“Đi học có lương”: Điểm tựa nâng chất lượng giáo dục các dân tộc rất ít người
Mỗi tháng được hỗ trợ chi phí học tập tính theo mức lương cơ sở, học sinh, sinh viên các dân tộc rất ít người có thêm một điểm tựa để theo đuổi hành trình học vấn.
Lời tòa soạn:
Bảo đảm quyền học tập, tạo cơ hội để con em các DTTS, nhất là các dân tộc rất ít người, vươn lên bằng tri thức là chủ trương nhất quán của Đảng, Nhà nước. Tại buổi gặp mặt học sinh sinh viên (HSSV), thanh niên DTTS xuất sắc, tiêu biểu năm 2025, chủ trương đó được nâng lên một bước mới khi Tổng Bí thư (nay là Tổng Bí thư, Chủ tịch nước) Tô Lâm còn yêu cầu nghiên cứu cơ chế, chính sách hỗ trợ mạnh mẽ hơn, trong đó có chính sách học bổng đào tạo ở nước ngoài cho HSSV người DTTS đạt thành tích xuất sắc.
Từ thực tiễn nhiều năm qua, quán triệt chủ trương, định hướng, chính sách giáo dục dân tộc đang chuyển từ bảo đảm cơ hội học tập sang đầu tư có trọng tâm cho nguồn nhân lực chất lượng cao. Với các dân tộc rất ít người, có khó khăn đặc thù, đây được kỳ vọng là hướng đầu tư dài hạn, tạo nguồn nhân lực và mở rộng cơ hội phát triển cho cộng đồng.
Trên cơ sở đánh giá những kết quả và tác động của chính sách trong thực tiễn, tuyến bài “Từ hỗ trợ học tập đến đầu tư người tài ở các dân tộc rất ít người” nhìn thẳng vào những khoảng trống, qua đó đặt ra yêu cầu hoàn thiện chính sách trong giai đoạn mới.
Với HSSV thuộc các dân tộc rất ít người, đến trường không chỉ là con đường tiếp cận tri thức, mà còn là cơ hội thay đổi tương lai của chính mình và cộng đồng. Từ năm học 2017 - 2018, Nghị định 57/2017/NĐ-CP tạo thêm một điểm tựa đặc biệt khi quy định hỗ trợ học tập, căn cứ theo mức lương cơ sở mỗi tháng, trong 12 tháng/năm học.
Chính sách có thể được ví như “đi học có lương”. Khoản hỗ trợ góp phần giúp HSSV các dân tộc rất ít người có điều kiện duy trì việc học, tiếp tục học lên và từng bước hình thành nguồn nhân lực cho cộng đồng.
Đường tới ước mơ của người đại biểu dân cử
Tháng 4/2026, kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI đã thông qua các quyết sách chiến lược cho giai đoạn phát triển mới của đất nước. Trong số 500 đại biểu Quốc hội tham gia kỳ họp, đại biểu Lo Thị Bảo Vy là gương mặt đặc biệt.
Lan tỏa điển hình từ lễ tuyên dương
Lo Thị Bảo Vy là 1 trong 145 gương mặt được tôn vinh tại Lễ tuyên dương HSSV, thanh niên DTTS xuất sắc, tiêu biểu năm 2020. Đây là sự kiện do Ủy ban Dân tộc (nay là Bộ Dân tộc và Tôn giáo) chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan tổ chức thường niên.
Trong Lễ tuyên dương năm 2025, Tổng Bí thư (nay là Tổng Bí thư, Chủ tịch nước) Tô Lâm đã gặp mặt 150 HSSV, thanh niên DTTS xuất sắc, tiêu biểu. Biểu dương, động viên các em, ông yêu cầu các ban, bộ ngành nghiên cứu cơ chế, xây dựng chính sách hỗ trợ mạnh mẽ hơn, trong đó có chính sách học bổng đào tạo ở nước ngoài cho HSSV người DTTS đạt thành tích xuất sắc.
Sinh năm 2002, không chỉ là đại biểu trẻ tuổi nhất, Bảo Vy còn là người dân tộc Ơ Đu đầu tiên trở thành đại biểu Quốc hội.
Hành trình từ bản Văng Môn, xã Nga My (Nghệ An) đến nghị trường của Bảo Vy là lát cắt sinh động về ý nghĩa của chính sách hỗ trợ học tập dành cho HSSV thuộc các dân tộc rất ít người, có khó khăn đặc thù.
Sau 4 năm ở trường phổ thông dân tộc nội trú (PTDTNT) THCS Tương Dương, năm học 2017 - 2018, Bảo Vy tiếp tục hành trình học vấn của mình tại Trường THPT DTNT tỉnh Nghệ An.
Đây là năm học đầu tiên Nghị định số 57/2017/NĐ-CP về chính sách ưu tiên tuyển sinh và hỗ trợ học tập đối với trẻ mẫu giáo, học sinh, sinh viên DTTS rất ít người có hiệu lực.
Mức hỗ trợ bằng 100% mức lương cơ sở mỗi tháng, trong 12 tháng/năm là điểm tựa để Bảo Vy yên tâm học tập, tốt nghiệp THPT, rồi hoàn thành xuất sắc chương trình đào tạo cử nhân khoa Giáo dục tiểu học - Trường Đại học Vinh. Năm học 2025 - 2026, Bảo Vy viết tiếp ước mơ của mẹ khi trở thành giáo viên Trường Tiểu học Quỳnh Lập A.
Khi trở thành đại biểu Quốc hội khóa XVI, soi chiếu hành trình học tập của mình vào chương trình hành động, đại biểu Lo Thị Bảo Vy khẳng định sẽ góp tiếng nói vào các chính sách liên quan đến giáo dục, an sinh xã hội. Ước mơ của nữ đại biểu trẻ tuổi là mỗi em nhỏ đều có cơ hội học tập, phát triển.
Mức hỗ trợ học tập cho HSSV các dân tộc rất ít người
- Trẻ mẫu giáo mầm non: 30% mức lương cơ sở/trẻ/tháng.
- HS phổ thông (TH, THCS, THPT): 40% mức lương cơ sở/HS/tháng.
- HS trường phổ thông dân tộc bán trú hoặc học sinh bán trú công lập: 60% mức lương cơ sở/HS/tháng.
- HS trường PTDTNT: 100% mức lương cơ sở/HS/tháng.
- HSSV trường, khoa dự bị đại học, đại học, giáo dục nghề nghiệp: 100% mức lương cơ sở/người/tháng.
* Thời gian được hưởng hỗ trợ: 12 tháng/năm cho đối tượng có thời gian học đủ 9 tháng/năm trở lên; trường hợp đối tượng học không đủ 9 tháng/năm thì được hưởng theo thời gian học thực tế.(Nguồn: Nghị định số 57/2017/NĐ-CP ngày 9/5/2017)
Khi chính sách được đo bằng thành quả
Bảo Vy không phải trường hợp duy nhất. Từ môi trường giáo dục dân tộc nội trú, nhiều người trẻ thuộc các dân tộc rất ít người đã trưởng thành, trong đó có Nàng Xô Vi, người Brâu đầu tiên bước vào nghị trường khi trở thành đại biểu Quốc hội khóa XV và tiếp tục trúng cử khóa XVI.
Từ câu chuyện của Bảo Vy và Nàng Xô Vi có thể thấy, chính sách hỗ trợ học tập đã mở thêm cơ hội để người trẻ các dân tộc rất ít người tiếp tục học tập, trưởng thành và đóng góp cho cộng đồng.
Cùng với tâm huyết của đội ngũ nhà giáo, ngân sách nhà nước đã dành nguồn lực đáng kể để thu hẹp khoảng cách giáo dục ở những cộng đồng có dân số ít và điều kiện phát triển còn khó khăn.
Chỉ tính riêng Nghị định số 57/2017/NĐ-CP, theo báo cáo của Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT), từ tháng 7/2017 đến tháng 5/2026, cả nước có 160.691 lượt trẻ em, HSSV thuộc các dân tộc rất ít người được thụ hưởng chính sách hỗ trợ học tập. Tổng kinh phí đã chi trả hơn 1.320,3 tỷ đồng.
Đây là điểm tựa để nâng cao chất lượng giáo dục và nguồn nhân lực cho các dân tộc có quy mô dân số ít. Thành quả của chính sách được soi chiếu rõ từ Lễ tuyên dương HSSV, thanh niên DTTS xuất sắc, tiêu biểu hằng năm.
16/16 dân tộc rất ít người có người vào đại học
Theo Nghị định số 05/2011/NĐ-CP, dân tộc rất ít người là những dân tộc có dân số dưới 10.000 người, bao gồm: Ơ Đu, Pu Péo, Si La, Rơ Măm, Brâu, Cống, Bố Y, Mảng, Lô Lô, Cờ Lao, Ngái, La Ha, Pà Thẻn, Lự, Chứt, La Hủ.
Tại thời điểm năm 2015, kết quả điều tra thực trạng kinh tế-xã hội 53 DTTS lần thứ nhất cho thấy, phần lớn lao động thuộc các dân tộc rất ít người chưa qua đào tạo chuyên môn (11/16 dân tộc có tỷ lệ dưới 10% lao động qua đào tạo có bằng cấp, chứng chỉ), nhiều dân tộc chưa có người học đại học.
Sau 9 năm (2017 - 2026) thực hiện Nghị định số 57/2017/NĐ-CP, chất lượng nguồn nhân lực của các dân tộc rất ít người đã được nâng lên rõ rệt. Tính đến năm học 2025 - 2026 đã có 767 HS tốt nghiệp THPT hưởng chính sách ưu tiên tuyển sinh vào các cơ sở giáo dục đại học, cao đẳng, dự bị đại học; tất cả các dân tộc rất ít người đều đã có người học đại học.(Báo cáo tổng kết 9 năm thực hiện Nghị định số 57/2017/NĐ-CP của Bộ GD&ĐT)
Tại kỳ tuyên dương năm 2024, có 12 HSSV thuộc các dân tộc rất ít người, có khó khăn đặc thù, đến năm 2025 con số này là 17 em. Đây là những HSSV đạt giải HS giỏi quốc gia, hoặc đạt giải tại các cuộc thi khoa học, kỹ thuật cấp quốc gia và quốc tế, hoặc trúng tuyển đại học với điểm số top đầu.
Từ những lớp học vùng khó đến nghị trường Quốc hội, từ những HSSV được hỗ trợ đến các gương mặt đạt thành tích cao trong học tập, hiệu quả của chính sách đang được chứng minh bằng những kết quả cụ thể. Đây cũng là nền tảng để chính sách giáo dục dành cho các dân tộc rất ít người tiếp tục được hoàn thiện, nâng tầm trong giai đoạn mới.
Từ “điểm tựa” đến yêu cầu tạo đột phá cho giáo dục ở các dân tộc rất ít người
Nghị định 57/2017/NĐ-CP là văn bản pháp lý đầu tiên quy định một cách hệ thống chính sách ưu tiên tuyển sinh và hỗ trợ tài chính cho trẻ mẫu giáo, HSSV thuộc các dân tộc rất ít người. Điểm nổi bật là mức hỗ trợ được định lượng cụ thể theo tháng, tạo thêm điều kiện để học sinh, sinh viên thuộc nhóm dân tộc này duy trì việc học và tiếp tục học lên các bậc cao hơn.
Trước khi Nghị định có hiệu lực vào tháng 7/2017, trẻ em, HSSV các dân tộc rất ít người chủ yếu thụ hưởng các chính sách chung dành cho học sinh DTTS, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, như hỗ trợ học sinh bán trú, nội trú và chi phí học tập…
Sau 9 năm thực hiện Nghị định 57/2017/NĐ-CP, theo đánh giá của Bộ GD&ĐT, chính sách đã góp phần mở rộng cơ hội học tập cho HSSV các dân tộc rất ít người, nhất là trong tuyển sinh và đào tạo ở các bậc học cao hơn.
Chính sách đã tạo được điểm tựa. Nhưng khi mục tiêu không chỉ dừng ở việc đưa HS đến trường mà hướng tới đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, một yêu cầu mới đang đặt ra là làm thế nào để từ “điểm tựa” ấy có thêm nhiều người trẻ vươn lên, trở thành nguồn nhân lực dẫn dắt cộng đồng?
Đó cũng là bài toán đặt ra cho việc thực hiện hỗ trợ kinh phí đào tạo ở nước ngoài cho 20% HSSV xuất sắc thuộc các dân tộc rất ít người, có khó khăn đặc thù trong Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026 - 2030 theo Quyết định 417/QĐ-BNNMT.
.jpg)