Bình dân học vụ số: Mở cánh cửa tri thức cho đồng bào DTTS
Phong trào “Bình dân học vụ số” không chỉ giúp người dân biết sử dụng điện thoại thông minh hay các ứng dụng trực tuyến, mà còn hướng tới trang bị năng lực tìm kiếm, tiếp nhận và vận dụng tri thức trên môi trường số.
.jpg)
Bình dân học vụ số mở lối tiếp cận tri thức
Ở nhiều buôn làng vùng cao, điện thoại thông minh đã trở thành vật dụng quen thuộc. Tuy nhiên, biết nghe gọi, nhắn tin hay xem video chưa đồng nghĩa với việc người dân có thể khai thác thiết bị để tìm kiếm thông tin, học hỏi kiến thức và giải quyết những nhu cầu thiết thực trong cuộc sống. Khoảng cách giữa có thiết bị và biết sử dụng công nghệ hiệu quả vẫn là rào cản đối với không ít người, nhất là người cao tuổi, người ít có điều kiện tiếp xúc với công nghệ.
Tại buôn Tah B, xã Cuôr Đăng, tỉnh Đắk Lắk, sự thay đổi trong cách sử dụng điện thoại của bà H’Bé Êban bắt đầu từ những thao tác đơn giản. Trước đây, chiếc điện thoại chủ yếu phục vụ việc nghe gọi. Sau khi được thành viên Tổ công nghệ số cộng đồng hướng dẫn, bà đã biết tra cứu thông tin khám, chữa bệnh bảo hiểm y tế và thực hiện một số thủ tục hành chính trực tuyến. Những công việc trước đây phải đến xã hoặc nhờ người khác hỗ trợ nay đã thuận tiện hơn.
Để người dân làm quen với công nghệ, chị H’Gói Niê, Tổ trưởng Tổ công nghệ số cộng đồng buôn Tah B cùng các thành viên đến từng nhà, hướng dẫn sử dụng điện thoại, ứng dụng VNeID và thực hiện các thao tác trực tuyến. Việc hướng dẫn bằng tiếng Ê Đê, kết hợp thực hành ngay trên thiết bị của người dân, giúp những người chưa thành thạo công nghệ dễ tiếp nhận hơn.
Cách làm ở buôn Tah B cho thấy, phổ cập kỹ năng số không nhất thiết phải bắt đầu từ những kiến thức phức tạp. Một thao tác tra cứu thông tin bảo hiểm y tế, một lần tự thực hiện thủ tục trực tuyến cũng có thể tạo động lực để người dân tiếp tục tìm hiểu các tiện ích khác. Từ đó, chiếc điện thoại dần trở thành công cụ tiếp cận thông tin chính sách, kiến thức chăm sóc sức khỏe, kỹ thuật trồng trọt, chăn nuôi và cả cơ hội quảng bá sản phẩm địa phương.
Nâng cao kiến thức số cho người dân vùng cao không chỉ là giúp người dân biết sử dụng một vài ứng dụng, mà quan trọng hơn là hình thành năng lực tham gia vào đời sống số: biết tìm kiếm thông tin từ nguồn đáng tin cậy, phân biệt nội dung chính thống với thông tin sai lệch, bảo vệ dữ liệu cá nhân và vận dụng kiến thức phù hợp với nhu cầu thực tế, đồng thời qua đó, giúp người dân nâng cao nhận thức và thực hành pháp luật.
Đây cũng là mục tiêu của Nội dung thành phần 5 về phổ biến, giáo dục pháp luật và tuyên truyền, vận động đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi tham gia thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026-2035, giai đoạn I: Từ năm 2026 đến năm 2030 (theo Quyết định số 417/QĐ-BNNMT ngày 31/01/2026) hướng tới.
.jpg)
Đưa kỹ năng số về tận thôn, bản
Tại xã Cán Tỷ, tỉnh Tuyên Quang, việc phổ cập kỹ năng số được triển khai thông qua mạng lưới Tổ công nghệ số cộng đồng và lực lượng thanh niên tại cơ sở. Xã hiện có 10 tổ với 113 thành viên, tham gia tuyên truyền, hướng dẫn người dân sử dụng dịch vụ công trực tuyến, ứng dụng định danh điện tử VNeID, thanh toán không dùng tiền mặt và các nền tảng số thiết yếu.
Theo ông Lê Minh Lập, Phó Chủ tịch UBND xã Cán Tỷ, 100% cán bộ, công chức, viên chức được trang bị kỹ năng số cơ bản. Đây là kết quả bước đầu trong việc nâng cao năng lực ứng dụng công nghệ của đội ngũ cán bộ cơ sở, đồng thời tạo lực lượng hỗ trợ người dân tiếp cận các tiện ích số.
Tuy nhiên, khả năng sử dụng công nghệ giữa các nhóm dân cư còn chênh lệch, nhất là ở người cao tuổi và những người ít có điều kiện tiếp xúc với điện thoại thông minh. Vì vậy, xã kết hợp tuyên truyền qua hệ thống truyền thanh, các cuộc họp thôn, sinh hoạt cộng đồng và mạng xã hội với hướng dẫn trực tiếp theo phương châm “cầm tay chỉ việc”. Người dân được thực hành ngay trên thiết bị của mình, có người hỗ trợ khi gặp vướng mắc và từng bước làm chủ các thao tác cơ bản.
Từ mô hình ở Cán Tỷ có thể thấy, lực lượng hỗ trợ tại cơ sở là mắt xích quan trọng để phong trào đến được với từng nhóm dân cư. Trên quy mô toàn tỉnh, Tuyên Quang hiện có 3.926 Tổ công nghệ số cộng đồng với hơn 20.250 thành viên. Nhiều mô hình như “Ngày thứ bảy số”, “Ngày thứ năm số”, “Mỗi thôn một điểm hỗ trợ kỹ năng số”, “Chợ phiên số - Nông thôn số”, “Gia đình số” được triển khai, góp phần đưa công nghệ đến gần hơn với người dân.

Từ những buôn làng ở Đắk Lắk đến các xã vùng cao của Tuyên Quang, việc đưa kỹ năng số về cơ sở đang mở thêm cơ hội để đồng bào DTTS tiếp cận tri thức, chủ động phát triển sinh kế./.



