Biến "mỏ vàng" văn hóa thành tài nguyên du lịch
Âm thanh cồng chiêng, nhà dài, nghề dệt thổ cẩm và các lễ hội truyền thống...đang trở thành “tài nguyên mềm” để đồng bào các dân tộc ở Đắk Lắk khai thác phát triển du lịch.
Khi di sản trở thành nguồn lực
Những ngày đầu Hè, buôn Jun bên hồ Lắk, xã liên Sơn Lắk nhộn nhịp hơn thường lệ. Từng đoàn du khách tìm đến trải nghiệm cuộc sống của đồng bào Mnông, thưởng thức rượu cần, nghe tiếng cồng chiêng ngân vang và khám phá những chiếc thuyền độc mộc bên mặt hồ xanh biếc.
Ít ai biết rằng, trước khi trở thành điểm du lịch cộng đồng tiêu biểu của tỉnh Đắk Lắk, buôn Jun, phường Ea Kao từng là một buôn làng thuần nông.
Am hiểu về lịch sử hình thành và những giá trị văn hóa của buôn, già làng Y Nơ Bdap, Người có uy tín của buôn Jun chia sẻ: Người Mnông luôn xem văn hóa là tài sản quý nhất. Nhà sàn, cồng chiêng, thuyền độc mộc hay voi nhà... đều gắn với đời sống của bà con qua bao đời.
“Trước đây, những thứ ấy chỉ phục vụ sinh hoạt, còn bây giờ phục vụ du lịch giúp người dân có thêm thu nhập. Điều đáng mừng là càng làm du lịch, bà con càng có ý thức giữ gìn văn hóa truyền thống”, già Y Nơ Bdap nói.
Hiện buôn Jun vẫn còn hơn 60 căn nhà sàn truyền thống, hàng chục bộ cồng chiêng, nhiều thuyền độc mộc và các nghi lễ văn hóa đặc sắc của người Mnông. Những giá trị tưởng như bình dị ấy lại có sức thu hút du khách đến lạ.
Không chỉ tham quan, du khách còn được hòa mình vào đời sống bản địa thông qua các hoạt động trải nghiệm như dệt thổ cẩm, ủ rượu cần, thưởng thức ẩm thực truyền thống hay nghe kể chuyện về voi nhà...
Bà H’Wai Bdap, một trong những hộ làm du lịch cộng đồng tại buôn Jun, cho biết: Gia đình bà đã cải tạo ngôi nhà sàn để phục vụ lưu trú, tổ chức biểu diễn cồng chiêng và giới thiệu nghề làm rượu cần.
“Trước đây nguồn thu chủ yếu từ sản xuất nông nghiệp. Từ khi làm du lịch, gia đình có thêm nguồn thu nhập ổn định. Quan trọng hơn, con cháu trong nhà hiểu hơn về văn hóa dân tộc và có trách nhiệm giữ gìn những giá trị truyền thống”.
Không riêng buôn Jun, tại buôn Tơng Jú, xã Ea Kao, những giá trị văn hóa của người Ê Đê cũng đang trở thành động lực phát triển kinh tế.
Những ngôi nhà dài, bến nước, tiếng chiêng, nghề dệt thổ cẩm, nghệ thuật tạc tượng gỗ hay các món ăn truyền thống như cơm lam, gà nướng, canh cà đắng... đang được người dân khai thác thành sản phẩm du lịch đặc trưng.
Từ những buổi đầu còn bỡ ngỡ đón khách, đến nay nhiều hộ dân trong buôn đã có thêm nguồn thu nhập từ dịch vụ ẩm thực, lưu trú, biểu diễn văn hóa và bán sản phẩm thủ công truyền thống.
Sinh kế bền vững từ du lịch
Câu chuyện đưa văn hóa trở thành nguồn lực phát triển kinh tế đang diễn ra ở nhiều buôn làng vùng đồng bào DTTS ở Đắk Lắk.
Ở thôn Xí Thoại, xã Xuân Lãnh, những âm thanh trầm hùng của loại hình nghệ thuật “Trống đôi, cồng ba, chiêng năm” không chỉ xuất hiện trong các dịp lễ hội, mà đã trở thành sản phẩm phục vụ du lịch cộng đồng.
Bên cạnh đó, nghề dệt thổ cẩm truyền thống của người Ba Na cũng đang được khôi phục mạnh mẽ. Những sản phẩm khăn, túi, váy thổ cẩm với hoa văn đặc sắc không chỉ góp phần bảo tồn nghề truyền thống mà còn giúp nhiều phụ nữ có thêm nguồn thu.
Nghệ nhân Nguyễn Thị Ri chia sẻ: Mỗi sản phẩm thổ cẩm đều chứa đựng những câu chuyện về đời sống, tín ngưỡng và văn hóa của người Ba Na.
“Nghề dệt thổ thầm đã có lúc tưởng chừng mai một vì khó tiêu thụ sản phẩm. Từ khi khách du lịch đến nhiều hơn, sản phẩm bán được, người trẻ cũng bắt đầu học nghề. Nhờ vậy nghề truyền thống được duy trì”, bà Ri nói.
Thực tế cho thấy, khi văn hóa được khai thác đúng hướng, giá trị của di sản không những không mất đi mà còn được lan tỏa mạnh mẽ hơn.
Từ nguồn lực Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi giai đoạn I (2021-2025), nhiều buôn làng được hỗ trợ xây dựng cơ sở hạ tầng, đào tạo kỹ năng làm du lịch, quảng bá điểm đến và nâng cao chất lượng sản phẩm văn hóa.
Nguồn vốn của Chương trình đã hỗ trợ đầu tư 8 điểm du lịch tiêu biểu vùng đồng bào DTTS của tỉnh. Bên cạnh đó, cải tạo, nâng cấp 1 nhà văn hóa - khu thể thao, tu bổ 1 di tích lịch sử, xây dựng 54 công trình nhà văn hóa và sân thể thao, nâng cấp 55 thiết chế văn hóa, thể thao cơ sở và bảo tồn và phát huy giá trị 14 lễ hội truyền thống của đồng bào DTTS.
Những hoạt động thiết thực ấy đã góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, nâng cao đời sống tinh thần của Nhân dân và thúc đẩy phát triển du lịch cộng đồng. Nhiều hộ dân có thêm việc làm, tăng thu nhập từ chính những giá trị văn hóa.
Theo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Đắk Lắk, mỗi buôn du lịch cộng đồng đều có lợi thế riêng về cảnh quan, kiến trúc, lễ hội, nghề truyền thống và đời sống văn hóa. Việc phát triển du lịch cộng đồng không chỉ tạo thêm nguồn thu nhập mà còn góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng trong việc gìn giữ di sản.
