Đông đảo Phật tử, Nhân dân về chùa Sâu chiêm bái, du Xuân đầu năm. (Ảnh: Mỹ Dung)Theo lời kể của các bậc cao niên trong vùng, chùa Sâu khởi nguồn từ một ngôi chùa cổ bằng đá nằm phía dưới chân đồi, gần quốc lộ. Không ai xác định được chính xác thời điểm hình thành, chỉ biết rằng thuở ban đầu, chùa được dựng bằng tre, nứa giản dị nhưng linh thiêng. Đến khoảng những năm 1940 - 1950, trong bối cảnh đất nước nhiều biến động, các vị chức sắc địa phương đã cùng Nhân dân quyên góp, dựng nên ngôi chùa kiên cố bằng đá.
Đặc biệt, toàn bộ kết cấu chùa thời kỳ đó từ móng, tường, ban thờ đến tượng Phật đều được làm từ đá khai thác ngay tại quả đồi nơi chùa tọa lạc. Không gian chùa khi ấy không chỉ là chốn tâm linh, mà còn là địa điểm hoạt động cách mạng bí mật, giữ vai trò kết nối giữa chùa Sâu và núi Hứa - nơi từng diễn ra sự kiện “quật cờ” trong phong trào cách mạng địa phương. Ngay dưới tảng đá trước chùa cổ, một hõm đá tự nhiên từng được sử dụng để cất giấu “đá thư”, phục vụ liên lạc bí mật.
Chùa Sâu cũng được xem là nơi cầu tự rất linh ứng đối với người dân địa phương. (Ảnh: Mỹ Dung)Trải qua thời gian, ngôi chùa cổ dần xuống cấp. Bước ngoặt đến vào năm 2014, khi Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh Quảng Ninh phối hợp cùng chính quyền địa phương triển khai kế hoạch phục dựng và phát triển chùa Sâu. Sau khi hoàn tất thủ tục giải phóng mặt bằng và quy hoạch vào cuối năm 2019, công trình được khởi công san nền, kè móng, xây dựng khu Tam Bảo, hoàn thành năm 2022. Các hạng mục tiếp theo như Tổ đường, cảnh quan, hồ Quan Âm… được triển khai đồng bộ trong giai đoạn 2023 - 2025, với tổng kinh phí xã hội hóa khoảng hàng chục tỷ đồng.
Điều làm nên giá trị đặc biệt của chùa Sâu không chỉ nằm ở quy mô hay kiến trúc, mà ở niềm tin sâu sắc của đồng bào DTTS đối với Bồ Tát Quán Thế Âm. Trong quan niệm dân gian nơi đây, Bồ Tát được tôn kính như một vị thần linh tối thượng, “linh thiêng hơn cả trời”.
Đại đức Thích Khai Bản rất gần gũi với bà con vùng cao nơi đây. (Ảnh: Mỹ Dung)Ông Tạ Minh Tú - người Sán Dìu, xã Quảng Tân chia sẻ đối với việc trọng đại của đời người như dựng nhà, cưới hỏi đều gắn với việc lên chùa xin lễ, xin quẻ, xin chân nhang mang về làm mốc tâm linh. Khi xin quẻ dựng nhà chỉ cần được 2 trong 3 quẻ thuận, họ yên tâm khởi công và việc xây dựng thường diễn ra trọn vẹn.
“Chùa Sâu cũng được xem là nơi cầu tự rất linh ứng đối với người dân địa phương. Nhiều vợ chồng hiếm muộn sau khi lên chùa làm lễ đã sinh được con nên phấn khởi, hạnh phúc lắm”, ông Tú nói thêm.
Đại đức Thích Khai Bản - trụ trì chùa Sâu, cho biết, khi Đại đức mới về chùa, người dân nơi đây chủ yếu mang tín ngưỡng dân gian. Song song với xây dựng cơ sở vật chất, nhà chùa chú trọng giảng giải giáo lý, hướng bà con đến tín ngưỡng thuần Việt, tránh mê tín dị đoan. Chính sự chân chất, thật thà của đồng bào lại là nền tảng để Phật pháp dần thấm sâu, giúp họ sống thiện lành, gắn kết cộng đồng.
Lễ khai hội Xuân được tổ chức trong không gian hồ Quan Âm. (Ảnh: Mỹ Dung)Ngày nay, chùa Sâu không chỉ là nơi sinh hoạt tôn giáo thường xuyên của hàng trăm Phật tử, mà còn là điểm đến tâm linh đông đảo mỗi dịp Tết, đầu năm. Riêng mùng 1 Tết năm nay, nhà chùa phát hơn 5.000 túi lộc đầu năm cho Nhân dân và du khách. Lễ khai hội Xuân được tổ chức trong không gian hồ Quan Âm mới hoàn thiện nơi mặt bằng giữa hồ rộng tới 160 m2, trở thành sân khấu văn hóa cộng đồng, kết hợp ánh sáng, âm thanh, tạo nên một ngày hội đúng nghĩa.
Giữa nhịp sống hiện đại, chùa Sâu vẫn lặng lẽ giữ vai trò “gieo tâm hồn” cho đồng bào vùng cao, nơi quá khứ, hiện tại và niềm tin tâm linh giao hòa, tiếp tục lan tỏa giá trị nhân văn bền vững mỗi độ Xuân về.
