Ngôi chùa độc đáo ở miệt biển

Nắng gió miền ven biển dường như không xóa nhòa được những nét tự hào của người dân thôn Mỹ Quang Nam, khi kể câu chuyện về chùa Thanh Lương. Theo nguồn tư liệu còn lưu tại chùa, chùa Thanh Lương (thuộc xã An Chấn, huyện Tuy An, tỉnh Phú Yên cũ, nay là xã Tuy An Nam, tỉnh Đắk Lắk) được thành lập trước khi có vạn chài nhỏ ở thôn Mỹ Quang Nam cạnh chùa. 

Đại đức Thích Quảng Ngộ, Trụ trì chùa ước định, chùa Thanh Lương đã tồn tại hơn 200 năm kể từ ngày hình thành và hiện là một trong những ngôi chùa cổ nhất huyện Tuy An cũ. Dấu xưa vẫn còn thấp thoáng đâu đó nơi nền gạch cũ, những pho tượng Phật nhuốm màu thời gian. Năm 1956, ngôi chùa bắt đầu được người dân sửa chữa lại, sử dụng nguyên vật liệu chính từ san hô chết, các loại vỏ ốc biển, gáo dừa...

Ngôi chùa được xây dựng với kết cấu bốn phần: Cổng Tam Quan, hồ Long Thủy, điện Quan Âm và Thiền đường. Toàn bộ hệ thống kèo, xà, cột trụ, mái… đều được làm từ san hô.

Những khối san hô chết được người dân trong vùng mang về phân loại, làm sạch, đẽo gọt và mài nhẵn để tạo nên khối ốp trang trí vô cùng đặc biệt như đầu rồng, kỷ hà, trần nhà... Phần mái chùa được thực hiện rất công phu để tạo nên độ cong mềm mại và tự nhiên. Phần mái ngoài cũng được ốp san hô, qua sương gió của thời gian tạo nên bức rêu phong cổ kính.

Ngoài san hô, họ còn dùng vỏ ốc để tạo thành các chân cột cờ, trang trí bồn hoa. Các vật liệu khác cũng được kết hợp như vỏ trai được tạo hình Phật Quan Âm, cho các miếng ốp trang trí. Một vật liệu khác cũng rất quan trọng, là gáo dừa. Những mảnh gáo dừa được mài nhẵn và ốp thay gỗ, tạo nên sự kết hợp hài hòa với tổng thể. Phần mái cũng được lợp bằng gáo dừa, tạo nên sự độc đáo lạ lẫm.

Sự tinh xảo còn được thể hiện ở những đầu đao của chùa Thanh Lương. Các đầu rồng, hoa văn lượn sóng mang giá trị thẩm mỹ cao. Các bức tường được ốp bằng san hô, gáo dừa thay cho gỗ. Màu nâu, đen, trắng của gáo dừa và san hô kết hợp lại với nhau tạo nên nét đẹp đặc trưng, màu sắc riêng biệt mà ít ngôi chùa nào ở Việt Nam có được.

 Những người thợ đã không dùng màu sơn, vì chùa ở sát biển, sơn rất nhanh bị xuống màu. Còn san hô có màu trắng nguyên thủy, cho dù bị ảnh hưởng của không gian, thời gian, nhất là sự ăn mòn của hơi biển vẫn luôn bền màu và chắc chắn, khi kết hợp cùng xi măng trắng sẽ tạo nên một bức họa độc đáo và lạ mắt.

Tượng Phật độc đáo thu hút du khách

Trong chùa Thanh Lương có một pho tượng Phật độc đáo gắn với câu chuyện kỳ bí, linh thiêng. Kể về lai lịch pho tượng Phật Bà bằng gỗ này, ông Lê Trung Tánh, Phó ban nghi lễ và cũng là một trong số nhưng người đã ra đưa Phật Bà về chùa kể lại. Vào sáng sớm ngày 24/12/2004, khi đi thuyền ngoài biển, ngư dân của làng chài Mỹ Quang Nam phát hiện một pho tượng Phật Bà bằng gỗ đang trôi dập dềnh. Hơn một buổi sáng, hàng chục chiếc thuyền đánh cá đánh vật với pho tượng để vớt lên bờ nhưng không được. Mọi người đồn đoán có lẽ tượng Phật đang “chờ” người nào đó để được lên bờ.

Người dân đem chuyện này nói lại với sư Quảng Ngộ, nhà sư ngồi lên thuyền cùng ngư dân đi ra biển. Sau khi niệm Phật và cầu xin thì pho tượng Phật lại dạt vào mạn thuyền và cứ thế theo thuyền vào bờ rồi được người dân cung thỉnh lên. Đại đức Thích Quảng Ngộ cũng cho biết, pho tượng tuy không còn nguyên vẹn do sự bào mòn của thời gian và chìm ngấm dưới biển lâu năm, nhưng vẫn dễ dàng nhận ra nguyên bản dáng đứng của Bồ Tát Quan Âm.

Từ đó đến nay, có rất nhiều cá nhân, đoàn thể trong và ngoài nước đến tham quan chùa và tôn trí pho tượng. Người ta không xác định được xuất xứ cũng như niên đại của pho tượng mà chỉ ước đoán “tuổi” khoảng hơn 100 năm. Pho tượng cũng được tạc từ một loại gỗ rất lạ kỳ mà dù nhiều khách hành hương từ phương xa tới, hay ngay cả nhiều thợ đi rừng lâu năm nhiều kinh nghiệm vẫn không xác định được. Phật tử nơi đây ít gọi là pho tượng này là Quan Thế Âm mà hay gọi là tượng Mẹ, biểu trưng đầy ý nghĩa cho người Mẹ phương Đông.

Ngoài pho tượng gỗ linh thiêng, chùa Thanh Lương còn có một bức tượng Quan Âm cao 7m giữa hồ nước lớn - biểu tượng mới, mang đến vẻ linh thiêng, thanh tịnh cho không gian chùa. Từ nơi thờ tự bình dị của dân địa phương, nay chùa đã trở thành điểm du lịch tâm linh thu hút đông đảo du khách; ngư dân cũng thường đến cầu thuận buồm xuôi gió.

Chùa Thanh Lương nằm giữa bãi Xép và đảo Hòn Chùa hiện nay là điểm tham quan nổi tiếng của tỉnh Phú Yên cũ, nay là tỉnh Đắk Lắk. Đặc biệt, một phần chùa nằm dưới lòng đất như hang động huyền bí thờ tượng Quan Âm, tạo cảm giác “ẩn - hiện” độc đáo. Mỗi góc chùa đều được chăm chút tỉ mỉ, hòa quyện kiến trúc và thiên nhiên, mang lại không gian bình yên, mát mẻ quanh năm - điểm hành hương đặc sắc của xứ Nẫu.