Công tác Dân tộc và Tôn giáo: Từ bước ngoặt lịch sử đến động lực phát triển mới

Lấy hiệu quả thực chất và sự thụ hưởng của đồng bào làm thước đo

Việc thành lập Bộ Dân tộc và Tôn giáo trên nền tảng Ủy ban Dân tộc, đồng thời tiếp nhận chức năng quản lý nhà nước về tín ngưỡng, tôn giáo từ Bộ Nội vụ - thể hiện tầm nhìn chiến lược, sự quan tâm sâu sắc và nhất quán của Đảng, Nhà nước đối với công tác dân tộc, tôn giáo - lĩnh vực đặc thù gắn trực tiếp với khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

“Đất nước ta đang bước vào kỷ nguyên phát triển mới. Thời cơ và vận hội rất lớn, nhưng cũng đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với thế hệ trẻ. Dưới sự quan tâm, chăm lo của Đảng, Nhà nước và toàn xã hội, với truyền thống yêu nước, hiếu học, với ý chí, nghị lực và khát vọng vươn lên, tin tưởng rằng, tuổi trẻ các dân tộc thiểu số sẽ tiếp tục tỏa sáng, đóng góp xứng đáng vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”.

Tổng Bí thư Tô Lâm

Ngay khi nhận nhiệm vụ mới, Bộ trưởng Bộ Dân tộc và Tôn giáo Đào Ngọc Dung đã chia sẻ: “Đây là lĩnh vực khó khăn, đặc thù, nhưng cũng tràn đầy sinh khí và phải bắt tay ngay vào việc”. Theo ông, Bộ Dân tộc và Tôn giáo không chỉ thực hiện chức năng quản lý Nhà nước, mà còn phải trở thành “cánh tay nối dài của Đảng” trong lĩnh vực dân tộc và tôn giáo - nơi hội tụ niềm tin, khát vọng và sự đồng thuận xã hội.

Tinh thần “vào việc ngay” ấy nhanh chóng được cụ thể hóa bằng một phương thức hành động chủ động, quyết liệt, khoa học, đổi mới, sâu sát cơ sở, lấy hiệu quả thực chất và sự thụ hưởng của đồng bào làm thước đo. Phương châm “6 rõ” - “rõ người”, “rõ việc”, “rõ thời gian”, “rõ trách nhiệm”, “rõ sản phẩm”, “rõ thẩm quyền” - không chỉ là khẩu hiệu điều hành, mà trở thành nguyên tắc xuyên suốt trong tổ chức thực hiện nhiệm vụ.

Trong năm đầu tiên hoạt động, cũng đã ghi dấu những bước tiến quan trọng trong xây dựng và hoàn thiện thể chế, phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và cải cách hành chính lĩnh vực công tác dân tộc và tôn giáo. 

Bộ Dân tộc và Tôn giáo đã tham mưu, trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ 11 đề án, nhiệm vụ; kịp thời ban hành 10 thông tư thuộc thẩm quyền của Bộ; tiếp nhận, phân loại, cập nhật và số hóa trên 19 nghìn văn bản đến; phát hành trên 4 nghìn văn bản đi. 100% văn bản đi được số hóa và chuyển lên trục liên thông văn bản quốc gia đúng thời hạn. Những nỗ lực này đã từng bước đặt nền móng cho một nền quản trị hiện đại, minh bạch, hiệu quả.

Điểm tựa xuyên suốt trong mọi quyết sách, như Bộ trưởng Đào Ngọc Dung nhiều lần nhấn mạnh, vẫn là mục tiêu cụ thể và nhân văn: Làm sao để đồng bào DTTS, đồng bào tôn giáo ngày càng được thụ hưởng tốt hơn cả về vật chất lẫn tinh thần; quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo được tôn trọng; khối đoàn kết các dân tộc, tôn giáo ngày càng bền chặt.

Từ định hướng đó, công tác dân tộc, tôn giáo được triển khai kiên trì, đồng bộ và thực chất tại cơ sở. Riêng trong năm 2025, lãnh đạo Bộ trực tiếp dẫn đầu hơn 100 đoàn công tác về các địa phương, không chỉ để nắm tình hình, tháo gỡ vướng mắc, mà còn để lắng nghe, chia sẻ, động viên đồng bào vươn lên trong cuộc sống. Những chuyến đi ấy đã tạo nên một dòng chảy gắn kết từ Trung ương tới cơ sở, từ chính sách tới đời sống.

“Bộ Dân tộc và Tôn giáo phải là trung tâm, hình mẫu về đoàn kết, lan tỏa tinh thần đoàn kết, thống nhất, tạo động lực, cảm hứng cho sự phát triển bình đẳng giữa các dân tộc, tôn giáo”.

Thủ tướng Phạm Minh Chính

Lan tỏa, tạo động lực phát triển

Trong bối cảnh vừa sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy, vừa triển khai đồng thời khối lượng công việc lớn, nhiều nhiệm vụ chưa từng có tiền lệ, ngành công tác dân tộc, tôn giáo vẫn giữ vững nhịp độ công việc, bảo đảm thông suốt, không gián đoạn, không chồng chéo.

Năm 2025 ghi nhận những chuyển biến tích cực trong việc thực hiện các chính sách dân tộc, đặc biệt là Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi giai đoạn I (2021 - 2025). Bộ đã chủ động tham mưu, phối hợp tổng kết Chương trình với tinh thần thẳng thắn, cầu thị.

Sau gần 5 năm triển khai, Chương trình đạt và vượt 6/9 nhóm mục tiêu theo Nghị quyết 120/2020/QH14. Những con số biết nói - như tỷ lệ giảm nghèo bình quân 3,4% mỗi năm, thu nhập bình quân đầu người tăng lên, dịch vụ xã hội cơ bản được cải thiện - không chỉ phản ánh kết quả điều hành, mà còn cho thấy sự chuyển biến thực chất trong đời sống đồng bào DTTS.

Trên nền tảng đó, Bộ Dân tộc và Tôn giáo đã đề xuất Chương trình giai đoạn II với những điều chỉnh mang tính đột phá, kiên định mục tiêu Quốc hội đề ra, tập trung giải quyết những vấn đề cấp bách nhất ở vùng đồng bào DTTS và miền núi.

Công tác quản lý nhà nước về tín ngưỡng, tôn giáo cũng đạt được nhiều kết quả tích cực. Một dấu ấn nổi bật là việc Bộ chủ động hướng dẫn, hỗ trợ Giáo hội Phật giáo Việt Nam đăng cai và tổ chức thành công Đại lễ Vesak Liên hợp quốc 2025 tại Việt Nam. Tuyên bố chung của Đại lễ không chỉ khẳng định trách nhiệm của Phật giáo trước các vấn đề toàn cầu, mà còn góp phần lan tỏa thông điệp hòa bình, nhân ái, quảng bá hình ảnh một Việt Nam tôn trọng tự do tôn giáo, giàu bản sắc và hội nhập.

Cùng với đó, công tác tuyên truyền, phổ biến chính sách tiếp tục được đổi mới; hợp tác quốc tế trong lĩnh vực dân tộc, tôn giáo được mở rộng, từng bước nâng cao vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế.

Những dấu ấn đặc biệt

Năm 2025 còn là năm mở ra một chặng đường mới với nhiều sự kiện có ý nghĩa nền tảng, nhiều dấu ấn mang tính lịch sử. Đại hội Thi đua yêu nước lần thứ I; Đại hội Đảng bộ Bộ Dân tộc và Tôn giáo lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 - 2030 - những dấu mốc không chỉ đánh dấu sự trưởng thành về tổ chức, mà còn mở đầu cho một hành trình kiến tạo, hội nhập và phát triển bền vững dưới mái nhà chung mang tên Bộ Dân tộc và Tôn giáo.

“Công tác dân tộc, tôn giáo là vấn đề chính trị xã hội của cả hệ thống chính trị, cần sự vào cuộc của các cấp, các ngành. Phải thay đổi tư duy của những người làm quản lý Nhà nước, đó là: “nghĩ sâu, làm lớn, hành động quyết liệt hiệu quả”, “Làm một ngày phải nghĩ cho mười năm”.

Bộ trưởng Đào Ngọc Dung

Một dấu ấn đặc biệt tại Lễ Tuyên dương học sinh, sinh viên, thanh niên DTTS xuất sắc, tiêu biểu năm 2025 là cuộc gặp mặt đầy cảm xúc của Tổng Bí thư Tô Lâm với các em. Sự quan tâm sâu sắc ấy trở thành nguồn động viên lớn, tiếp thêm niềm tin để thế hệ trẻ DTTS tiếp tục vững bước trên con đường lập thân, lập nghiệp.

Năm 2025 cũng ghi dấu việc cơ bản hoàn thành Chương trình xóa nhà tạm, nhà dột nát - một “kỳ tích” đúng nghĩa. Sau khi tiếp nhận nhiệm vụ từ Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội (trước đây), với vai trò là cơ quan thường trực, Bộ Dân tộc và Tôn giáo đã tham mưu, triển khai quyết liệt để rút ngắn thời gian, với phương châm "4 thật": Nói thật, làm thật, hiệu quả thật, người dân thụ hưởng thật. 

Việc cơ bản hoàn thành sớm hơn 5 năm 4 tháng so với mục tiêu ban đầu là một kỳ tích. 334.234 mái nhà kiên cố được xây dựng đã thắp lên niềm tin, củng cố nền tảng cho phát triển bền vững và công bằng xã hội.

Trong không gian chung của Triển lãm thành tựu đất nước “80 năm hành trình Độc lập - Tự do - Hạnh phúc”, gian trưng bày “Việt Nam đa sắc - đồng lòng” do Bộ Dân tộc và Tôn giáo thực hiện đã khắc họa sinh động bức tranh đoàn kết các dân tộc, tôn giáo - một giá trị cốt lõi làm nên sức mạnh Việt Nam.

“Công tác dân tộc và tôn giáo thời gian tới phải có chuyển động. Để các dân tộc đoàn kết, tương trợ, giúp nhau cùng phát triển, đồng bào các dân tộc chủ động vươn lên thoát nghèo, có cuộc sống ấm no, đầy đủ. Đồng bào có tín ngưỡng, không có tín ngưỡng được tôn trọng, hoạt động trong khuôn khổ pháp luật”. 

Bộ trưởng Đào Ngọc Dung

Đáng chú ý, việc khởi công các dự án Trường Phổ thông Vùng cao Việt Bắc, các Trường Dự bị Đại học... tiếp tục khẳng định sự quan tâm sâu sắc của Đảng, Nhà nước đối với đồng bào DTTS và đồng bào có đạo, chức sắc, chức việc tôn giáo.

Nhìn lại chặng đường nhiều thử thách ấy, Bộ trưởng Đào Ngọc Dung thẳng thắn chia sẻ: Trong bối cảnh mới thành lập, yêu cầu cao, khối lượng công việc lớn, đội ngũ cán bộ đã phải nỗ lực “vài trăm phần trăm” để hoàn thành nhiệm vụ. Thành quả đạt được là kết tinh của sự đồng lòng toàn ngành, sự phối hợp chặt chẽ của các bộ, ngành, địa phương và sự vươn lên bền bỉ của người dân.

Phát biểu tại Hội nghị toàn quốc tổng kết công tác dân tộc, tôn giáo năm 2025, Phó Thủ tướng Lê Thành Long khẳng định: Chỉ hơn 9 tháng sau khi thành lập, Bộ đã cùng các địa phương và đồng bào các dân tộc, tôn giáo hoàn thành nhiều mục tiêu quan trọng, góp phần củng cố khối đại đoàn kết và xây dựng niềm tin của Nhân dân đối với Đảng, Nhà nước.

“Biến áp lực thành động lực, biến khó khăn thành cơ hội”

Tại Lễ công bố nghị quyết của Quốc hội về việc thành lập Bộ Dân tộc và Tôn giáo (ngày 1/3/2025), Thủ tướng Phạm Minh Chính đã nhấn mạnh: Điểm tựa của đất nước trong giai đoạn mới vẫn là tinh thần đại đoàn kết toàn dân tộc, tình dân tộc, nghĩa đồng bào. Bộ Dân tộc và Tôn giáo phải tiếp tục quán triệt sâu sắc các chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ được giao.

Những dấu ấn năm 2025 đã khẳng định vai trò ngày càng quan trọng của ngành công tác dân tộc, tôn giáo, tạo nền tảng vững chắc để bước vào năm 2026 - năm mở đầu cho một giai đoạn phát triển mới gắn với triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 2026 - 2030.

“Năm 2026 phải là năm tăng tốc mạnh mẽ, góp phần cùng cả nước đổi mới, tăng trưởng. Toàn ngành phải hành động quyết liệt hơn, tư duy phải cao hơn, quyết tâm phải lớn hơn, nỗ lực phải mạnh mẽ hơn, biến áp lực thành động lực, biến khó khăn thành cơ hội…” - chỉ đạo của Bộ trưởng Đào Ngọc Dung không chỉ là mệnh lệnh hành động, mà còn là lời hiệu triệu toàn ngành bước vào chặng đường mới với tâm thế chủ động, tự tin và trách nhiệm.

Trên nền tảng đã được kiến tạo, ngành công tác dân tộc và tôn giáo sẽ cùng cả nước bước vào kỷ nguyên mới, với khí thế mới, quyết tâm cao, lấy người dân làm trung tâm, lấy ổn định và đồng thuận xã hội làm nền tảng, đúng như kỳ vọng của Thủ tướng Phạm Minh Chính: “Bộ Dân tộc và Tôn giáo phải là trung tâm, hình mẫu về đoàn kết, lan tỏa tinh thần đoàn kết, thống nhất, tạo động lực, cảm hứng cho sự phát triển bình đẳng giữa các dân tộc, tôn giáo”.