Trải nghiệm nghi thức mừng lúa mới của đồng bào Chu Ru

Bức tranh sống động về tín ngưỡng nông nghiệp và nhịp sống đại ngàn

Trong dòng chảy văn hóa của người Chu Ru hiện vẫn lưu giữ những nét văn hóa đặc sắc, thông qua các phong tục, tập quán, như: Canh tác lúa nước, cồng chiêng, múa Arya và các nghi lễ tâm linh, thể hiện sự gắn kết cộng đồng và trân trọng thiên nhiên. Tiêu biểu là Lễ mừng lúa mới - nghi lễ tạ ơn Yang, cầu mùa bội thu và gìn giữ, trao truyền văn hóa của người Chu Ru ở xã D’Ran, tỉnh Lâm Đồng.

D’Ran là vùng đất giàu bản sắc, nơi cộng đồng người Chu Ru sinh sống lâu đời và gắn bó mật thiết với nền nông nghiệp lúa nước. Trải qua bao biến động của lịch sử, những giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào Chu Ru vẫn được gìn giữ, trao truyền qua nhiều thế hệ.

Nghệ nhân Thôn Diom A, xã D’Ran, tỉnh Lâm Đồng cho biết: Trong đời sống tinh thần của người Chu Ru, Lễ mừng lúa mới giữ một vị trí đặc biệt quan trọng. Đây không chỉ là nghi lễ nông nghiệp, mà còn là dịp để cộng đồng bày tỏ lòng biết ơn với các vị thần linh - Yang, đặc biệt là thần lúa, đã ban cho mùa màng bội thu.

Không ai còn nhớ chính xác lễ hội này có từ bao giờ, chỉ biết rằng, từ thuở nhỏ, người Chu Ru đã được dạy phải biết tri ân và kính trọng thần linh, bởi chính niềm tin ấy đã gắn kết cộng đồng qua bao đời.

Khi lúa bắt đầu chín vàng trên khắp ruộng nương, già làng sẽ đi thăm và chọn ra thửa ruộng có những bông lúa đẹp nhất để tổ chức nghi lễ. Gia đình được chọn coi đó là niềm vinh dự lớn, bởi nơi đây sẽ trở thành trung tâm của một nghi thức thiêng liêng.

Để chuẩn bị cho Lễ Mừng lúa mới, bà con trong làng cùng nhau chuẩn bị những lễ vật truyền thống như: Cơm lam, rượu cần, gà, heo và những sản vật do chính tay mình làm ra. 

Mỗi lễ vật được dâng lên không chỉ để tạ ơn thần linh đã phù hộ mùa màng tốt tươi, mà còn thể hiện lòng thành và ước mong cho những mùa vụ tiếp theo luôn thuận lợi, ấm no.. Thanh niên trai tráng đảm nhận việc dựng cây nêu - biểu tượng kết nối giữa con người và thần linh.

Trong ngày lễ, cây nêu được khiêng quanh mâm cúng trong tiếng khấn mời Yang về chứng giám, sau đó được dựng ở giữa ruộng. Già làng quỳ bên cây nêu, cất lời khấn bằng tiếng Chu Ru, cầu mong mưa thuận gió hòa, buôn làng bình yên, con người khỏe mạnh, mùa màng bội thu. Nghi lễ diễn ra trang nghiêm, thể hiện niềm tin sâu sắc của cộng đồng đối với thần linh.

Lan tỏa giá trị văn hóa truyền thống

Sau phần lễ là phần hội rộn ràng với những công đoạn quen thuộc của mùa gặt được tái hiện sinh động. Từ gặt lúa, gom lúa, gùi lúa, đập lúa, sảy lúa đến giã gạo - tất cả đều diễn ra theo phương thức truyền thống. 

Dưới đôi tay rắn chắc, khỏe mạnh của những chàng trai, cô gái Chu Ru, tiếng chày giã gạo vang lên nhịp nhàng, như hơi thở của buôn làng. Những hạt lúa dần tách vỏ, lộ ra sắc trắng tinh khôi, như kết tinh của đất trời và công sức con người.

Không gian lễ hội càng thêm rộn ràng với tiếng cồng chiêng, tiếng trống và những điệu múa dân gian. Các thiếu nữ Chu Ru trong trang phục truyền thống uyển chuyển theo điệu Arya, ánh mắt rạng rỡ, nụ cười tươi tắn. Những bước nhảy đầy sức sống hòa trong tiếng hò reo khiến cả không gian như bừng tỉnh, lan tỏa niềm vui đến mọi người.

Khi nghi lễ khép lại, ché rượu cần được mở ra như lời mời gọi sẻ chia. Mọi người cùng nhau quây quần, thưởng thức men rượu, trò chuyện và kết nối trong sự ấm áp của tình người và niềm vui mùa lúa mới. 

Lễ mừng lúa mới vì thế không chỉ là một nghi thức truyền thống, mà còn là dịp để văn hóa được lan tỏa, để cộng đồng thêm gắn kết và để những giá trị lâu đời tiếp tục được gìn giữ theo thời gian.