Tiềm năng văn hóa – tài sản vô giá của cộng đồng các dân tộc thiểu số

Tuyên Quang là tỉnh miền núi có 22 dân tộc anh em cùng sinh sống, với kho tàng di sản văn hóa vô cùng phong phú, đa dạng và đậm đà bản sắc. Từ các lễ hội truyền thống, làn điệu dân ca, nghệ thuật trình diễn dân gian, nghề thủ công cho đến kiến trúc nhà sàn, trang phục dân tộc, nếp sống sinh hoạt, tất cả đều đang hiện hữu và góp phần tạo nên một không gian văn hóa đặc trưng vùng cao.

Hiện nay, toàn tỉnh có 660 di tích lịch sử, văn hóa và danh lam thắng cảnh, trong đó có 271 di tích cấp tỉnh, 182 di tích cấp quốc gia, 3 di tích quốc gia đặc biệt và 1 bảo vật quốc gia. Cùng với đó, tỉnh duy trì được 54 lễ hội, trong đó có 48 lễ hội truyền thống và 6 lễ hội văn hóa tiêu biểu. Nhiều lễ hội đặc sắc của các dân tộc thiểu số như lễ hội Lồng tồng và giã cốm của dân tộc Tày, lễ hội Nhảy lửa của dân tộc Pà Thẻn, lễ hội Đầm Mây của dân tộc Dao quần trắng, lễ hội Đình làng Giếng Thanh của dân tộc Cao Lan… đã được phục hồi, góp phần làm sống dậy đời sống văn hóa của cộng đồng các dân tộc nơi đây.

Với mục tiêu bảo tồn giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của các dân tộc thiểu số gắn với phát triển du lịch, tỉnh Tuyên Quang được phân bổ tổng kinh phí 97.250,3 triệu đồng để triển khai Dự án 6 trong giai đoạn 2021–2025. Trong đó, ngân sách Trung ương chiếm 94.351,3 triệu đồng, ngân sách địa phương là 2.899,0 triệu đồng.

Đến nay, tỉnh đã thực hiện 19 nội dung thuộc Dự án 6 và đạt được một số kết quả tiêu biểu như: xây dựng 08 mô hình văn hoá thể thao các DTTS, mô hình di sản kết nối với các hành trình du lịch; hỗ trợ 42 câu lạc bộ sinh hoạt văn hóa dân gian. Hỗ trợ hoạt động 77 đội văn nghệ truyền thống tại các thôn; xây dựng 02 điểm đến du lịch tiêu biểu vùng DTTS và miền núi. Xây dựng 06 nội dung xuất bản sách, đĩa phim tư liệu về văn hóa truyền thống DTTS. Tổ chức 01 ngày hội, giao lưu, liên hoan các loại hình văn hóa nghệ thuật truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số. Tổ chức 07 hoạt động thi đấu thể thao truyền thống (cấp tỉnh 01 cuộc, cấp huyện 06 cuộc). Đầu tư xây dựng 61 thiết chế văn hóa, thể thao tại các thôn vùng đồng bào DTTS và miền núi; Hỗ trợ 93 bộ trang thiết bị nhà văn hoá tại các thôn vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Xây dựng 01 mô hình bảo tàng sinh thái tại làng văn hóa nhằm bảo tàng hóa di sản văn hóa trong cộng đồng các dân tộc thiểu số hướng tới phát triển du lịch cộng đồng.

Việc triển khai thực hiện dự án tuân thủ nghiêm túc các hướng dẫn của Trung ương và tỉnh, đảm bảo đúng phạm vi, đối tượng thụ hưởng và phù hợp với tình hình thực tế. Đặc biệt, Tuyên Quang chú trọng công tác phối hợp rà soát, đánh giá và xác định rõ nhu cầu để triển khai hiệu quả, tránh dàn trải, hình thức. Chính từ cách làm bài bản, gắn kết giữa chính quyền và cộng đồng dân cư, những giá trị văn hóa truyền thống đang từng bước được hồi sinh mạnh mẽ.

Hiệu quả từ việc gắn văn hóa với phát triển du lịch

Nhận thức rõ vai trò của du lịch trong phát triển kinh tế - xã hội, tỉnh Tuyên Quang đã ban hành nhiều chính sách quan trọng như Nghị quyết 29-NQ/TU về phát triển du lịch trở thành ngành kinh tế quan trọng, các đề án phát triển sản phẩm đặc trưng; chính sách hỗ trợ đào tạo, tập huấn, quảng bá, số hóa thông tin du lịch.

Cơ sở hạ tầng du lịch tiếp tục được đầu tư đồng bộ. Tuyến cao tốc Tuyên Quang- Phú Thọ rút ngắn thời gian kết nối với Thủ đô Hà Nội; các tuyến đường từ trung tâm thành phố đến Na Hang, Lâm Bình... được nâng cấp, mở ra cơ hội thu hút khách. Cùng với đó là hệ thống du lịch thông minh như Cổng thông tin số, ứng dụng Tuyen Quang Tourism, wifi miễn phí tại điểm du lịch đã góp phần nâng cao trải nghiệm cho du khách.

Cùng với dự án 6 được triển khai hiệu quả, ngành du lịch Tuyên Quang đang từng ngày khởi sắc. Các bản làng vùng sâu, vùng xa dần trở thành điểm đến trải nghiệm hấp dẫn, thu hút du khách. Những giá trị văn hóa đặc trưng của đồng bào các dân tộc thiểu số cũng nhờ đó được bảo tồn và lan tỏa mạnh mẽ hơn.

Bà Triệu Thị Xướng, một hộ làm homestay tại thôn Nà Tông, xã Thượng Lâm (Lâm Bình), chia sẻ: “Làm du lịch giúp chúng tôi vừa có thu nhập, vừa giữ được bản sắc dân tộc. Mỗi món ăn, điệu múa, câu hát, nếp nhà sàn đều là một phần văn hóa mà chúng tôi tự hào.” Câu nói mộc mạc của bà Xướng cho thấy rõ hiệu quả kép mà mô hình du lịch cộng đồng mang lại: người dân không chỉ là chủ thể văn hóa mà còn phát triển kinh tế ngay trên mảnh đất quê hương mình. Đây là hướng đi mang tính đột phá, góp phần vừa bảo tồn di sản một cách bền vững, vừa tạo sinh kế lâu dài cho người dân vùng cao.

Theo báo cáo của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh, trong giai đoạn từ năm 2021 đến hết năm 2024, Tuyên Quang đã đón gần 10 triệu lượt khách, tổng doanh thu từ du lịch đạt hơn 10.600 tỷ đồng, đóng góp khoảng 5,2% vào tổng GRDP toàn tỉnh. Hoạt động du lịch tạo việc làm cho trên 22.000 lao động, đặc biệt là tại các xã vùng sâu, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Thời gian tới, Sở Dân tộc và Tôn giáo sẽ tiếp tục tham mưu cho UBND tỉnh thực hiện hiệu quả Dự án 6, đồng thời huy động sự tham gia của cộng đồng dân cư trong công tác bảo tồn, phát huy văn hóa gắn với phát triển du lịch.

Bà Hoàng Thị Thắm, Phó Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Tuyên Quang cho biết, từ việc bảo tồn văn hóa đến việc phát triển kinh tế thông qua du lịch, Tuyên Quang đã cho thấy một hướng đi linh hoạt, sáng tạo trong thực hiện Dự án 6. Văn hóa không còn là "di sản ngủ quên", mà đã thực sự trở thành nguồn lực phát triển. Khi các mô hình du lịch gắn với văn hoá tiếp tục được mở rộng, nhân rộng, chắc chắn giá trị truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số Tuyên Quang sẽ được gìn giữ, phát huy gắn bó một cách hài hòa với đời sống hiện đại.

Trưởng thôn giúp dân phát triển kinh tế