Cách người trẻ thể hiện trách nhiệm bảo tồn, lan tỏa “tứ linh” Việt cổ
Giữa nhịp sống hiện đại, biểu tượng "tứ linh" tưởng chừng chỉ còn hiện diện trên mái đình, cột chùa hay các bức chạm khắc cổ. Nhưng người trẻ bằng một diện mạo mới đã và đang kể chuyện "tứ linh" bằng ngôn ngữ nghệ thuật sáng tạo đương đại.
Dấu ấn "tứ linh" trong kiến trúc Việt cổ
Trong kho tàng mỹ thuật truyền thống Việt Nam, “tứ linh” gồm long (rồng), lân, quy (rùa), phụng (phượng hoàng), là những linh vật mang giá trị biểu tượng sâu sắc.
Từ đình, đền, chùa, miếu mạo đến cung điện xưa, hình ảnh tứ linh xuất hiện dày đặc trên mái ngói, bậc đá, hoành phi, câu đối hay các mảng chạm khắc gỗ.
Ở kiến trúc cung đình Huế, rồng tượng trưng cho quyền uy và sự thịnh trị. Trong khi tại các đình làng Bắc Bộ, hình tượng lân lại gắn với điềm lành, sự thái hòa. Rùa là biểu tượng của trường tồn, tri thức và cội nguồn dân tộc. Còn phượng hoàng đại diện cho cao quý, đức hạnh và vẻ đẹp thanh tao.
Không chỉ mang giá trị thẩm mỹ, “tứ linh” còn phản ánh tư duy văn hóa, tín ngưỡng và quan niệm nhân sinh của người Việt qua nhiều thời kỳ lịch sử. Mỗi đường nét chạm khắc đều chứa đựng khát vọng về quốc thái dân an, mùa màng no đủ và sự bền vững của cộng đồng.
Tuy nhiên, dưới tác động của thời gian và quá trình đô thị hóa, nhiều công trình cổ đang xuống cấp, kéo theo nguy cơ mai một những giá trị mỹ thuật truyền thống.
Công cuộc bảo tồn di sản vì thế không chỉ dừng ở việc trùng tu kiến trúc, mà còn là hành trình gìn giữ các biểu tượng văn hóa gắn liền với bản sắc dân tộc.
Theo nhiều chuyên gia, việc đưa các giá trị văn hóa truyền thống vào đời sống đương đại, là một trong những cách hiệu quả để di sản tiếp tục “sống” cùng cộng đồng.
PGs.Ts Bùi Hoài Sơn - Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa - Giáo dục của Quốc hội, nhận định: Trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, bài toán gìn giữ bản sắc văn hóa và quảng bá hình ảnh đất nước, không phải là hai mục tiêu tách rời, mà là hai mặt của cùng một chiến lược phát triển quốc gia.
Đồng quan điểm, họa sĩ Trần Hậu Yên Thế cho rằng: Mỹ thuật truyền thống đang trở thành nguồn cảm hứng cho sáng tạo. Xu hướng này, không chỉ là một sự tiếp nối mà còn là một cơ chế hiệu quả để hồi sinh, lan tỏa giá trị di sản, và kiến tạo một bản sắc độc đáo cho nghệ thuật Việt Nam.
Câu chuyện văn hóa và trách nhiệm truyền tải bản sắc dân tộc
Những năm gần đây, hình ảnh “tứ linh” Việt cổ xuất hiện ngày càng nhiều trong các bộ sưu tập thời trang, nghệ thuật trình diễn và sân khấu sắc đẹp.
Không còn bó hẹp trong không gian tín ngưỡng hay kiến trúc truyền thống, các linh vật xưa được tái hiện bằng ngôn ngữ thiết kế hiện đại, mang hơi thở mới nhưng vẫn giữ tinh thần văn hóa cốt lõi.
Nhiều nhà thiết kế trẻ lựa chọn họa tiết rồng thời Lý, chim phượng hay lân Việt cổ làm điểm nhấn trên áo dài, dạ hội và trang phục biểu diễn dân tộc.
Những thiết kế này, không chỉ xuất hiện tại các chương trình nghệ thuật thời trang trong nước, mà còn được trình diễn ở các cuộc thi sắc đẹp, góp phần lan tỏa hình ảnh văn hóa Việt tới đông đảo công chúng trẻ.
Nhà thiết kế Quách Dương Phi, được biết đến với các thiết kế đậm nét văn hóa qua các đấu trường nhan sắc như Carnival Costume (Miss Cosmo Việt Nam) hay Dances of Vietnam (Miss World Viet Nam) cho rằng, việc đưa “tứ linh” vào thời trang không đơn thuần là sử dụng họa tiết trang trí. Theo anh, mỗi chi tiết đều mang theo câu chuyện văn hóa và trách nhiệm truyền tải bản sắc dân tộc tới thế hệ hôm nay.
Chia sẻ về cảm hứng sáng tạo, nhà thiết kế Quách Dương Phi cho biết: Những linh vật quen thuộc từ lâu đã là đại diện cho tinh thần, khí chất và vẻ đẹp văn hóa Việt.
Tuy nhiên, những hình ảnh này vốn thường chỉ xuất hiện trong không gian truyền thống, nên mình muốn đưa chúng đến gần hơn với người trẻ, thông qua thời trang sân khấu và các thiết kế đương đại theo hướng hiện đại hơn để tạo sự mới mẻ, nhưng vẫn giữ được hồn cốt văn hóa Việt trong từng thiết kế.
Là người từng trình diễn nhiều bộ sưu tập mang hình ảnh lân, rồng và họa tiết Việt cổ, Phạm Tùng Chi (người mẫu, Top 35 Miss Grand Vietnam 2025) cũng cho biết, cô cảm nhận rõ sự quan tâm ngày càng lớn của khán giả trẻ đối với các thiết kế mang màu sắc truyền thống.
Theo Tùng Chi, mỗi lần khoác lên mình những bộ trang phục lấy cảm hứng từ “tứ linh”, cô không chỉ trình diễn, mà còn cảm thấy như đang kể một câu chuyện văn hóa trên sân khấu.
“Khán giả trẻ hiện nay rất thích những thiết kế có yếu tố truyền thống nhưng được làm mới. Khi các biểu tượng như rồng, lân hay phượng xuất hiện trong thời trang hiện đại, mọi người dễ tiếp cận và tò mò tìm hiểu hơn về ý nghĩa”, Tùng Chi chia sẻ.
Dệt lại "Tứ linh" Việt cổ bằng tinh thần của thời đại mới
Cũng theo các người mẫu trẻ, việc các nhà thiết kế liên tục đưa chất liệu văn hóa dân tộc vào nghệ thuật trình diễn hay trang phục đương thời, đã góp phần khiến lịch sử trở nên gần gũi hơn với đời sống thường nhật.
Từ sân khấu thời trang đến mạng xã hội, các giá trị truyền thống không còn bị xem là “xa cách” hay “cũ kỹ”, mà đang dần trở thành nguồn cảm hứng sáng tạo cho thế hệ trẻ.
Hành trình bảo tồn văn hóa chưa bao giờ chỉ là câu chuyện của những công trình cổ, hay của các nhà nghiên cứu. Khi người trẻ chủ động tiếp nhận và tái hiện những biểu tượng truyền thống bằng ngôn ngữ sáng tạo mới, di sản cũng có thêm cơ hội để bước tiếp trong đời sống hiện đại.
Từ mái đình rêu phong đến ánh đèn sân khấu, hình ảnh “tứ linh” Việt cổ đang được dệt lại bằng tinh thần của thời đại mới. Đó không chỉ là sự trở về với cội nguồn văn hóa, mà còn là cách thế hệ trẻ khẳng định bản sắc dân tộc giữa dòng chảy hội nhập hôm nay.
