Thấy gì khi nông dân thay đổi cách xử lý rác thải

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng tác động mạnh đến sản xuất nông nghiệp, việc thay đổi cách xử lý chất thải tại khu vực nông hộ đang trở thành yêu cầu cấp thiết. Thực tế cho thấy, các tập quán truyền thống như đốt rơm rạ, xả thải chăn nuôi trực tiếp hay chôn lấp không kiểm soát vẫn phổ biến, góp phần làm gia tăng phát thải khí nhà kính và gây áp lực lên môi trường đất, nước, không khí.

Nhằm giải quyết vấn đề này, dự án “Tuyên truyền, vận động nông dân xử lý rác thải tại Việt Nam” (WTP), do Hội Nông dân Việt Nam triển khai giai đoạn 2021 - 2025 với sự tài trợ của EarthCare Foundation, đã được thực hiện tại 15 tỉnh, thành phố trên cả nước.

Từ tháng 10/2025 đến tháng 2/2026, Viện Giải pháp Kỹ thuật Nông nghiệp Bền vững tiến hành đánh giá toàn diện hiệu quả kinh tế, xã hội và môi trường của các kỹ thuật xử lý chất thải nông nghiệp thân thiện môi trường.

 Nghiên cứu tập trung vào việc định lượng mức giảm phát thải khí nhà kính và sự thay đổi hành vi của nông hộ trong quản lý chất thải.

Kết quả khảo sát tại 8 tỉnh, gồm Hà Nội, Hải Phòng, Hưng Yên, Thanh Hóa, Nghệ An, Tuyên Quang, Vĩnh Long và Đồng Tháp cho thấy, việc lựa chọn kỹ thuật xử lý chất thải đã được điều chỉnh phù hợp với đặc điểm sản xuất từng vùng.

Tại các khu vực chăn nuôi phân tán như Tuyên Quang hay Nghệ An, các mô hình ủ phân hữu cơ, nuôi trùn quế và xử lý phụ phẩm sinh học được đánh giá phù hợp, giúp tận dụng chất thải và giảm phát thải khí methane (CH₄).

Trong khi đó, tại các vùng ven đô như Hà Nội hay các địa phương sản xuất rau quy mô lớn như Hải Phòng, các giải pháp như đệm lót sinh học, nuôi sâu Canxi, lên men phụ phẩm và ủ phân hữu cơ phát huy hiệu quả, vừa bảo đảm vệ sinh môi trường vừa tạo giá trị kinh tế bổ sung.

Đối với các tỉnh có sản xuất nông nghiệp hàng hóa và định hướng xuất khẩu như Vĩnh Long, Đồng Tháp, các kỹ thuật xử lý rơm rạ sinh học, tái sử dụng phụ phẩm cây trồng và phát triển mô hình nông nghiệp tuần hoàn đang dần hình thành, phù hợp với yêu cầu sản xuất bền vững.

Đáng chú ý, các mô hình này không chỉ giúp giảm phát thải các khí như CH₄ và N₂O, mà còn góp phần thay đổi nhận thức, thói quen của người dân trong xử lý chất thải nông nghiệp - từ “xả bỏ” sang “tái sử dụng”.

Theo nhóm nghiên cứu, kết quả bước đầu này là cơ sở quan trọng, để đề xuất các chính sách thúc đẩy áp dụng rộng rãi các kỹ thuật xử lý chất thải phù hợp theo vùng sinh thái. Đồng thời, đây cũng là tiền đề để phát triển các mô hình nông nghiệp phát thải thấp, hướng tới mục tiêu tăng trưởng xanh và bền vững.

Trong bối cảnh nông nghiệp vừa là ngành chịu tác động, vừa là nguồn phát thải đáng kể, việc nhân rộng các giải pháp quản lý chất thải thân thiện môi trường được kỳ vọng sẽ trở thành một trong những trụ cột quan trọng. trong chiến lược ứng phó biến đổi khí hậu của Việt Nam trong thời gian tới.