Không ít trường hợp nam, nữ nên vợ nên chồng khi tuổi đời còn rất trẻ, kéo theo hệ lụy nặng nề: học tập dang dở, sức khỏe sinh sản bị ảnh hưởng, cuộc sống gia đình rơi vào vòng luẩn quẩn nghèo đói. Đáng lo ngại hơn, nhiều người dân chưa nhận thức đầy đủ rằng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống là hành vi vi phạm pháp luật, để lại hậu quả lâu dài cho cả cá nhân, gia đình và cộng đồng.
Ở một số dân tộc như Tày, Nùng, Mông, Dao, những quan niệm cũ như “cha mẹ đặt đâu con ngồi đấy”, kết hôn sớm để có thêm lao động sản xuất, hay kết hôn trong họ tộc để “giữ của” từng ăn sâu trong đời sống. Việc kết hôn đôi khi chỉ cần sự đồng thuận của gia đình, dòng họ, không đặt trong khuôn khổ pháp luật. Chính những rào cản về nhận thức này khiến công tác phòng, chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết gặp không ít khó khăn.
Những năm qua, Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Cao Bằng chủ động phối hợp với các ngành, đoàn thể triển khai đồng bộ nhiều giải pháp tuyên truyền, vận động, trong đó tập trung vào phụ nữ, thanh thiếu niên và Người có uy tín trong cộng đồng. (Ảnh minh họa)Trước thực trạng đó, tỉnh Cao Bằng đã xác định rõ: Muốn đẩy lùi hủ tục, phải bắt đầu từ thay đổi nhận thức, đồng thời gắn tuyên truyền với nâng cao đời sống kinh tế - xã hội cho người dân. Những năm qua, tỉnh chủ động phối hợp với các ngành, đoàn thể triển khai đồng bộ nhiều giải pháp tuyên truyền, vận động, trong đó tập trung vào phụ nữ, thanh thiếu niên và người có uy tín trong cộng đồng.
Nguồn lực từ Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi giai đoạn 2021 - 2025 đã tạo “đòn bẩy” quan trọng. Trên cơ sở đó, Cao Bằng lồng ghép các hoạt động phòng, chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết vào các dự án, tiểu dự án, từng bước kéo giảm tỷ lệ vi phạm, giữ ở mức thấp và bền vững.
Một trong những cách làm hiệu quả là xây dựng và duy trì các câu lạc bộ tuyên truyền pháp luật, mô hình “nói không với tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống” tại những địa bàn có nguy cơ cao. Thông qua sinh hoạt chuyên đề, họp xóm, ngày hội đại đoàn kết, nội dung pháp luật về hôn nhân và gia đình được truyền tải bằng ngôn ngữ gần gũi, dễ hiểu, giúp người dân nhận diện rõ hậu quả, hệ lụy của việc kết hôn sớm, kết hôn cận huyết.
Song song với đó, các tài liệu tập huấn, tờ rơi, pano tuyên truyền được biên soạn phù hợp với từng nhóm đối tượng; đội ngũ cán bộ làm công tác dân tộc, báo cáo viên, tuyên truyền viên được tập huấn bài bản để trở thành “cầu nối” đưa pháp luật đến với thôn, bản. Nhiều địa phương đã đưa nội dung phòng, chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết vào hương ước, quy ước, coi đây là tiêu chí đánh giá xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư.
Nhờ cách làm kiên trì, có trọng tâm, trọng điểm, tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết trên địa bàn tỉnh từng bước được kiểm soát. Đến nay, nhiều địa phương chỉ còn ghi nhận số ít trường hợp tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống cơ bản được chấm dứt, đánh dấu chuyển biến quan trọng trong nhận thức và hành vi của người dân.
Thực tế cũng cho thấy, công tác phòng, chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết ở vùng đồng bào DTTS vẫn còn nhiều thách thức, nhất là ở những khu vực giao thông đi lại khó khăn, đời sống còn nhiều thiếu thốn. Tuy nhiên, với những kết quả bước đầu từ việc triển khai Dự án 8, Tiểu dự án 2 (Dự án 9), Nội dung số 2 (Dự án 10) thuộc Chương trình MTQG 1719, Cao Bằng đang có thêm cơ sở để tin tưởng vào hiệu quả lâu dài của các giải pháp đã và đang thực hiện.
Tỉnh đặt mục tiêu giảm bình quân từ 2 - 3% mỗi năm số cặp tảo hôn và kết hôn cận huyết tại những địa bàn có tỷ lệ cao; phấn đấu đến hết năm 2025 ngăn chặn, hạn chế cơ bản tình trạng này trong vùng đồng bào DTTS và miền núi.
Thời gian tới, Cao Bằng tiếp tục gắn phòng, chống tảo hôn với nâng cao dân trí, cải thiện sinh kế, phát triển giáo dục và thực thi nghiêm minh pháp luật. Việc duy trì và nhân rộng các mô hình điểm, huy động sự tham gia của cả cộng đồng được xác định là giải pháp then chốt, nhằm từng bước xóa bỏ những hủ tục, xây dựng đời sống hôn nhân tiến bộ, góp phần nâng cao chất lượng dân số và phát triển bền vững vùng cao biên giới.
