Chấm dứt "lời ru buồn" nơi bản làng Quế Phong

Từ điểm nóng…

Quế Phong từng là một trong những địa phương có tỷ lệ tảo hôn và hôn nhân cận huyết chiếm tỷ lệ đáng kể. Theo số liệu báo cáo từ Ban Dân tộc tỉnh Nghệ An, từ năm 2021 đến nay, địa phương xảy ra 33 trường hợp tảo hôn.

Đi tìm nguyên nhân của thực trạng này, chúng tôi không khỏi đau lòng. Nguyên nhân đầu tiên phải kể đến là dân cư ở rải rác, khoảng cách giữa các bản cách trở; hộ nghèo còn chiếm tỷ lệ cao với 30,09%... Tiếp đó, là trình độ dân trí thấp, còn tồn tại nhiều hủ tục; đặc biệt là trong đồng bào Mông, Khơ mú, Thái vẫn còn tình trạng “dựng vợ gả chồng” cho con cái rất sớm, để phụ giúp gia đình và có thêm lao động đi làm nương rẫy chăm lo cuộc sống hàng ngày, dù chưa đủ tuổi.

Thêm vào đó, là do tác động những mặt trái của cơ chế thị trường, phim, ảnh xấu đã xâm nhập nhanh vào lứa tuổi vị thành niên, do đó tình trạng sống chung như vợ chồng giữa nam và nữ đã trở nên bình thường, dẫn đến tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống. Trong khi đó, công tác tuyên truyền còn nhiều bất cập, hiệu quả việc tuyên truyền chưa cao; sự can thiệp từ phía chính quyền cơ sở chưa thật mạnh mẽ và chưa kiên quyết, chưa có chế tài trong xử lý vi phạm tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống..., dẫn đến việc ngăn ngừa, tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống hiệu quả chưa cao.

Phó Chủ tịch UBND huyện Quế Phong Bùi Văn Hiền thổ lộ: Ngay từ đầu nhiệm kỳ 2021-2025, chúng tôi rất lo vì tỷ lệ tảo hôn đã là 25 trường hợp. Thời điểm ấy, Quế Phong cũng là một điểm nóng về tỷ lệ tảo hôn. Nếu so sánh trên bảng xếp hạng, thì Quế Phong đứng thứ 3 cả tỉnh về tình trạng tảo hôn.

Rồi giọng ông Hiền chùng xuống: Nhiều em lập gia đình khi còn quá nhỏ, tiềm ẩn nhiều hệ lụy cho gia đình, cộng đồng và xã hội. Bởi tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống không chỉ đi ngược với thuần phong, mỹ tục của người Việt Nam mà còn vi phạm pháp luật và nguy hại hơn là để lại cho gia đình, xã hội và thế hệ tương lai những hệ lụy khôn lường. Kết hôn sớm làm mất đi cơ hội học tập, việc làm, cơ hội cải thiện điều kiện sống và chăm sóc sức khỏe của bà mẹ và trẻ em, đặc biệt hôn nhân cận huyết thống ảnh hưởng nghiêm trọng đến giống nòi, phát triển trí tuệ, chất lượng dân số.

Những con số báo động về tỷ lệ tảo hôn từ đầu nhiệm kỳ, là những day dứt, trăn trở để cả hệ thống chính trị huyện Quế Phong phải quyết tâm cùng vào cuộc với những giải pháp, hành động ngăn chặn đẩy lùi quyết liệt.

…thành điểm sáng

Dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo của UBND tỉnh và sự quan tâm triển khai thực hiện của các sở, ban, ngành; công tác tuyên truyền, vận động người dân không vi phạm tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống đã được huyện Quế Phong đẩy mạnh bằng nhiều cách làm, với nhiều hình thức tuyên truyền, vận động. Địa phương chú trọng tranh thủ các dự án, chính sách để hỗ trợ cho các hoạt động này. 

Đặc biệt, là triển khai thực hiện Tiểu dự án 2 về Giảm thiểu tình trạng tảo hôn và hôn nhân cậnhuyết thống trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi thuộc  Dự án 9 Chương trình MTQG phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS&MN giai đoạn 2021-2025 (Chương trình MTQG 1719).

Thực hiện nội dung này, huyện Quế Phong cũng đã xác định, muốn giảm thiểu tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết, thì cần phải tuyên truyền và tuyên truyền phải đúng, trúng đối tượng; đó là vị thành niên, thanh niên trẻ. Theo đó, từ nguồn kinh phí được cấp theo Chương trình MTQG 1719, năm 2022, Quế Phong đã tổ chức 3 cuộc Hội nghị tuyên truyền Giảm thiểu tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống cho các đối tượng là nhóm vị thành niên, thanh niên, phụ nữ và nam giới đồng bào dân tộc Mông, dân tộc Khơ mú, cha mẹ và học sinh trường phổ thông dân tộc nội trú, Người có uy tín trong đồng bào DTTS... với tổng số là  270 người tham gia, in 5700 tờ rơi tuyên truyền và xây dựng 8 cụm Pano tuyên truyền.

Sang năm 2023, Quế Phong tiếp tục tổ chức 20 cuộc Hội nghị tuyên truyền cùng đối tượng trên, với tổng số là 1.800 lượt người tham gia. Tiếp đến, năm 2024, địa phương cũng đã tổ chức cho 38 người đi học tập trao đổi kinh nghiệm tại một số tỉnh phía Bắc; tổ chức 3 cuộc tập huấn, bồi dưỡng kiến thức pháp luật và kỹ năng truyền thông, vận động, tư vấn pháp luật liên quan về hôn nhân, dân số và gia đình cho các đối tượng, là cán bộ, công chức làm công tác dân tộc và đội ngũ báo cáo viên, tuyên truyền viên pháp luật, với 247 lượt người tham gia.

Cùng với đó, huyện Quế Phong đã đẩy mạnh thành lập và phát huy hiệu quả các Câu lạc bộ phòng chống tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống ở cơ sở. Trong số những câu lạc bộ phòng chống tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống đang hoạt động, có câu lạc bộ ở bản Tam Hợp, xã Tri Lễ và Câu lạc bộ thủ lĩnh của sự thay đổi ở Trường PTDTNT THCS Tr i Lễ; Câu lạc bộ thủ lĩnh của sự thay đổi ở Trường PTDTNT THCS Thông Thụ… hoạt động khá hiệu quả. 

 Thầy Hoàng Ngọc Thanh, Hiệu trưởng trường PTDTBT THCS Thông Thụ trao đổi: CLB "Thủ lĩnh của sự thay đổi" tại Trường PTDTBT THCS Thông Thụ có 30 thành viên, trong đó có 5 em là Ban chủ nhiệm chịu trách nhiệm kết nối, điều hành, lãnh đạo. Tham gia CLB, các em chững chạc, tự tin hơn; ứng xử, nói năng tốt hơn và quan trọng, là từ những hiểu biết của bản thân, các em đã trở thành những tuyên truyền viên tích cực trong lớp, trong trường, trong gia đình và xã hội, tạo được hiệu ứng lan toả để trường thực hiện tốt hơn việc đưa pháp luật đến với toàn thể học sinh; góp phần nâng cao nhận thức về tảo hôn và hôn nhân cận huyết.

Ngoài định kỳ sinh hoạt theo từng chủ điểm, hiện any các câu lạc bộ phòng chống tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống ở cơ sở còn chủ trọng tuyên truyền, quan tâm đến những đối tượng có nguy cơ cao về tảo hôn (bố mẹ bỏ nhau, bố mẹ đi làm ăn xa…). Bên cạnh đó, các cấp hội còn phối hợp tổ chức thi Tìm hiểu kiến thức về bình đẳng giới, phòng, chống bạo lực gia đình Phòng, chống tảo hôn, hôn nhân cân huyết thống nhằm nâng cao nhận thức trong cộng đồng dân cư.

Phó Chủ tịch UBND huyện Quế Phong Bùi Văn Hiền phấn khởi thông tin: Nhờ sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị và bằng nhiều giải pháp, tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết trên địa bàn huyện đã chuyển biến tích cực. Người dân đã từng bước thay đổi quan niệm, thành kiến, phong tục tập quán lạc hậu; ý thức chấp hành pháp luật của người dân được nâng lên.

 "Điều phấn khởi nhất là số trường hợp tảo hôn giảm mạnh qua từng năm. Năm 2021, toàn huyện xảy ra 25 cặp tảo hôn, năm 2022 giảm xuống còn 8 cặp. Đặc biệt, từ năm 2023 đến nay, ở các địa phương đã không xẩy ra tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống", Phó Chủ tịch huyện Bùi Văn Hiền thông tin.

Từ kết quả mà lãnh đạo huyện Quế Phong cung cấp, chia sẻ, chúng tôi cũng vui lây niềm vui với những người mang vác trọng trách, sự mệnh tuyên truyền, vận động; thay đổi nếp nghĩ, cách làm… để đẩy lùi tảo hôn và hôn nhân cận huyết vốn dai dẳng bao đời ở vùng đất này. Ở một huyện vùng cao giáp biên, từng nằm tốp đầu về tỷ lệ tảo hôn và hôn nhân cận huyết, kết quả hôm nay thật đáng ghi nhận. Và có thể nói, từ điểm nóng hôm nay, Quế Phong đã trở thành điểm sáng về phòng chống tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống...