Dân làng chuẩn bị lễ vật để cúng thần làng (Ảnh L.Phương)Theo lời các già làng giải thích, Chăm Hroi là những người Chăm ở vùng ven sông suối, vùng núi thấp, hướng mặt trời lặn (Aroi, hay Hroi là mặt trời). Chăm Hroi là Chăm ở phía mặt trời lặn.
Người Chăm Hroi tin rằng, con người cũng như vạn vật đều có linh hồn và có Yàng ngự trị. Mặc dù vậy, họ có sự giới hạn trong việc cầu cúng, chỉ cúng kính tạ ơn những vị thần giữ sự bình yên cho gia đình và cộng đồng như: thần mưa, thần gió, thần đất đai, thần sông suối, thần rừng núi.
Trong chuỗi các lễ hội của người Chăm Hroi, Lễ hội thần làng là sự kiện văn hóa truyền thống đặc sắc.
Thầy cúng khấn thần linh phù hộ cho dân làng sức khoẻ, mùa màng bội thu (Ảnh L.Phương)Già làng, Người có uy tín Nguyễn Thanh Bình, ở xã Vân Canh cho hay: Lễ hội Thần làng là một trong những phong tục truyền thống tốt đẹp của người Chăm, có ý nghĩa nhân văn, cầu mong cho nơi ở của dân làng mình luôn được bình yên, cầu cho các vị thần linh bảo vệ, che chở cho dân làng, mọi người luôn khỏe mạnh, trong cuộc sống lao động sản xuất luôn mưa hòa, gió thuận, cây trồng được đơm hoa, trĩu quả, cây lúa được đầy hạt, chăn nuôi gia súc, gia cầm không bị dịch bệnh, gia súc khỏe mạnh sinh trưởng thành đàn, gia cầm sinh nở thành bầy. Cầu cho mọi côn trùng, chim sóc không phá hoại mùa màng.
Các chàng trai, cô gái Chăm Hroi biểu diễn điệu múa truyền thống trong Lễ cúng thần làng (Ảnh L.Phương)Theo thầy cúng Trần Kim Quẹo, Lễ cúng thần làng gồm 4 nội dung: Cúng giỗ ông bà (Quai A tâu mo, oi) vật phẩm là một con heo, rượu, trầu cau, nến sáp ong, nước lã và gạo; cúng thần núi (Quai pa Khưng Yang Chơ, mét wa) vật phẩm là một con dê; cúng thần làng (Quai Yang Cham) vật phẩm là một con heo và cúng hú lấy hồn về (Quai nhô pơngal Pla Play wing) vật phẩm là một con gà.
Trong Lễ cúng thần làng không thể thiếu tiết mục biểu diễn trống đôi (Ảnh L.Phương)Thời điểm tổ chức Lễ hội cúng thần làng thường vào tháng 2 đến tháng 5 âm lịch. Trước khi diễn ra lễ hội 2 ngày, các bậc phụ lão thông báo đông đủ dân làng tại nhà rông để phân công nhiệm vụ các phần việc cụ thể trong quá trình tổ chức Lễ hội thần làng; và thỏa thuận với nhau sẽ cùng quyên góp những lương thực, vật phẩm dâng lên ngày hội mà mỗi hộ gia đình làm ra.
"Người có muối góp muối, có gạo góp gạo, có gà góp gà, còn con heo và con dê để làm lễ vật chính của Lễ hội thần làng được cả làng thống nhất đóng góp trước một tháng”, thầy cúng Trần Kim Quẹo cho biết thêm.
Các cô gái Chăm Hroi giã gạo dâng cúng thần linh (Ảnh L.Phương)Nhằm bảo tồn và phát huy các giá trị văn hoá tốt đẹp của đồng bào DTTS, gắn với phát triển du lịch, Sở Văn hoá Thể Thao và Du lịch tỉnh Gia Lai đã tổ chức phục dựng và tái hiện lại Lễ hội thần làng của người Chăm Hroi.
Theo bà Huỳnh Thị Anh Thảo, Phó Giám đốc Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch Gia Lai, việc phục dựng và tái hiện lại Lễ hội thần làng nhằm triển khai hiệu quả Dự án 6 “Bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của các DTTS gắn với phát triển du lịch” thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi giai đoạn 2021 - 2030.
"Việc tái hiện các lễ hội góp phần tuyên truyền, quảng bá, bảo tồn không gian văn hóa của đồng bào DTTS trên địa bàn tỉnh nói chung và đồng bào Chăm Hroi nói riêng. Đồng thời, phục vụ nhu cầu tìm hiểu văn hóa và trải nghiệm của du khách, tạo nguồn tư liệu hỗ trợ công tác nghiên cứu, giảng dạy cho các nhà khoa học", bà Huỳnh Thị Anh Thảo khẳng định.
