Đền Chợ Củi và huyền tích hóa thánh từ lòng dân
Nằm bên dòng sông Lam, dưới chân núi Hồng Lĩnh (tỉnh Hà Tĩnh), đền Chợ Củi (còn gọi là đền Củi, tên chữ Khu Độc Linh Từ) được xếp hạng Di tích lịch sử, kiến trúc, nghệ thuật cấp quốc gia năm 1993. Qua nhiều thế hệ, nơi đây gắn bó với đời sống tâm linh của người dân, đặc biệt là tín ngưỡng thờ Đức Quan Hoàng Mười.
Huyền tích Đức Quan Hoàng Mười bên dòng sông Lam
Gắn với tín ngưỡng thờ Mẫu của người Việt, Đức Quan Hoàng Mười được dân gian tôn kính qua những huyền tích về vị tướng tài đức, có công đánh giặc, bảo vệ quê hương và chăm lo cho nhân dân.
Thân thế của Ngài được lưu truyền qua nhiều dị bản, trong đó có những cách lý giải liên hệ với các nhân vật lịch sử như Lê Khôi, Nguyễn Xí, Lý Nhật Quang.
Truyền thuyết kể rằng, sau khi dẹp giặc, vị tướng trở về chứng kiến cảnh người dân gặp khó khăn vì thiên tai. Thương dân, Ngài sai quân lính chặt tre, gỗ dựng lại nhà cửa, mở kho lương cứu giúp người nghèo. Trong một lần đi thuyền trên sông Lam, thuyền của Ngài gặp nạn ở khu vực chân núi Hồng Lĩnh.
Theo lời kể dân gian, thi thể Ngài nổi trên mặt nước, gương mặt vẫn hồng hào như người đang ngủ. Khi đưa vào bờ, đất bỗng đùn lên bao bọc di quan. Trên trời xuất hiện áng mây vàng, mây ngũ sắc, cùng hình ảnh thiên binh, thiên tướng rước Ngài về trời. Một số dị bản kể mây kết thành hình ngựa đỏ hoặc chim đỏ.
Từ những huyền tích ấy, Đức Quan Hoàng Mười trở thành vị thánh được người dân thành kính phụng thờ. Hình tượng Ngài gắn với lòng trung nghĩa, tinh thần bảo vệ quê hương và sự chăm lo cho dân. Những câu chuyện về Ngài được lưu truyền cùng hoạt động thờ tự tại đền Chợ Củi qua nhiều thế hệ.
Tín ngưỡng thờ Mẫu và lòng biết ơn tiền nhân
Với nhiều người dân, việc về đền Chợ Củi còn là dịp tưởng nhớ Đức Quan Hoàng Mười, vị thánh được dân gian tôn kính bởi tài năng, lòng trung nghĩa và công lao với cộng đồng.
Những huyền tích về Ngài gắn với hình ảnh người tướng thương dân, giúp đỡ người gặp khó khăn, bảo vệ quê hương trước giặc giã. Qua việc thờ phụng, hình tượng ấy tiếp tục được nhắc nhớ trong đời sống tâm linh, gắn với đạo lý uống nước nhớ nguồn và lòng biết ơn những người có công với dân, với nước.
Các nghi lễ và tập tục thờ tự được duy trì qua nhiều thế hệ, góp phần giữ gìn tín ngưỡng thờ Mẫu trong đời sống văn hóa của người dân địa phương.
Những câu chuyện về Đức Quan Hoàng Mười cũng được truyền lại trong cộng đồng, tạo nên sự gắn bó giữa di tích, tín ngưỡng và ký ức dân gian.
Tháng tiệc Quan Hoàng, dịp người dân về đền dâng hương
Ngày 10/10 âm lịch hằng năm là dịp tiệc chính của Đức Quan Hoàng Mười. Vào tháng tiệc, người dân và khách hành hương tìm về đền Chợ Củi dâng hương, sửa soạn lễ vật và tham gia các nghi lễ truyền thống.
Các nghi thức như rước nước, cúng tế và hát chầu văn gắn với thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu, tạo nên không khí trang nghiêm trong dịp tiệc. Người đi lễ thành kính dâng hương, cầu bình an và bày tỏ lòng tôn kính với Đức Quan Hoàng Mười.
Đây cũng là dịp những huyền tích về Ngài được nhắc lại trong không gian thờ tự. Từ câu chuyện về vị tướng có công với dân, với nước đến các nghi lễ được duy trì qua nhiều thế hệ, tín ngưỡng thờ Đức Quan Hoàng Mười tiếp tục hiện diện trong đời sống cộng đồng.
Bên dòng sông Lam, đền Chợ Củi lưu giữ những tập tục thờ tự gắn với đời sống tâm linh của người dân. Trong tháng tiệc Quan Hoàng, việc dâng hương và thực hành nghi lễ không chỉ thể hiện niềm tin tín ngưỡng mà còn là dịp người dân tưởng nhớ tiền nhân, gìn giữ đạo lý uống nước nhớ nguồn.
Các nghi lễ chính tại Lễ hội đền Chợ Củi 2026
Phần lễ trọng tâm diễn ra trong 2 ngày 17 - 18/11. Ngày 17/11, Lễ rước cấp thủy được tổ chức lúc 8h30, tiếp đến là Lễ cúng tiên thường từ 15h - 17h. Buổi tối diễn ra chương trình nghệ thuật từ 19h30 - 22h, trước khi bước vào Lễ cúng yết cáo, sang canh lúc 23h30.
