Đám cưới người Mường ở Yên Sơn được ghi danh di sản quốc gia
Đám cưới truyền thống của người Mường ở Yên Sơn (Ninh Bình) được ghi danh Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, lưu giữ hệ thống phong tục, nghi lễ cùng nhiều tri thức văn hóa được trao truyền qua nhiều thế hệ.

Đám cưới - một không gian văn hóa Mường
Với người Mường ở Yên Sơn, đám cưới truyền thống không chỉ là ngày đôi trai gái nên duyên mà còn là dịp hai gia đình, dòng họ và cộng đồng cùng thực hành những phong tục đã được gìn giữ qua nhiều thế hệ.
Trước đây, một đám cưới thường trải qua nhiều nghi lễ như chọc sàn, dạm ngõ, dạm hỏi, ăn hỏi, nạp tài, lễ cưới, lại mặt. Mỗi nghi lễ thể hiện cách ứng xử giữa hai gia đình, sự coi trọng tình nghĩa, đạo hiếu và trách nhiệm với cộng đồng.
Trong không gian đám cưới, tiếng cồng chiêng cùng những câu hát đúm giao duyên giữa nhà trai và nhà gái vừa mang ý nghĩa chúc phúc, vừa là cách trao truyền tiếng nói, làn điệu dân gian và những hiểu biết về phong tục.
Trang phục truyền thống, cỗ lá, nem thính, canh xương nấu củ chuối, rau rừng, xôi nếp, thịt gà... cũng góp phần tạo nên nét riêng của đám cưới người Mường.

Theo ông Nguyễn Đình Hùng, Phó Chủ tịch UBND phường Yên Sơn, những món ăn trong đám cưới không chỉ thể hiện bản sắc ẩm thực mà còn chứa đựng tri thức dân gian về chế biến, tổ chức bữa ăn và cách tiếp đãi khách.
Tuy nhiên, cùng với sự thay đổi của đời sống, nhiều nghi thức cưới truyền thống từng có thời gian dần mai một, nhường chỗ cho cách tổ chức hiện đại.
Từ năm 2017, bà Bùi Thị Năm, một người Mường ở Yên Sơn, bắt đầu hành trình phục dựng đám cưới truyền thống. Từ ký ức của bản thân và những người cao tuổi, bà sưu tầm tư liệu, xây dựng kịch bản, phối hợp với địa phương và cơ quan chuyên môn để khôi phục các nghi lễ.
“Nhiều năm trước, ông bà, bố mẹ và chính tôi đều tổ chức cưới theo phong tục truyền thống. Nhưng đến khi con gái tôi lấy chồng thì đám cưới đã theo kiểu hiện đại. Tôi luôn trăn trở và quyết tâm phục dựng lại nét đẹp này để thế hệ sau hiểu hơn về văn hóa của dân tộc mình”, bà Năm chia sẻ.

Sau nhiều năm chuẩn bị, năm 2023, đám cưới truyền thống của người Mường ở Yên Sơn được phục dựng sau hơn 30 năm dần phai nhạt.
Đầu năm 2026, giá trị văn hóa này được đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, thuộc loại hình tập quán xã hội và tín ngưỡng.
Đưa di sản trở lại đời sống
Cùng với đám cưới truyền thống, Lễ hội cơm mới của người Mường ở Yên Sơn cũng được ghi danh Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Nếu đám cưới gắn với vòng đời con người thì Lễ hội cơm mới gắn với mùa màng, cây lúa và đời sống sản xuất của cộng đồng.
Lễ hội thường diễn ra vào khoảng tháng 10 âm lịch, khi mùa gặt hoàn tất. Đây là dịp người Mường bày tỏ lòng biết ơn tổ tiên, trời đất và các vị thần, đồng thời cầu mong mùa màng thuận lợi, cuộc sống no đủ, bình an.
Không chỉ lưu giữ các nghi lễ truyền thống, Lễ hội cơm mới còn chứa đựng những tri thức dân gian về sản xuất nông nghiệp, chế biến lúa gạo và tổ chức sinh hoạt cộng đồng.

Người Mường ở Yên Sơn có nguồn gốc từ Mường Vang (Hòa Bình cũ), di cư về vùng đất này khoảng 300 - 400 năm trước. Qua nhiều thế hệ, những phong tục gắn với cưới hỏi, mùa màng và sinh hoạt cộng đồng đã trở thành một phần ký ức văn hóa của cư dân nơi đây.
Theo ông Nguyễn Đình Hùng, việc hai di sản được ghi danh tạo thêm động lực để cộng đồng tiếp tục gìn giữ, trao truyền và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống trong đời sống hôm nay.


