Chuyện ít biết về vị Hòa thượng dành nhiều tâm huyết cho tri thức Phật học
Từ những bản thảo nghiên cứu Phật học phải nhờ người đánh máy đến công tác truyền thông và những chuyến thiện nguyện nơi biên giới, Hòa thượng Thích Gia Quang đã dành nhiều tâm huyết đưa tri thức, văn hóa và tinh thần từ bi của đạo Phật đến gần hơn với đời sống.
Giữ mạch tri thức Phật học qua những trang viết
Có một thời, để xuất bản một bài nghiên cứu Phật học, những người làm tạp chí không chỉ tìm tác giả, biên tập nội dung mà còn phải nhờ người đánh máy những bản thảo viết tay. Phương tiện thiếu thốn, kinh phí hạn hẹp, đội ngũ nghiên cứu chưa nhiều, mỗi số tạp chí ra đời đều là kết quả của không ít công sức.
Trong những người gắn bó với chặng đường ấy có Hòa thượng Thích Gia Quang, hiện là Phó Chủ tịch Hội đồng Trị sự Giáo hội Phật giáo (GHPG) Việt Nam, Trưởng ban Thông tin Truyền thông Trung ương, Tổng Biên tập Tạp chí Nghiên cứu Phật học.
Từ những ngày còn là Đại đức, tham gia công tác tại Phân viện Nghiên cứu Phật học Việt Nam tại Hà Nội, thầy đã cùng các cộng sự thực hiện thủ tục để nội san nghiên cứu Phật học được xuất bản.
Tờ nội san năm ấy dần phát triển thành một tạp chí chuyên ngành, nơi các học giả, tăng ni và những người quan tâm đến đạo Phật trao đổi về lịch sử, tư tưởng, triết học, văn hóa và đời sống tôn giáo.
Là Tiến sĩ Tôn giáo học, đồng thời đảm nhiệm vai trò Viện trưởng Phân viện Nghiên cứu Phật học Việt Nam tại Hà Nội, Hòa thượng quan tâm làm sáng tỏ những giá trị lịch sử, văn hóa, đạo đức của Phật giáo và mối quan hệ gắn bó giữa đạo Phật với dân tộc Việt Nam.
Theo Hòa thượng, nghiên cứu không chỉ dành cho giới học thuật. Tri thức được chắt lọc từ kinh điển, lịch sử và thực tiễn tu học còn cần trở thành nền tảng cho hoằng pháp, giáo dục và đời sống văn hóa.
Điều đó càng có ý nghĩa khi thông tin về tôn giáo trên Internet ngày càng phong phú nhưng không phải nội dung nào cũng được diễn giải chính xác. Những công trình nghiên cứu nghiêm túc góp phần làm rõ các vấn đề lịch sử, thực hành tín ngưỡng và giá trị văn hóa dễ bị hiểu sai, đồng thời tạo nền tảng để truyền thông đưa thông tin chính xác, có chiều sâu đến công chúng.
Báo chí Phật giáo phải phụng sự cộng đồng
Nếu nghiên cứu giúp làm sáng tỏ những giá trị của đạo Phật thì truyền thông mở ra con đường đưa các giá trị ấy đến với đông đảo công chúng.
Trên cương vị Trưởng ban Thông tin Truyền thông Trung ương GHPG Việt Nam, Hòa thượng Thích Gia Quang nhiều năm quan tâm đổi mới cách thức giới thiệu hình ảnh Phật giáo Việt Nam, không chỉ qua các sự kiện tôn giáo mà còn từ những câu chuyện về văn hóa, đạo đức và trách nhiệm xã hội.
Theo Hòa thượng, truyền thông phải bắt nguồn từ những hoạt động có thật, những đóng góp thực chất của Giáo hội và cộng đồng Phật tử. Thông tin không thể chỉ dừng ở việc thuật lại nghi lễ hay sự kiện, mà cần cho thấy những giá trị tốt đẹp được thể hiện như thế nào trong cuộc sống.
Bởi vậy, Hòa thượng chú trọng các vấn đề gần gũi với đời sống như giáo dục, bảo vệ môi trường, an sinh xã hội, văn hóa và tinh thần đoàn kết dân tộc. Thầy đặc biệt quan tâm vai trò của báo chí trong việc giúp xã hội hiểu đúng về hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo, phản ánh những việc làm tích cực của tăng ni, Phật tử.
“Truyền thông Phật giáo không chỉ hướng tới cộng đồng tín đồ, mà còn có thể trở thành một kênh góp phần nuôi dưỡng các giá trị văn hóa, đạo đức trong xã hội”, Hòa thượng chia sẻ.
Trong bối cảnh mạng xã hội, trí tuệ nhân tạo và các nền tảng số đang thay đổi thói quen tiếp nhận thông tin, Hòa thượng cho rằng truyền thông Phật giáo cần thích ứng, đổi mới phương thức thể hiện, mở rộng khả năng tiếp cận công chúng.
Tuy nhiên, đổi mới phải đi đôi với giữ gìn chuẩn mực nội dung, trách nhiệm xã hội và tính chính thống của thông tin. Càng có nhiều phương tiện truyền tải, yêu cầu về tính chính xác và chiều sâu càng trở nên quan trọng.
Gắn bó với đồng bào vùng cao bằng những việc làm thiết thực
Bên cạnh nghiên cứu và truyền thông, Hòa thượng Thích Gia Quang còn có nhiều năm gắn bó với hoạt động Phật giáo tại các tỉnh miền núi phía Bắc.
Từ năm 2005, Hòa thượng đảm nhiệm trọng trách Trưởng ban Trị sự GHPG Việt Nam tỉnh Cao Bằng; sau đó tiếp tục phụ trách hoạt động Phật giáo tại Hà Giang và Tuyên Quang qua nhiều nhiệm kỳ. Hiện Hòa thượng là Trưởng ban Trị sự GHPG Việt Nam tỉnh Tuyên Quang.
Đây đều là những địa bàn có đông đồng bào DTTS sinh sống, địa hình chia cắt, điều kiện kinh tế - xã hội còn khó khăn.
Theo Hòa thượng, sự hiện diện của Phật giáo ở vùng cao không chỉ nhằm đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tín ngưỡng mà còn góp phần xây dựng sự gắn bó giữa Giáo hội với cộng đồng, tôn trọng văn hóa truyền thống và chăm lo đời sống nhân dân.
Tại những địa phương này, Hòa thượng cùng các ban trị sự, tăng ni, Phật tử và nhà hảo tâm đã triển khai nhiều chương trình hỗ trợ hộ nghèo, học sinh khó khăn, người dân vùng sâu, vùng xa.
Từ năm 2022 đến nay, các hoạt động do Hòa thượng vận động, phối hợp thực hiện tại Cao Bằng, Hà Giang và Tuyên Quang đã trao khoảng 8.000 suất quà mỗi năm, trị giá khoảng 600.000 đồng mỗi suất, với tổng kinh phí gần 5 tỷ đồng/năm.
.jpg)
Không chỉ hỗ trợ người dân vượt qua khó khăn trước mắt, Hòa thượng còn quan tâm đến những công trình phục vụ sinh hoạt lâu dài như cầu, cống, trường học bán trú tại một số địa bàn miền núi, cùng các chương trình khám bệnh miễn phí.
Đặc biệt, từ năm 2014, hoạt động tư vấn, tiếp sức mùa thi cho học sinh tại Tuyên Quang được duy trì thường xuyên, góp phần hỗ trợ, động viên các em tiếp tục con đường học tập.
Giữa những vùng núi xa xôi, một cây cầu giúp việc đi lại thuận tiện hơn, ngôi trường có thêm điều kiện đón học sinh hay sự tiếp sức đúng lúc trước kỳ thi đều mang ý nghĩa thiết thực với những gia đình còn nhiều khó khăn.
Đó cũng là cách tinh thần từ bi của đạo Phật được chuyển hóa thành trách nhiệm với cộng đồng.
Những đóng góp của Hòa thượng được ghi nhận bằng nhiều hình thức khen thưởng, trong đó có Huân chương Đại đoàn kết dân tộc năm 2011, Huân chương Độc lập hạng Ba năm 2015 và Huân chương Lao động hạng Ba năm 2020.
Năm 2026, Hòa thượng Thích Gia Quang được đề nghị tặng thưởng Huân chương Lao động hạng Nhì.
“Những phần thưởng là sự ghi nhận đối với trách nhiệm được giao, đồng thời là động lực để tôi tiếp tục phụng sự đạo pháp và dân tộc”, Hòa thượng chia sẻ.
