Bản sắc văn hóa mở lối sinh kế cho đồng bào Thái, Mường xứ Thanh
Từ khung cửi bản Thái Pù Luông đến những nếp nhà sàn, ẩm thực của người Mường dưới chân thác Mây, bản sắc văn hóa truyền thống đang trở thành nguồn lực phát triển du lịch cộng đồng, giúp người dân miền núi Thanh Hóa tạo sinh kế bền vững ngay trên quê hương mình.
Từ khung cửi thành sinh kế
Ở tuổi 80, bà Hà Thị Nhân, ở thôn Lặn Ngoài, xã Pù Luông vẫn đều đặn ngồi bên khung cửi. Hơn 65 năm gắn bó với nghề dệt thổ cẩm, bà coi mỗi tấm vải là một phần hồn cốt của dân tộc Thái.
“Đã là người phụ nữ Thái thì phải cố gắng giữ gìn và dệt nên những sắc phục thật đẹp. Mỗi tấm vải là một câu chuyện, mang đậm bản sắc dân tộc, được truyền từ đời này sang đời khác. Tôi chỉ mong con cháu tiếp tục gìn giữ nghề dệt của cha ông”, bà Nhân chia sẻ.
Có thời điểm, nghề dệt thổ cẩm ở Lặn Ngoài đứng trước nguy cơ mai một khi lớp trẻ ít còn gắn bó với khung cửi. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của du lịch cộng đồng tại Pù Luông và việc triển khai Dự án 6 thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi, đã hồi sinh nghề truyền thống này.
Ông Nguyễn Nam Phong - Phó Chủ tịch UBND xã Pù Luông, cho biết, hiện thôn Lặn Ngoài có 105 hộ tham gia dệt, thu nhập bình quân đạt từ 6 - 8 triệu đồng/người/tháng. Nhiều sản phẩm của làng nghề, như khăn thổ cẩm Mường Khoòng, đã được công nhận OCOP 3 sao cấp tỉnh.
Địa phương đang tiếp tục phát triển thêm các sản phẩm OCOP từ thổ cẩm, đồng thời liên kết với các đơn vị lữ hành để đưa du khách đến trải nghiệm làng nghề.
Lần đầu được tự tay dệt thổ cẩm, chị Lê Hương Lan, du khách đến từ Hải Phòng, không giấu được sự thích thú.
“Khi đưa thoi, nghe tiếng khung cửi lách cách, tôi mới cảm nhận hết sự công phu của người thợ và càng hiểu vì sao nghề truyền thống này cần được gìn giữ”, chị Lan chia sẻ.
Không chỉ bảo tồn nghề truyền thống, du lịch cộng đồng còn tạo thêm việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân Pù Luông. Từ đầu năm 2026 đến nay, địa phương đón khoảng 22.000 lượt khách, trong đó có 15.000 lượt khách quốc tế.
Đánh thức bản Mường dưới chân thác Mây
Không chỉ ở Pù Luông, nhiều vùng đồng bào DTTS ở Thanh Hóa đang tìm thấy cơ hội phát triển từ chính những giá trị văn hóa bản địa.
Dưới chân thác Mây, xã Thạch Quảng, những ngôi nhà sàn của người Mường hôm nay đã trở thành điểm dừng chân để du khách khám phá cảnh sắc và trải nghiệm văn hóa.
Năm 2018, khi lượng khách đến thác Mây ngày càng đông, gia đình anh Nguyễn Văn Tuyệt và chị Quách Thị Lệ mạnh dạn cải tạo nhà sàn để làm nơi lưu trú.
Đến nay, gia đình có 4 phòng nghỉ cùng một nhà sàn phục vụ ăn uống, có thể phục vụ từ 20 - 30 mâm ăn mỗi ngày, tạo việc làm thường xuyên cho 7 lao động địa phương.
Theo anh Tuyệt, điều giữ chân du khách không chỉ là vẻ đẹp của thác Mây, mà còn là những bữa cơm đậm hương vị bản Mường, những câu chuyện về phong tục, tập quán và sự chân tình của người dân nơi đây.
Cùng với phát triển dịch vụ lưu trú, nhiều người dân cũng chủ động xây dựng các không gian trải nghiệm văn hóa.
Chị Bùi Thị Thao đã tận dụng ngôi nhà sàn của gia đình để giới thiệu nghề dệt thổ cẩm, hướng dẫn du khách đánh cồng chiêng, tìm hiểu phong tục của đồng bào Mường.
"Nguồn thu nhập từ làm dịch vụ cho khách cũng đã giúp gia đình nơi đây có cuộc sống ổn định, không còn cảnh chưa xong bữa trước đã phải lo bữa sau như trước", chị Thao bộc bạch
Từ năm 2019, thác Mây được công nhận là điểm du lịch cấp tỉnh. Hiện nay khoảng 60 hộ dân dọc tuyến đường vào khu du lịch tham gia kinh doanh dịch vụ, giới thiệu các sản vật địa phương, góp phần tăng thu nhập và quảng bá văn hóa bản địa.
Khi văn hóa trở thành sinh kế
Theo ông Lê Văn Dũng - Phó Trưởng phòng Quản lý du lịch, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Thanh Hóa, thời gian qua, ngành Du lịch đã phối hợp với các địa phương tham mưu triển khai Đề án phát triển du lịch cộng đồng.
Đề án ưu tiên đầu tư hạ tầng tại những khu vực có tiềm năng, thu hút đầu tư để hình thành các sản phẩm du lịch cộng đồng có chất lượng, giàu tính trải nghiệm.
Trong đó, Đề án chú trọng đẩy mạnh phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa dân tộc; đa dạng hóa sản phẩm phù hợp với từng vùng, từng địa phương... tạo thêm sinh kế, nâng cao thu nhập cho người dân.
