Vải kente - Rực rỡ và sang trọng

Người Asante của vương quốc Akan ngày xưa chính là một trong các dân tộc đầu tiên ở Ghana đã biết dệt và áp dụng kente cho việc ăn vận hàng ngày. Lấy cảm hứng từ những mạng nhện cầu kỳ và về sau là thiên nhiên hùng vĩ, tráng lệ của châu Phi, người ta đã dệt lên những tấm vải sáng bóng, muôn màu và cũng để phục vụ nhu cầu cho mọi người, mọi lứa tuổi- giới tính.  Kente chứa đựng những nét đẹp văn hóa tinh túy lâu đời, đồng thời là tính cách hồn hậu, phóng khoáng của người dân nơi đây.

Thông thường, mỗi tấm vải sẽ có từ năm, bảy, tám màu sắc trở lên và từ đó sẽ biến thiên thành nhiều tông màu kỳ diệu, kèm theo chúng là những hình vẽ rực rỡ. Tổng cộng đến nay đã thống kê được tới hơn 300 hình, mô típ và biểu tượng phức tạp ở trên các tấm vải quen thuộc. Ngoài sự đa sắc, kente cũng được mặc rất tự do, thoải mái, bằng chứng là có 10 người thì cả 10 người đều ăn vận khác nhau. Nếu là một làng thì làng ấy cũng diện “áo” khác biệt do ít ai thích trùng lặp.

Tuy vậy, để tạo ra sự đồng điệu, tình tứ, nhất là ở các đôi trai gái đang yêu, các cặp vợ chồng mới cưới hay sắp kết hôn, nhiều đôi cũng diện theo bộ với nhau. Nam giới sẽ quấn kente quanh người và qua một phần vai trái, còn nữ giới sẽ quấn kente quanh người song dưới hai cánh tay, làm thành một chiếc váy dài. Cũng có lúc nữ mặc như nam để không có sự phân biệt, đồng thời trông thật khỏe mạnh, cá tính. Từng đôi đi lại trên đường, rồi cùng đổ về các quảng trường, nhà rông tham gia vào các lễ hội, sự kiện quan trọng. Khi ấy, cả vùng có thể nói là một “vườn hoa” kente tươi thắm và sinh động.

Hoàng gia, quan chức, nhân vật nổi tiếng thường sẽ mặc kente cỡ lớn, mỗi tấm vải có thể dài hàng mét, nhờ thế hấp dẫn và ấn tượng hơn. Trang phục của hoàng gia như của nữ hoàng và các tù trưởng dĩ nhiên sẽ có rất nhiều hoa văn độc đáo với thời gian dệt vải lên đến hàng tháng. Trong khi đó, dân thường sẽ mặc vải nhỏ, ít họa tiết hoặc đơn giản hơn mà thời gian hoàn thành cũng phải từ ba ngày đến một tuần.

Sở dĩ kente phải dệt lâu như vậy vì nó được làm hoàn toàn bằng phương pháp thủ công, cần sự cầu kỳ, công phu, tỷ mẩn, tinh tế nên thời gian dệt thường gấp đôi, gấp ba lần những thứ vải khác. Xưa kia, kente thường được dệt từ lụa tự nhiên, song đến giờ đã được làm từ khá nhiều chất liệu tổng hợp. Dù bằng gì, nó cũng lóng lánh, sặc sỡ, đa văn và được lấy từ chính tín ngưỡng, quan niệm nhân sinh bao đời để ca ngợi đất nước- con người cùng những di sản dân tộc quý báu. Tính đến nay, truyền thống dệt và mặc kente đã được hơn 400 năm.

Qua mỗi tấm vải dày dặn, người Asante muốn đề cập tới rất nhiều ước mơ, hoài bão và tư tưởng của dân tộc. Chính ước mơ ấy đã đưa Akan thành một đế chế hùng mạnh nhất Tây Phi, rồi trở thành đất nước Ghana ngày nay. Trên kente rất hay gặp họa tiết hình vuông với ý nghĩa muốn khám phá thế giới, trên mọi vùng đất, khoảng trời của Phi châu. Hình vuông cũng tượng trưng cho sự màu mỡ, sinh sôi, trù phú của vương quốc Akan và tượng trưng cho nữ tính, nữ quốc ca ngợi xã hội mẫu hệ của Akan.

Cùng với hình vuông luôn có hình tam giác là nửa của hình vuông, thể hiện sự phát triển không ngừng của dân tộc, hồi sinh của vạn vật và ba giai đoạn tất yếu của cuộc sống từ lúc sinh ra, trưởng thành đến khi mất đi. Từ hai hình tam giác lại nảy ra hình con thoi (kim cương), thường được dành để chỉ những nhân vật xuất chúng, thủ lĩnh, vua chúa, đồng thời cũng nhắc nhở họ phải yêu thương, bác ái với mọi người. Hình tròn lại là một biểu tượng về cội nguồn sức mạnh dân tộc, tinh thần đoàn kết và sự lâu bền của vương triều. Trong khi đó hình dích zắc phản ánh những trở ngại, khó khăn, thử thách sẽ phải vượt qua trên đường đời, từ đó để cổ vũ mọi người cùng nỗ lực vươn lên. Còn hình chữ thập nói về sự cứu rỗi, giúp đỡ nhau, sự tinh tấn, linh hồn và niềm tin vào tôn giáo.

Song hành với những họa tiết, mô típ, màu sắc trên tấm vải cũng rất giàu biểu tượng, thậm chí là cái tiên quyết để người ta chọn mặc một tấm vải. Theo quan niệm dân gian, nhất định kente phải có sự hiện diện của ít hay nhiều những sắc màu sau: Màu đen là màu thể hiện cho sự chín chắn, nam tính và linh hồn tổ tiên. Màu xanh lơ tượng trưng cho hòa bình, sự hài hòa và thân ái. Màu xanh lá chỉ sự phát triển, đổi mới và vẻ đẹp quê hương đất nước. Màu vàng biểu thị cho mùa vụ bội thu, sự sang giàu, phú quý, cũng chính là màu hoàng gia, sự thanh thiết, do càng có chức tước cao càng cần có sự trong sạch, liêm chính. Màu đỏ ngụ ý về một dòng máu chiến binh, dũng mãnh và cũng nói về một cái chết vinh quang- anh hùng, trong khi đó màu hồng mang tới sự điềm đạm, ngọt ngào, duyên dáng. Trắng là màu duy nhất cho sự thuần khiết nhất và chỉ được dùng trong các sự kiện, đối tượng đặc biệt như lễ cúng tế và các đôi bạn mới yêu nhau.

Châu Phi nói chung và Ghana là xứ sở nhiều nắng, rực rỡ, ấm áp nên kente lúc nào cũng sặc sỡ và khi phối hợp các màu sắc, họa tiết với nhau là một mong ước về sự an khang, thịnh vượng, dân chủ, tự do và hạnh phúc.