Có Người có uy tín trong bản, mỗi nếp nhà đều được bình yên
Ở xã Mù Cang Chải (tỉnh Lào Cai), việc thu hồi một khẩu súng tự chế nhiều khi bắt đầu từ cuộc trò chuyện bên bếp lửa. Bằng tiếng nói gần gũi và sự tin cậy, Người có uy tín đang cùng lực lượng chức năng tháo gỡ những mối nguy trong cộng đồng.
Người có uy tín đi từng nhà, gỡ từng nút thắt
Sáng sớm, sương còn phủ mờ con dốc dẫn về nhà văn hóa thôn, ông Vàng Xáy Tủa, Người có uy tín thôn Mồ Dề, xã Mù Cang Chải, đã có mặt trước sân. Đi bên cạnh ông là anh Hờ A S. tay ôm một bọc vải dài. Bên trong là khẩu súng kíp đã được gia đình anh cất trên gác bếp nhiều năm.
S. đặt khẩu súng xuống bàn tiếp nhận của Công an xã, ký vào biên bản rồi đứng lặng một lúc. Anh bảo, trước đây gia đình giữ súng vì nghĩ đó là vật cũ của cha ông để lại, thỉnh thoảng mới mang vào rừng. Sau nhiều lần được cán bộ và ông Tủa giải thích, anh hiểu rằng chỉ một phút bất cẩn cũng có thể gây tai nạn; việc tàng trữ, sử dụng trái phép súng còn kéo theo trách nhiệm trước pháp luật.
Xã Mù Cang Chải được hình thành trên cơ sở sắp xếp thị trấn Mù Cang Chải và các xã Chế Cu Nha, Kim Nọi, Mồ Dề của huyện Mù Cang Chải, tỉnh Yên Bái trước đây.
Địa bàn rộng, dân cư phân tán, phần lớn là đồng bào DTTS, nhiều bản nằm trên sườn núi, đường đi cách trở; giữa các khu dân cư vẫn có chênh lệch về khả năng tiếp cận thông tin và hiểu biết pháp luật.
Trong bối cảnh ấy, tuyên truyền về vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ không thể chỉ trông vào một buổi họp đông người. Việc vận động phải đi từ sự thấu hiểu, kiên trì và đúng đối tượng.
Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ năm 2024, có hiệu lực từ ngày 1/1/2025, đã bổ sung các loại súng bắn đạn ghém, súng kíp, súng nén khí, súng nén hơi và đạn dùng cho những loại súng này vào phạm vi quản lý chặt chẽ.
Với người dân vùng cao, điều quan trọng không chỉ là nghe tên văn bản, mà phải hiểu cụ thể vật gì không được cất giữ, giao nộp ở đâu và vì sao việc giao nộp bảo vệ chính gia đình mình.
Theo chia sẻ của ông Vàng Xáy Tủa, trước mỗi đợt vận động, ông thường trao đổi với Công an xã để nắm đúng nội dung cần tuyên truyền. Khi xuống hộ dân, ông không hỏi ngay “nhà còn súng không”, mà bắt đầu từ chuyện mùa màng, con cái, tình hình trong bản.
Khi câu chuyện cởi mở, ông mới nói đến nguy cơ súng cướp cò, trẻ nhỏ nghịch phải, hoặc mâu thuẫn trong lúc uống rượu có thể biến một vật cất trên gác bếp thành tai họa.
“Có nhà tôi phải đến ba, bốn lần. Lần đầu họ chưa đồng ý, lần sau còn né tránh. Mình vẫn phải giữ thái độ chân thành, không làm họ xấu hổ trước hàng xóm. Khi họ tin đây là việc giữ an toàn cho cả bản, họ sẽ tự mang súng ra”, ông Tủa kể.
Sức nặng trong lời nói của Người có uy tín
Người có uy tín không thay lực lượng chức năng kiểm tra, lập biên bản hay xử lý vi phạm. Phần việc của họ nằm ở khoảng giữa mà một văn bản hành chính khó chạm tới, đó là giải thích tập quán, nhận diện từng gia đình còn băn khoăn, chọn thời điểm phù hợp để gặp gỡ và bảo đảm cuộc vận động không bị hiểu thành sự quy kết.
Theo báo cáo của xã Mù Cang Chải, trong đợt cao điểm từ ngày 22/7 đến 30/11/2025, địa phương đã vận động, thu hồi và tiếp nhận 187 vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ. Trong số này có 16 khẩu súng kíp, 13 chiếc nỏ, 85 khẩu súng hơi cồn, 7 linh kiện vũ khí và 66 vũ khí thô sơ.
Con số không chỉ phản ánh khối lượng vũ khí, vật liệu nổ được đưa ra khỏi cộng đồng; mà phía sau đó là hàng trăm cuộc gặp, những lần giải thích bằng tiếng DTTS và sự phối hợp giữa công an xã, cán bộ thôn, đoàn thể và Người có uy tín.
Thiếu tá Nguyễn Văn Đông - Phó Trưởng Công an xã Mù Cang Chải, cho biết: Hiện nay, trên địa bàn xã không còn tình trạng người dân tàng trữ, sản xuất vũ khí, vật liệu nổ. Kết quả này có sự đóng góp quan trọng của đội ngũ Người có uy tín, những người đã cùng lực lượng Công an xuống từng thôn, từng hộ tuyên truyền, giải thích và vận động bà con tự giác giao nộp.
Theo Thiếu tá Nguyễn Văn Đông, Người có uy tín biết rõ từng dòng họ, hoàn cảnh của từng hộ dân trên địa bàn. Họ giúp lực lượng Công an lựa chọn cách tiếp cận mềm dẻo, đồng thời phản hồi xem nội dung nào người dân còn chưa hiểu. Khi bà con tự nguyện hợp tác, công tác quản lý địa bàn gặp nhiều thuận lợi.
Sau mỗi đợt tiếp nhận, việc quan trọng là tiếp tục rà soát, tuyên truyền và ngăn nguồn phát sinh mới. Súng tự chế có thể được mua, đặt linh kiện qua mạng hoặc lắp ráp từ các bộ phận rời. Bởi vậy, những nội dung cảnh báo phải hướng tới cả người lớn từng có thói quen săn bắn lẫn thanh, thiếu niên thích tìm hiểu các clip chế tạo trên mạng xã hội.
Trên con dốc về bản, ông Vàng Xáy Tủa bước chậm hơn người trẻ nhưng vẫn nhớ rõ từng mái nhà đã ghé qua. Với ông, giao nộp một khẩu súng không phải là bỏ đi một vật dụng cũ; đó là lựa chọn giữ bình yên cho con trẻ, cho hàng xóm và cho cả cộng đồng.
Khi lời vận động được nói bởi một Người có uy tín, quy định pháp luật không còn xa lạ. Nó trở thành câu chuyện sát sườn trong mỗi gia đình - nơi bình yên của bản làng được bắt đầu.
