Tết Ramưwan - Nét đẹp văn hóa đặc sắc của người Chăm Bàni

Nguồn gốc và ý nghĩa của Tết Ramưwan

Tết Ramưwan có nguồn gốc từ truyền thống Hồi giáo, tương tự như tháng Ramadan của người Hồi giáo trên thế giới. Tuy nhiên, người Chăm Bani ở Việt Nam đã bản địa hóa và điều chỉnh để phù hợp với phong tục, tín ngưỡng và đời sống văn hóa của họ.

Ramưwan là dịp để người Chăm Bani tưởng nhớ tổ tiên, thực hiện các nghi lễ tâm linh và chuẩn bị bước vào tháng chay tịnh Ramadan. Trong suốt tháng này, các tín đồ đạo Hồi sẽ kiêng ăn uống từ lúc mặt trời mọc đến khi mặt trời lặn, đồng thời dành nhiều thời gian hơn cho việc cầu nguyện, suy ngẫm về đạo lý và làm việc thiện.

Năm 2025, đồng bào dân tộc Chăm theo đạo Hồi giáo Bàni sẽ bắt đầu đón Tết Ramưwan từ ngày 28/2 (nhằm ngày 1/2 năm Ất Tỵ) đến hết ngày 29/3 (ngày 1/3 năm Ất Tỵ). Để tạo điều kiện thuận lợi cho bà con tổ chức lễ hội, Chủ tịch UBND các tỉnh Ninh Thuận, Bình Thuận đã chỉ đạo các cấp chính quyền phối hợp, hướng dẫn đồng bào tổ chức Ramưwan vui tươi, an toàn, tiết kiệm, đồng thời giữ gìn bản sắc văn hóa truyền thống.

Theo đó, thời gian nghỉ Tết Ramưwan của cán bộ, công chức, viên chức, công nhân, chiến sĩ, sinh viên, học sinh dân tộc Chăm theo đạo Hồi giáo Bàni hiện đang công tác, làm việc, học tập trên địa bàn các tỉnh Ninh Thuận, Bình Thuận là 3 ngày (từ ngày 26/2 đến hết ngày 28/2).

Các nghi lễ quan trọng trong Tết Ramưwan

Lễ Ramưwan có 3 lễ chính gồm: Lễ tảo mộ, cúng gia tiên và lễ chay niệm tại thánh đường. Đây là dịp để người Chăm ôn lại truyền thống, hướng về cội nguồn và cầu mong một năm an lành.

Lễ tảo mộ (Kap Ramưwan)

Lễ tảo mộ là nghi thức quan trọng đầu tiên mở đầu cho Tết Ramưwan. Trước ngày lễ chính, các gia đình người Chăm Bani sẽ dọn dẹp, quét tước phần mộ tổ tiên, sau đó thực hiện nghi lễ cúng bái. Các vị chức sắc tôn giáo (Acar) sẽ đọc kinh cầu nguyện, khấn vái để tưởng nhớ ông bà, tổ tiên. Đây không chỉ là dịp để con cháu thể hiện lòng hiếu thảo mà còn là dịp để gia đình sum họp, gắn kết tình cảm.

Lễ cúng tại nhà (Ima Ramưwan)

Sau khi hoàn thành lễ tảo mộ, mỗi gia đình người Chăm sẽ tổ chức nghi lễ cúng tổ tiên ngay tại nhà. Gia chủ sẽ chuẩn bị mâm cúng gồm các món ăn truyền thống như cơm, cá khô, bánh tét, chè, trái cây,… Các vị chức sắc tôn giáo đến nhà chủ lễ để thực hiện các nghi thức cầu nguyện, cầu mong cho gia đình một năm bình an, hạnh phúc.

Ngoài ra, trong những ngày này, con cháu trong gia đình dù đi làm ăn xa cũng cố gắng thu xếp thời gian trở về đoàn tụ, cùng nhau quây quần bên mâm cơm gia đình, trò chuyện và ôn lại những kỷ niệm.

Tháng chay tịnh Ramadan

Sau các nghi lễ cúng bái, người Chăm Bani bước vào tháng chay tịnh Ramadan. Trong thời gian này, đàn ông Chăm theo đạo Bani sẽ vào thánh đường hành lễ, ăn chay và thực hiện các nghi thức tôn giáo. Họ không được ăn uống, hút thuốc từ lúc mặt trời mọc đến khi mặt trời lặn, đồng thời dành nhiều thời gian để suy ngẫm, cầu nguyện và làm từ thiện.

Phụ nữ và trẻ em không bắt buộc phải ăn chay nhưng vẫn thực hiện các nghi thức tín ngưỡng trong gia đình, giữ gìn sự thanh tịnh và giúp đỡ những người có hoàn cảnh khó khăn.

Không khí đón Tết Ramưwan năm 2025 tại vùng đồng bào Chăm

Tết Ramưwan không chỉ là thời gian dành cho tôn giáo mà còn là dịp để người Chăm Bàni gặp gỡ, chia sẻ niềm vui. Các gia đình chuẩn bị nhiều món ăn truyền thống như cơm nị - cà púa, cà ri dê, bánh tét, bánh gừng, chè đậu xanh, chè kê... để thiết đãi họ hàng và khách quý. Những bộ trang phục Chăm truyền thống rực rỡ sắc màu cũng được diện trong dịp này, tạo nên không khí lễ hội vui tươi.

Một nét đẹp khác của Tết Ramưwan là tinh thần đoàn kết cộng đồng. Những người đi làm ăn xa thường tranh thủ về quê, các gia đình tổ chức sum họp, thăm hỏi, chúc Tết lẫn nhau, cùng nhau chia sẻ niềm vui và cầu chúc những điều tốt đẹp trong cuộc sống. Đây cũng là dịp để người dân thể hiện lòng nhân ái thông qua các hoạt động từ thiện giúp đỡ người nghèo. Bên cạnh đó, đây cũng là thời điểm để người Chăm thực hiện nhiều hoạt động từ thiện, giúp đỡ những người nghèo, những gia đình khó khăn, thể hiện tinh thần nhân ái và trách nhiệm cộng đồng.

Trong những ngày Tết Ramưwan, người Chăm thường mặc trang phục truyền thống. Đàn ông mặc áo dài trắng, đội khăn đóng hoặc mũ, trong khi phụ nữ mặc áo dài truyền thống, quấn khăn che mặt thể hiện sự trang nghiêm, tôn kính.

Bên cạnh đó, các hoạt động văn hóa nghệ thuật cũng diễn ra sôi nổi. Người Chăm thường tổ chức các buổi biểu diễn ca múa nhạc truyền thống, với các điệu múa uyển chuyển cùng tiếng trống Ghi-năng, tiếng kèn Saranai đặc trưng.

Tại Ninh Thuận, Tết Ramưwan được đồng bào Chăm các xã Xuân Hải, huyện Ninh Hải và thôn Lương Tri, xã Nhơn Sơn, huyện Ninh Sơn tổ chức với các nghi lễ truyền thống như tảo mộ, cúng gia tiên và các hoạt động văn hóa cộng đồng. Ngay từ đầu tháng 2/2025, UBND xã Xuân Hải đã phối hợp Phòng Văn hóa - Thông tin huyện Ninh Sơn và Trung tâm Văn hóa, Thể thao và Thông tin huyện Ninh Sơn triển khai các kế hoạch đón Tết Ramưwan năm 2025 tại địa phương.

Theo đó, tại xã Xuân Hải sẽ diễn ra chương trình nghệ thuật cộng đồng Chăm đón Tết Ramưwan, UBND xã phối hợp Trung tâm Văn hóa, Thể thao và Thông tin huyện triển khai một số môn thể thao, trò chơi dân gian như: bóng chuyền, kéo co, đổi nước đổ vào chum, bịt mắt đánh trống ghi năng và tổ chức biểu diễn các loại bánh truyền thống của đồng bào dân tộc Chăm phục vụ trong nghi lễ cúng kính như: Bánh tét (pay nung), bánh ít (pay lịak), sà cung sà cang (giòn da giòn dưng), bánh cuốn nếp (pay chốk)…

Tại Bình Thuận: Để thuận lợi cho công tác tổ chức đón Tết Ramưwan của đồng bào dân tộc Chăm theo đạo Hồi giáo Bàni trên địa bàn tỉnh, Chủ tịch UBND tỉnh Bình Thuận đã thông báo đến Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh, các tổ chức chính trị - xã hội, các sở, ban, ngành và UBND các huyện, thị xã, thành phố có đồng bào, cán bộ, chiến sĩ, sinh viên, học sinh là người dân tộc Chăm theo đạo Hồi giáo Bàni đang sinh sống, làm việc, học tập được biết và tạo mọi điều kiện thuận lợi để đồng bào dân tộc Chăm được tổ chức ngày Tết Ramưwan vui vẻ, tiết kiệm, an toàn.

Chủ tịch UBND tỉnh đề nghị Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh, các tổ chức chính trị - xã hội, các cơ quan thuộc UBND tỉnh có kế hoạch phối hợp, hỗ trợ các địa phương có đồng bào Chăm theo đạo Hồi giáo Bàni sinh sống tổ chức các hoạt động thiết thực trong dịp Tết Ramưwan.

Sở Thông tin và Truyền thông, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Báo Bình Thuận, Đài Phát thanh - Truyền hình Bình Thuận có kế hoạch tuyên truyền, quảng bá về giá trị văn hóa truyền thống Tết Ramưwan và tổ chức các hoạt động văn hóa, nghệ thuật phục vụ các xã, thôn vùng đồng bào Chăm theo đạo Hồi giáo Bàni.

Ban Dân tộc tỉnh tham mưu Thường trực Tỉnh ủy, UBND tỉnh kế hoạch thăm, chúc Tết Ramưwan đối với UBND các xã, ban điều hành các thôn, các chùa, các vị chức sắc, Người có uy tín và các đối tượng chính sách ở các địa phương có đồng bào dân tộc Chăm theo đạo Hồi giáo Bàni sinh sống.

Chủ tịch UBND tỉnh cũng yêu cầu UBND các huyện, thị xã, thành phố có đồng bào dân tộc Chăm theo đạo Hồi giáo Bàni phối hợp với các ngành liên quan hướng dẫn, tạo điều kiện cho đồng bào đón Tết Ramưwan vui tươi, lành mạnh, an toàn, tiết kiệm, giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của dân tộc. Đồng thời, động viên đồng bào vui Tết gắn với hưởng ứng phong trào thi đua phát triển sản xuất; đoàn kết, giữ vững an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội; góp phần thực hiện hoàn thành tốt các chỉ tiêu phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo quốc phòng - an ninh của địa phương năm 2025.