Xã biên giới Cán Tỷ, tỉnh Tuyên Quang là địa bàn sinh sống lâu đời của cộng đồng 11 dân tộc anh em, trong đó dân tộc Mông chiếm gần 90% dân sốXã biên giới Cán Tỷ có diện tích tự nhiên hơn 85km², với đường biên giới dài 5,7km. Toàn xã có 17 thôn với hơn 1.886 hộ, 9.824 nhân khẩu; trong đó có trên 1.213 hộ nghèo (64,32%) và 216 hộ cận nghèo (11,45%). Đây là địa bàn sinh sống của 11 dân tộc anh em, riêng đồng bào Mông chiếm 88,4%, đời sống còn nhiều khó khăn, sinh kế chủ yếu dựa vào nông nghiệp nhỏ lẻ.
Từ năm 2022–2025, tổng kinh phí Chương trình MTQG Giảm nghèo bền vững được phân bổ cho xã là hơn 10,9 tỷ đồng. Trong đó, Dự án 2: Đa dạng hóa sinh kế, phát triển mô hình giảm nghèo, được bố trí hơn 4,1 tỷ đồng.
Từ nguồn lực này, xã triển khai 9 mô hình cộng đồng với 399 hộ thụ hưởng. Đây được xem là bước chuyển quan trọng, khi thay vì hỗ trợ dàn trải, xã tập trung vào các mô hình phát huy được lợi thế địa phương, gắn với nhu cầu và tập quán sản xuất của người dân.
Trong các mô hình sinh kế, chăn nuôi lợn, nuôi bò sinh sản và trồng cây Giang thu lá được nhiều hộ đánh giá là phù hợp nhất với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng; cũng như tập quán canh tác của người dân. Những mô hình này không đòi hỏi kỹ thuật phức tạp, nhưng lại tạo ra nguồn thu ổn định nếu người dân kiên trì áp dụng đúng quy trình.
Với sự hỗ trợ từ nguồn lực của Chương trình MTQG Giảm nghèo bền vững, diện mạo nông thôn xã Cán Tỷ đã có sự thay đổi rõ rệt trong những năm gần đâyMột trong những hộ hưởng lợi rõ nhất từ mô hình sinh kế, là gia đình anh Giàng Mí Xì ở thôn Mố Lùng. Tháng 11/2024, anh được hỗ trợ 7,5 triệu đồng để gây giống đàn lợn. Nhờ được hướng dẫn kỹ thuật chăm sóc, phòng bệnh và cách phối trộn thức ăn, đàn lợn phát triển tốt.
Từ cuối năm 2024 đến nay, gia đình anh đã xuất bán được hai lứa, mỗi lứa thu về trên 15 triệu đồng. Tháng 11 vừa rồi, anh tiếp tục tái đàn để duy trì mô hình. Anh Xì chia sẻ: “Trước đây nuôi lợn hay bị chết, lỗ nhiều nên không dám nuôi lớn. Từ khi được hỗ trợ và hướng dẫn cách chăm sóc lợn cụ thể, tôi yên tâm hơn. Nuôi lợn bán có tiền, đủ trang trải cho gia đình. Tôi đang dự định mở rộng chuồng trại để nuôi thêm”.
Không chỉ gia đình anh Giàng Mí Xì, mô hình hỗ trợ nuôi lợn bản địa cũng đang phát huy hiệu quả tại thôn Sán Trồ. Gia đình anh Hầu Mí Sáng được hỗ trợ 7,5 triệu đồng từ tháng 11/2024 để gây đàn lợn.
Nhờ chăm sóc đúng kỹ thuật và duy trì vệ sinh chuồng trại tốt, đàn lợn phát triển nhanh, ít dịch bệnh. Đến nay, gia đình anh đã có 11 con lợn, dự kiến sẽ xuất bán vào dịp Tết này. Theo tính toán của anh Sáng, với giá lợn hơi ổn định, đàn lợn sẽ mang lại cho gia đình khoản thu đáng kể, giúp anh có thêm vốn để tiếp tục mở rộng quy mô
Trường hợp của các hộ dân kể trên cho thấy, một yếu tố quan trọng góp phần vào thành công của các mô hình sinh kế là sự “cầm tay chỉ việc” từ đội ngũ cán bộ kỹ thuật. Ngay từ khi bắt đầu, xã đã tổ chức các lớp tập huấn, hướng dẫn cách làm chuồng trại, phòng dịch bệnh, bón phân, chăm sóc cây trồng theo mùa.
Cán bộ nông nghiệp bám thôn, bám hộ, theo sát từng giai đoạn để bảo đảm người dân không lúng túng, biết cách sử dụng nguồn hỗ trợ đúng và hiệu quả. Đây cũng là cách thay đổi tư duy sản xuất của người dân – từ làm theo thói quen sang làm theo kỹ thuật, từ sản xuất manh mún sang hướng tới mô hình bền vững.
Nhờ đó, tỷ lệ mô hình duy trì được sau hỗ trợ khá cao; nhiều hộ không chỉ giữ đàn, giữ vườn mà còn mở rộng thêm, tạo thu nhập tốt hơn so với trước. Đây chính là tín hiệu cho thấy các mô hình sinh kế đã “bén rễ” ở Cán Tỷ, trở thành hướng đi lâu dài. Quan trọng hơn, người dân tin tưởng hơn vào chương trình hỗ trợ và chủ động hơn trong phát triển kinh tế – điều mà trước đây không phải hộ nào cũng mạnh dạn làm.
Chủ tịch UBND xã Cán Tỷ Vi Ngọc Tình: Mục tiêu lớn nhất không chỉ là giảm nghèo mà là giúp người dân có sinh kế bền vững, từng bước nâng cao đời sống và tạo sự phát triển lâu dài cho địa phươngÔng Vi Ngọc Tình, Chủ tịch UBND xã Cán Tỷ, đánh giá: “Nguồn vốn Chương trình MTQG đã tạo động lực rất lớn cho xã trong công tác giảm nghèo. Quan trọng nhất là người dân đã thay đổi cách nghĩ, cách làm. Các mô hình hỗ trợ không chỉ giúp người dân có sinh kế trước mắt mà còn tạo nền tảng để phát triển bền vững. Cán Tỷ tuy còn khó khăn, nhưng sự chuyển biến trong 3 năm qua là rất rõ ràng”.
Theo Chủ tịch UBND xã Cán Tỷ, trước đây nhiều hộ còn tâm lý trông chờ, ngại đầu tư sản xuất, nhưng từ khi được tham gia các mô hình, bà con chủ động hơn trong việc học kỹ thuật, mạnh dạn mở rộng chăn nuôi và trồng trọt. Chính quyền xã cũng đang tiếp tục rà soát nhu cầu thực tế của người dân để lựa chọn mô hình phù hợp cho giai đoạn tiếp theo, đặc biệt ưu tiên những mô hình tạo thu nhập ổn định, có thể nhân rộng và gắn với tiềm năng của từng thôn, từng nhóm hộ.
Chủ tịch UBND xã Cán Tỷ Vi Ngọc Tình bày tỏ: “Mục tiêu lớn nhất không chỉ là giảm nghèo mà là giúp người dân có sinh kế bền vững, từng bước nâng cao đời sống và tạo sự phát triển lâu dài cho địa phương”.
