Cô gái Thái biến di sản 600 năm thành ý tưởng khởi nghiệp
Có những người khởi nghiệp từ công nghệ, từ sản phẩm mới, hay một ý tưởng kinh doanh nhiều tiềm năng. Với Lương Thị Nga (bản Kẻ Bọn, xã Quỳ Châu, tỉnh Nghệ An), điểm khởi đầu lại là một câu hỏi day dứt từ chính di sản 600 năm.
Khởi nghiệp từ nỗi lo văn hóa chỉ còn trong ký ức
Cô gái Thái tâm sự: Nếu một ngày người trẻ đều rời quê, những làn điệu dân ca chỉ còn trong ký ức của người già, nghề truyền thống không còn người tiếp nối thì quê hương sẽ còn lại gì?
Câu hỏi ấy không xuất hiện từ những chuyến khảo sát hay trong một hội thảo về phát triển du lịch. Nó đến từ chính tuổi thơ của cô gái sinh ra và lớn lên trên vùng đất Phủ Quỳ xưa - nơi núi rừng, bản làng, điệu lăm vông, khắp luống, bữa cơm đậm hương vị miền Tây Nghệ An đã trở thành một phần ký ức.
Trong ký ức ấy, Phủ Quỳ không chỉ là một địa danh.
Đó là vùng đất có hơn 600 năm danh xưng trong lịch sử, là cửa ngõ của miền Tây Nghệ An, nơi sinh sống của nhiều cộng đồng dân tộc như Thái, Thổ, Khơ mú, Kinh...
Những năm gần đây, cùng với sự phát triển của hạ tầng giao thông và định hướng phát triển du lịch miền Tây Nghệ An, Phủ Quỳ đứng trước nhiều cơ hội mới. Nhưng Nga nhận ra một nghịch lý.
Nhiều giá trị văn hóa vẫn hiện hữu, song những người gìn giữ chúng ngày càng ít. Người trẻ rời quê học tập, làm việc; nghệ nhân già đi; nhiều nghề truyền thống không còn người kế tục. Nếu không tạo được sinh kế từ văn hóa, việc bảo tồn rất dễ chỉ dừng lại ở những khẩu hiệu.
"Tôi luôn nghĩ văn hóa sẽ rất khó được giữ gìn nếu người dân không thể sống được bằng văn hóa. Muốn bảo tồn lâu dài thì trước hết nó phải mang lại giá trị cho chính cộng đồng", Nga chia sẻ.
Chính từ suy nghĩ ấy, dự án "Phát triển du lịch trải nghiệm vùng Phủ Quỳ xưa" được hình thành.
Người dân là chủ thể của du lịch
Theo Nga, điều hấp dẫn nhất của Phủ Quỳ chính là ở cuộc sống thường nhật của người dân: Một bữa cơm nấu bằng nguyên liệu trong vườn, một buổi tối ngồi bên bếp lửa nghe kể chuyện bản, một tấm vải thổ cẩm được dệt dưới mái nhà sàn…
Hay đơn giản là được theo chân người dân lên nương, xuống ruộng, tự tay làm bánh truyền thống, tham gia trò chơi dân gian, thưởng thức tiếng khắp luống, điệu lăm vông giữa không gian bản làng.
Đó mới là những trải nghiệm mà cô tin du khách hiện đại đang tìm kiếm.
Bởi vậy, dự án được thiết kế theo hướng du lịch trải nghiệm cộng đồng thay vì du lịch tham quan đơn thuần. Du khách không chỉ đến ngắm cảnh rồi trở về, mà sẽ sống cùng người dân, cùng ăn, cùng làm, cùng nghe và cùng cảm nhận nhịp sống của bản làng.
Đằng sau mỗi trải nghiệm ấy là cơ hội tạo thêm thu nhập cho người dân. Hộ gia đình có thể phát triển Homestay, phục vụ ẩm thực địa phương, tổ chức các hoạt động trải nghiệm. Nghệ nhân có thêm nguồn thu từ việc truyền dạy nghề dệt thổ cẩm, dân ca, nhạc cụ truyền thống. Thanh niên địa phương trở thành hướng dẫn viên, cộng tác viên truyền thông, tổ chức Tour.
Trong mô hình ấy, người dân chính là những người trực tiếp làm nên sản phẩm du lịch.
Theo kế hoạch, giai đoạn đầu dự án sẽ triển khai với quy mô nhỏ, khoảng 3 - 5 hộ dân tham gia, từ 10 - 15 thanh niên cộng tác viên và xây dựng 3 gói trải nghiệm gồm Tour nửa ngày, 1 ngày và 2 ngày 1 đêm.
Mọi hoạt động đều được triển khai theo lộ trình từ khảo sát tài nguyên, lựa chọn hộ dân, thiết kế sản phẩm, tập huấn kỹ năng phục vụ, vận hành thử nghiệm rồi mới mở rộng. Mục tiêu trong năm đầu là phục vụ khoảng 900 lượt khách, từng bước xây dựng thương hiệu du lịch trải nghiệm "Phủ Quỳ xưa".
Biến ký ức quê hương thành động lực phát triển
Điều khiến dự án của Lương Thị Nga nhận được sự quan tâm không chỉ nằm ở ý tưởng phát triển du lịch. Quan trọng hơn, đó là cách tiếp cận lấy văn hóa làm trung tâm và cộng đồng làm chủ thể.
Trong bối cảnh nhiều địa phương đang loay hoay giữa phát triển du lịch và bảo tồn bản sắc, mô hình mà Nga theo đuổi hướng đến việc để chính người dân hưởng lợi từ những giá trị họ đang sở hữu.
Khi người dân có thu nhập từ homestay, từ bữa cơm bản, từ tấm thổ cẩm, từ tiếng khắp luống, điệu lăm vông hay những câu chuyện truyền đời, họ sẽ có thêm động lực gìn giữ những giá trị ấy. Đó cũng là cách để người trẻ có thêm cơ hội trở về quê hương thay vì phải tìm việc ở những đô thị xa xôi.
Xa hơn, dự án còn hướng đến việc xây dựng các chương trình trải nghiệm dành cho học sinh, sinh viên, giúp thế hệ trẻ hiểu hơn về văn hóa bản địa, về đời sống của đồng bào miền Tây Nghệ An và ý nghĩa của việc bảo tồn di sản.
Lương Thị Nga hiểu rằng, con đường phía trước còn nhiều khó khăn. Để một sản phẩm du lịch cộng đồng vận hành hiệu quả cần rất nhiều yếu tố, từ hạ tầng, nguồn khách, kỹ năng làm du lịch của người dân đến sự đồng hành của chính quyền và doanh nghiệp.
Nhưng với cô, điều quan trọng nhất là đã có một hướng đi rõ ràng. Một hướng đi bắt đầu từ tình yêu dành cho quê hương, từ những ký ức tuổi thơ và mong muốn giữ lại hồn cốt của vùng đất Phủ Quỳ xưa bằng chính nhịp sống hôm nay.
Ý tưởng ấy đã đưa dự án "Phát triển du lịch trải nghiệm vùng Phủ Quỳ xưa" trở thành một trong những dự án tiêu biểu của Nghệ An, giành quyền góp mặt tại vòng chung kết Cuộc thi Dự án khởi nghiệp thanh niên nông thôn năm 2026.
Điều cô kỳ vọng không phải là một giải thưởng, mà là ngày càng có nhiều người tìm đến Phủ Quỳ để trải nghiệm bản sắc văn hóa vùng đất có bề dày 600 năm. Khi văn hóa trở thành sinh kế, nó sẽ tiếp tục sống, tiếp tục được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác, như một phần không thể tách rời của vùng đất Phủ Quỳ xưa.
