"Quy tắc mềm" giữ nếp buôn làng

Giữ truyền thống giữa lòng đô thị

Hương ước buôn Ako Dhông, phường Buôn Ma Thuột được xây dựng trên tinh thần tự quản của cộng đồng dân cư. Người dân không chỉ chấp hành mà còn chủ động gìn giữ không gian chung, nếp sống của buôn làng. Nhờ đó, dù nằm trong lòng đô thị, buôn vẫn giữ được vẻ đẹp đậm bản sắc dân tộc Ê Đê. Những căn nhà dài truyền thống ẩn dưới tán cây xanh mát, bên trong chứa đựng cả kho tàng văn hóa với cồng chiêng, chóe cổ, những chiếc kpan…

Với lợi thế về cảnh quan và văn hóa, Ako Dhông trở thành buôn du lịch cộng đồng đầu tiên của tỉnh Đắk Lắk vào đầu năm 2023. Người dân cùng tham gia quản lý, khai thác và hưởng lợi từ việc phát triển du lịch theo hướng hiện đại nhưng không đánh mất bản sắc đã được quy định trong hương ước của buôn. Người dân trong buôn luôn quan tâm, giữ gìn và phát huy những phong tục văn hóa truyền thống, hướng về cội nguồn, hướng về tổ tiên.

Buôn Ako Dhông có 370 hộ, trong đó 84 hộ là đồng bào DTTS, chủ yếu người Ê Đê. Hiện buôn còn lưu giữ 35 ngôi nhà dài truyền thống và nhiều phong tục đẹp được giữ gìn, phát huy.

Theo chị H’Minh Byă, chủ quán Nhà sàn M’Nga Tăng Bi, việc bảo tồn nhà dài là hướng đi đúng đắn. Bởi nhà dài không chỉ là nơi ở, mà còn là sản phẩm du lịch đặc trưng của dân tộc Ê Đê. Nhà dài giúp du khách hiểu hơn về văn hóa của người Ê Đê. Đồng thời, cũng là cách để đồng bào Ê Đê tự hào và nâng cao ý thức trong việc gìn giữ giá trị văn hóa của dân tộc mình.

“Lá chắn” bảo vệ tài nguyên rừng

Hương ước, quy ước của mỗi thôn, buôn còn thể hiện rõ vai trò trong bảo vệ tài nguyên thiên nhiên. Như tại buôn K’mrơng Prông A và K’mrơng Prông B, phường Tân An, những cánh rừng đầu nguồn rộng khoảng 2 ha, với nhiều cây gỗ quý như sao xanh, bằng lăng, cà chít… vẫn được giữ gần như nguyên vẹn.

Già Y Yơh Kbuôr, Người có uy tín của buôn K’mrơng Prông A, chia sẻ: Người Ê Đê xưa lập buôn ở nơi chọn được bến nước trong rừng. Bởi, nước là hiện linh của sự sống, rừng có thần rừng linh thiêng, rừng mất thì nước cạn, buôn làng cũng không còn. Vì vậy, người Ê Đê giữ rừng như giữ sinh mạng của mình.

Hương ước của các buôn đều có quy định cụ thể: Không mang lửa vào rừng; không chặt phá cây; không làm rẫy; không xâm hại cây rừng dưới bất kỳ hình thức nào. Cộng đồng cùng giám sát, cùng nhắc nhở. 

Do đó, luật tục và hương ước được thực hiện rất nghiêm. Chặt một cây rừng phải nộp trâu, bò, rượu cần để cúng thần rừng, nếu tái phạm sẽ bị phạt nặng hơn, thậm chí giao cho chính quyền xử lý. Những quy định ấy vừa nhắc nhở mọi người cùng chung tay bảo vệ rừng, vừa kịp thời răn đe những hành vi xâm hại rừng.

Không chỉ dừng ở quy định, việc bảo vệ rừng còn được tổ chức bài bản. Hằng tuần, buôn phân công thanh niên vào rừng tuần tra. Nếu phát hiện người lạ, thông tin được báo ngay cho già làng, trưởng buôn để kịp thời xử lý.

Nhờ vậy, rừng K’mrơng Prông giữ được gần như nguyên sinh qua nhiều thế hệ. Năm 2015, khu rừng được gắn biển “Bảo vệ cây đầu nguồn bến nước”. Đây không chỉ là sự ghi nhận, mà còn là lời nhắc về trách nhiệm bảo vệ tài nguyên rừng.

Ở tỉnh Đắk Lắk, việc xây dựng và thực hiện hương ước, quy ước đang được đẩy mạnh. Đến nay, toàn tỉnh Đắk Lắk có 2.313/2.801 thôn, buôn, tổ dân phố được công nhận hương ước, đạt hơn 82%. Các quy ước được phổ biến rộng rãi bằng nhiều hình thức. Từ niêm yết công khai, sinh hoạt cộng đồng đến tuyên truyền trên nền tảng số.

Những quy định gần gũi, gắn với đời sống hằng ngày chính là “sợi chỉ” bền chắc giữ nếp sống, giữ văn hóa, giữ sự gắn kết cộng đồng và giữ tài nguyên thiên nhiên để buôn làng phát triển bền vững.