Tòa đại lý hành chính Cẩm Phả dưới thời thuộc Pháp, nay được trùng tu làm khu nhà lưu niệm Vùng ThanDi sản trong chuỗi kết nối
Theo thống kê của Sở VH-TT&DL, Quảng Ninh hiện có 636 di tích, trong đó 8 Di tích Quốc gia Đặc biệt, 56 Di tích Quốc gia và 101 di tích cấp tỉnh. Về di sản văn hóa phi vật thể, tỉnh có 362 di sản, 19 trong số đó đã được công nhận cấp quốc gia.
Điểm đặc biệt, nhiều di sản hình thành theo chuỗi, gắn kết không gian sáng tạo. Cùng lúc, Quảng Ninh cũng là tỉnh đồng sở hữu 3 Di sản Thế giới: Vịnh Hạ Long - Quần đảo Cát Bà, Quần thể di tích - danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc và Then nghi lễ Tày - Nùng - Thái. Đây là lợi thế hiếm có để xây dựng sản phẩm du lịch chuyên đề, tạo bản sắc riêng.
Từ năm 2020, tỉnh từng đưa ra ý tưởng xây dựng “Con đường di sản” bằng nghệ thuật tạo hình trên tuyến bao biển Hạ Long - Cẩm Phả - Vân Đồn. Dù chưa thành hiện thực, nhiều dự án khác đã góp phần đánh thức ký ức vùng đất.
Một trong số đó là Khu lưu niệm Vùng than Cẩm Phả, khánh thành cuối năm 2020 trên nền kiến trúc Pháp cũ. Công trình lưu giữ hàng trăm hiện vật, tư liệu, phù điêu về truyền thống công nhân vùng mỏ, vừa mang giá trị kiến trúc - điêu khắc, vừa là chứng nhân lịch sử.
Những mẫu quà độc đáo theo đề xuất được đưa ra Trước đó, Hạ Long từng tổ chức Tour đi bộ miễn phí vào chiều thứ Bảy, đưa du khách dạo bước qua núi Bài Thơ, ngắm hoàng hôn trên vịnh, thăm Bảo tàng Quảng Ninh. Một hành trình giản dị nhưng để lại nhiều ấn tượng.
Anna Maria, du khách người Ý, chia sẻ: “Hiếm có nơi nào tôi được trải nghiệm vừa đi bộ ngắm cảnh, vừa nghe câu chuyện về vùng mỏ do chính sinh viên địa phương kể. Vui và thú vị lắm”.
Gần đây, sản phẩm “Hành trình di sản” do doanh nghiệp du lịch triển khai đã kết nối Vịnh Hạ Long và Vịnh Bái Tử Long, mang đến trải nghiệm kết hợp giữa thiên nhiên và văn hóa.
Hình thành “Hành trình di sản Vùng mỏ”
Ngày 8/8/2025, tại Bảo tàng Quảng Ninh, tọa đàm “Di sản và Tư liệu: Tiềm năng hợp tác và phát triển bền vững” một lần nữa đặt ra ý tưởng xây dựng tuyến du lịch “Di sản Vùng mỏ”.
Đề xuất này hướng tới tái hiện không gian vùng mỏ xưa qua các di tích kiến trúc Pháp, kết hợp số hóa toàn bộ tư liệu để tổ chức triển lãm trực tuyến, tái dựng phố cổ Hạ Long, cảng Hòn Gai bằng công nghệ thực tế ảo. Những bộ sách ảnh, bưu thiếp, mô hình hay phim tài liệu từ tư liệu tiếng Pháp có thể vừa quảng bá du lịch, vừa lan tỏa giá trị văn hóa.
Ts. Nguyễn Hương Giang (Viện Viễn Đông Bác cổ Pháp tại Hà Nội) cho rằng, cần phục dựng các địa danh, sự kiện lịch sử của Quảng Yên, Hải Ninh, Hòn Gai, Đông Triều, Vân Đồn, Bình Liêu dựa trên tài liệu gốc.
“Hành trình di sản sẽ có chiều sâu khi phát triển tour chuyên đề về ngành than, di tích kiến trúc Pháp, gắn với những câu chuyện chân thực từ tư liệu lịch sử,” bà nhấn mạnh.
Nhà văn hóa cộng đồng dân tộc Sán Dìu tại đặc khu Vân Đồn là một trong những nơi hứa hẹn đông đảo khách du lịch. (Ảnh: Mỹ Dung)Ở một góc nhìn khác, PGs.Ts. Đặng Vũ Khắc (Trường ĐH Quốc gia Hà Nội) cũng đề xuất việc thiết kế hành trình dựa trên dữ liệu phân bố không gian, mật độ di sản, kết hợp bản đồ, văn bia, yếu tố địa lý - thủy văn để tăng tính khoa học và hấp dẫn.
Không chỉ có ngành Than hay dấu tích kiến trúc Pháp, Quảng Ninh còn sở hữu nhiều giá trị khảo cổ và văn hóa các DTTS. Đây là chất liệu để xây dựng sản phẩm du lịch sáng tạo: Từ trải nghiệm ẩm thực, lưu niệm, cho tới tái hiện đời sống xưa của người dân vùng mỏ.
Trong dòng chảy hội nhập, di sản Quảng Ninh không chỉ của riêng địa phương, mà còn là phần ký ức của nhân loại. “Hành trình di sản Vùng mỏ” cần được nhìn nhận như một lời mời gọi để bạn bè quốc tế đến, chiêm ngưỡng và cùng kể lại câu chuyện của một vùng đất mang trong mình ký ức đặc biệt.
