Mỗi đường thêu không chỉ tạo nên hoa văn trên trang phục truyền thống, mà còn là cách để những giá trị văn hóa được tiếp tục trao truyền qua các thế hệ.

Trao nghề bằng đôi tay

Những ngón tay thoăn thoắt đưa kim qua mặt vải. Sợi chỉ màu khi ẩn, khi hiện dưới những mũi thêu nhỏ li ti, dần tạo thành hình lá cây, cánh hoa, đường viền và những họa tiết mang dấu ấn của núi rừng.

Trong căn phòng Nhà văn hóa Trung tâm xã Quảng Đức, những người phụ nữ Dao Thanh Y ngồi bên nhau. Người thực hành, người quan sát, người chăm chú với mảnh vải trên tay. Những câu chuyện trong lớp học chủ yếu xoay quanh cách luồn kim, giữ chỉ, lên nét và phối màu sao cho đúng với từng hoa văn truyền thống.

Với người mới học, từng thao tác đều đòi hỏi sự tỉ mỉ. Cầm kim sao cho chắc, giữ mặt vải vừa tay, kéo sợi chỉ đủ độ căng rồi đưa kim theo đúng đường nét. Chỉ một mũi thêu lệch cũng có thể khiến cả đoạn hoa văn mất cân đối, phải tháo ra làm lại.

Bên cạnh các học viên, nghệ nhân Tằng Thị Múi kiên nhẫn chỉ dẫn từng động tác. Bà không chỉ dạy cách thêu, mà còn kể câu chuyện phía sau mỗi hoa văn: vì sao đường nét ấy được tạo hình như vậy, vì sao màu sắc này lại đi cùng màu sắc kia.

“Hoa văn này trước đây các bà, các mẹ đều biết thêu. Tôi muốn các cháu hiểu được từng nét, sau này nhìn vào trang phục của dân tộc mình thì biết đó là hoa văn gì, vì sao lại thêu như thế”, nghệ nhân Múi chia sẻ.

Lớp truyền dạy thêu hoa văn trang phục truyền thống Dao Thanh Y năm 2026 có 30 học viên, gồm học sinh từ lớp 6 đến lớp 9, giáo viên mầm non và những người yêu thích nghề thêu. Ba nghệ nhân Dao Thanh Y trực tiếp hướng dẫn các học viên vào các buổi tối cuối tuần.

Từ những mũi kim đầu tiên, lớp học không chỉ giúp người trẻ tiếp cận một kỹ thuật thủ công truyền thống, mà còn mở ra cơ hội để những hoa văn quen thuộc tiếp tục có người thực hành, gìn giữ.

Nối dài những mũi kim

Ở Quảng Đức, nghề thêu trang phục Dao Thanh Y vẫn hiện diện trong đời sống cộng đồng. Tuy nhiên, khi những người am hiểu nghề ngày càng lớn tuổi, việc truyền dạy cho thế hệ trẻ trở thành yếu tố quan trọng để những hoa văn truyền thống không chỉ còn trong ký ức.

Theo ông Phạm Văn Thọ, Chủ tịch UBND xã Quảng Đức, địa phương mong muốn việc bảo tồn văn hóa không dừng lại ở việc lưu giữ hiện vật, mà phải trở thành những hoạt động gắn với đời sống. Lớp truyền dạy nghề thêu được tổ chức nhằm tạo điều kiện để người trẻ học trực tiếp từ nghệ nhân, từng bước hình thành đội ngũ kế cận.

Với các giáo viên mầm non, lớp học cũng mở ra một cách tiếp cận mới để đưa văn hóa truyền thống đến gần hơn với trẻ nhỏ.

Cô Phạm Thu Huyền, giáo viên Trường Mầm non Quảng Đức cho biết, từ những hoa văn, màu sắc và câu chuyện trên trang phục Dao Thanh Y, giáo viên có thể lựa chọn những nội dung phù hợp để giúp trẻ làm quen với văn hóa của chính cộng đồng mình.

“Đa số học sinh của trường là người Dao Thanh Y. Chúng tôi muốn giáo viên biết những nét thêu cơ bản để sau này có thể giới thiệu cho các em về hoa văn, trang phục truyền thống của dân tộc mình”, cô Huyền chia sẻ.

Trong căn phòng nhỏ ở Quảng Đức, những đường kim vẫn lặng lẽ đi qua mặt vải. Một mũi chỉ nối tiếp một mũi chỉ, như cách thế hệ này nối tiếp thế hệ khác.

Bởi mỗi hoa văn được tạo nên không chỉ bằng kỹ thuật thêu, mà bằng ký ức, câu chuyện và tình yêu với văn hóa của một cộng đồng.

Từ những đường kim hôm nay, trang phục Dao Thanh Y tiếp tục được gìn giữ trong đời sống, trong những mùa lễ hội, trong những nếp nhà. Và quan trọng hơn, nghề thêu đã được trao lại cho những đôi tay mới - để mạch văn hóa ấy không bị đứt đoạn.

[Video] Trao truyền nghề thêu của người Dao

Truyền nhân đời thứ 10 và hành trình tiếp nối nghề thêu ren Văn Lâm

Hoành Mô mở lớp thêu truyền thống cho thanh thiếu nhi