ nữ tham gia tự tin hơn trong quyết định kinh tế gia đình.

Triển khai mô hình thích ứng khí hậu và bảo vệ rừng bền vững

Song song với các chương trình nâng cao sinh kế, tỉnh Lai Châu còn nhận được nguồn hỗ trợ lớn về năng lực ứng phó biến đổi khí hậu và quản lý rừng. Tiêu biểu là Dự án C4G - “Hỗ trợ kỹ thuật xây dựng năng lực thực hiện kế hoạch giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu và huy động nguồn tài chính bền vững để bảo vệ và phát triển rừng”, do Chính phủ Canada tài trợ thông qua Tổ chức CARE.

Dự án đặt mục tiêu xây dựng hồ sơ dữ liệu về tiềm năng hấp thụ các-bon rừng của tỉnh, chuẩn bị cho thị trường tín chỉ các-bon rừng khi Việt Nam vận hành. Đây được đánh giá là cơ hội giúp Lai Châu khai thác giá trị kinh tế mới từ rừng, đồng thời nâng cao năng lực bảo vệ tài nguyên lâu dài.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lai Châu Hà Trọng Hải nhấn mạnh: Lai Châu đang chịu tác động mạnh của mưa lớn, sạt lở, suy giảm đất - nước do biến đổi khí hậu. Nguồn lực cho bảo vệ rừng hạn chế, trong khi hàng vạn hộ đồng bào DTTS sống phụ thuộc vào rừng. Vì vậy, việc huy động nguồn tài chính bền vững từ thị trường các-bon là “yêu cầu cấp thiết”.

Ở cấp cơ sở, nhiều mô hình canh tác thích ứng cũng được đẩy mạnh. Tại xã biên giới Sì Lở Lầu, chính quyền hướng dẫn người dân chuyển sang trồng khoai sọ, dong riềng, cây dược liệu và cây ăn quả - những loại phù hợp khí hậu khắc nghiệt, giảm rủi ro trong mùa mưa. 

Đến nay, xã đã hình thành các vùng trồng khoai sọ với tổng diện tích 35,22 ha (147 hộ tham gia); dong riềng 160 ha (317 hộ), cây ăn quả 127,4 ha; cây dược liệu 378,91 ha. Năng suất tăng 10 - 25%, lợi nhuận tăng 30 - 50%, mỗi hộ có thêm 10 - 25 triệu đồng/năm tùy loại cây.

Anh Tẩn Sài Sông, một hộ trồng sâm dưới tán rừng, thu về khoảng 200 triệu đồng/năm từ sâm Lai Châu - con số vượt xa trồng ngô trước đây. Đây là minh chứng rõ rệt cho hiệu quả của hướng canh tác mới gắn với bảo tồn sinh thái.

Chính quyền địa phương khẳng định sẽ mở rộng diện tích các cây có lợi thế, đồng thời tiếp tục tập huấn kỹ thuật, khuyến khích thành lập hợp tác xã để hình thành chuỗi sản xuất - tiêu thụ nông sản bền vững.

Có thể khẳng định, từ những dự án sinh kế nhỏ tới các chương trình quản lý rừng quy mô lớn, các tổ chức quốc tế đang giúp Lai Châu hình thành một hệ sinh thái mới: Sinh kế bền vững - nông nghiệp thích ứng - quản lý tài nguyên dựa trên khoa học - trao quyền cho thanh niên và phụ nữ DTTS.

Các mô hình này không chỉ cải thiện thu nhập, thay đổi tư duy sản xuất, mà còn giúp giảm di cư lao động, nâng cao vai trò phụ nữ trong kinh tế gia đình, hạn chế tảo hôn, hỗ trợ trẻ em gái tiếp cận giáo dục và kỹ năng sống. Khi được trao cơ hội và tri thức, người DTTS ở Lai Châu không chỉ biết thích ứng với biến đổi khí hậu mà còn chủ động vươn lên, làm chủ sinh kế - đúng tinh thần “đồng hành để phát triển bền vững”.