Trên cung đường Hạnh Phúc nối trung tâm TP. Hà Giang với các huyện vùng cao của tỉnh Hà Giang cũ, nay thuộc tỉnh Tuyên Quang, Nghĩa trang Liệt sĩ Thanh niên xung phong là nơi yên nghỉ của 14 liệt sĩ hy sinh trong quá trình mở đường.
Những phần mộ nơi đây gợi nhắc về một thời gian khó, khi tuổi trẻ và máu xương của các thanh niên xung phong đã góp phần mở lối lên Cao nguyên đá.
Mới đây, UBND tỉnh Tuyên Quang đã có quyết định công nhận Cụm tượng đài Thanh niên xung phong mở đường Hạnh Phúc tại thôn Séo Sả Lủng, xã Đồng Văn là điểm du lịch.
Đây cũng là địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống cách mạng, nhắc nhớ về những hy sinh của lớp thế hệ cha anh đi trước để có đường Hạnh Phúc hôm nay.
Cao nguyên đá Đồng Văn nằm ở phía Bắc của tỉnh Tuyên Quang, có diện tích tự nhiên trên 2.300 km2, dân số khoảng trên 250 nghìn người. Đây là địa bàn định cư của 17 dân tộc anh em sinh sống từ lâu đời; đông nhất là dân tộc Mông, tiếp đến là các dân tộc Dao, Giáy, Nùng, Tày, Lô Lô, Bố Y, Hoa…Sau Chiến thắng Điện Biên Phủ năm 1954, tỉnh Hà Giang cũ chỉ có tuyến Quốc lộ 2 nối thị xã Hà Giang với Tuyên Quang là xe cơ giới có thể lưu thông; các tuyến lên vùng cao chủ yếu là đường mòn đi bộ, đường ngựa thồ. Ngày 29/3/1959, Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Hà Giang khóa III ra nghị quyết đề nghị Trung ương và Khu tự trị Việt Bắc mở tuyến đường lên Đồng Văn. Sau khi được chấp thuận và hoàn tất công tác chuẩn bị, ngày 10/9/1959, lễ khởi công mở đường được tổ chức tại thị xã Hà Giang, với sự tham gia của Bộ Giao thông Vận tải, Trung ương Đoàn Thanh niên Lao động Việt Nam và tỉnh Hà Giang. (Ảnh: Dốc Bắc Sum - con dốc hiểm trở đầu tiên thử thách lực lượng mở đường trên hành trình mở lối lên Cao nguyên đá). Suốt 6 năm ròng, hơn 1.500 nam, nữ thanh niên xung phong đến từ 8 tỉnh Cao Bằng, Bắc Kạn, Lạng Sơn (Cao - Bắc - Lạng), Hà Giang, Tuyên Quang, Thái Nguyên (Hà - Tuyên - Thái) và Nam Định, Hải Hưng cùng hơn 1.000 dân công, đồng bào các dân tộc đã góp sức với hơn 2 triệu ngày công, đục phá gần 3 triệu mét khối đá bằng sức người, để tạo tác nên dáng hình một con đường giữa trập trùng mây, núi miền biên ải. Hơn 6 thập kỷ kể từ ngày khởi công, con đường không chỉ mở lối qua những dãy núi đá tai mèo, mà còn góp phần đổi thay cuộc sống của hàng vạn đồng bào vùng cao. Ảnh: Dốc Chín Khoanh - nổi tiếng với những khúc cua tay áo đặc trưng trên cung đường Hạnh Phúc. Trong quá trình mở đường, 14 thanh niên xung phong đã hy sinh do điều kiện khí hậu khắc nghiệt và những hiểm nguy khi thi công trên địa hình núi đá hiểm trở. Các liệt sĩ sau đó được quy tập về Nghĩa trang Thanh niên xung phong, trước đây gọi là Nghĩa trang Công trường, tại trung tâm huyện Yên Minh, nay thuộc xã Yên Minh, tỉnh Tuyên Quang.Nơi đây là chốn an nghỉ của 14 liệt sĩ đã gửi lại tuổi xuân trên công trường mở đường năm xưa.Trong số 14 liệt sĩ thanh niên xung phong hy sinh khi mở đường, có tới 9 người mất vì sốt rét ác tính. Hơn 60 năm trước, vùng đất này từng được xem là nơi nước độc, rừng thiêng. Với những người trẻ bám công trường, sốt rét mới là mối đe dọa thường trực, còn tai nạn lao động, dù luôn rình rập giữa điều kiện thi công thô sơ nhưng chưa phải nguyên nhân cướp đi nhiều sinh mạng nhất.“Sau này khi con đường hoàn thành, có ai còn nhớ đến tôi không?” - lời của liệt sĩ Lương Quốc Chanh, người đã hy sinh ở tuổi 19 khi tham gia mở đường Hạnh Phúc, được ghi lại trong hồ sơ tư liệu về những thanh niên xung phong trên tuyến đường này.Theo hồ sơ, liệt sĩ Giàng Mí Nô hy sinh khi mới 17 tuổi. Hơn 60 năm trôi qua, anh vẫn nằm lại tại Yên Minh, còn tung tích người thân đến nay chưa rõ, dù rằng địa phương đã liên tục tìm kiếm suốt nhiều năm. Trong lễ kỷ niệm 50 năm mở đường Hạnh Phúc (2015), khi thân nhân các gia đình liệt sĩ được mời đến nhận kỷ niệm chương, trường hợp Liệt sĩ Giàng Mí Nô là ngoại lệ duy nhất. Không có người thân đến dự, đại diện lãnh đạo huyện Mèo Vạc đã lên nhận thay cho gia đình anh.Theo hồ sơ tư liệu, liệt sĩ Đào Ngọc Phẩm hy sinh khi lễ khánh thành đường tại Mèo Vạc chỉ còn cách vài ngày. Khi ấy, con đường đã hoàn thành, mọi người chỉ chờ đến ngày 20/9 để thông xe. Trên dốc Mã Pì Lèng, khi bắt gặp hai bố con người Mông đi ngang đúng lúc đá từ trên cao lăn xuống, anh Phẩm lập tức lao tới kéo họ ra khỏi nguy hiểm. Cú lao người khiến anh mất đà, rơi xuống vực sâu và đã hy sinh.Ngày nay, Nghĩa trang Liệt sĩ Thanh niên xung phong mở đường Hạnh Phúc là điểm dừng chân ý nghĩa với du khách khi khám phá cao nguyên đá. Cánh cửa nghĩa trang luôn rộng mở, không khóa, để du khách có thể ghé thăm, dâng hương tưởng niệm các liệt sĩ bất cứ lúc nào.Tấm bia đá trên đỉnh đèo Mã Pí Lèng lưu giữ những mốc thời gian lịch sử cùng thông tin về quá trình xây dựng đường Hạnh Phúc, ghi dấu hành trình mở lối đầy gian khó giữa núi đá hiểm trở.Cột mốc tại xã Mèo Vạc đánh dấu điểm cuối của đường Hạnh Phúc.Năm 2017, tỉnh Hà Giang (nay là tỉnh Tuyên Quang) xây dựng Cụm tượng đài Thanh niên xung phong mở đường Hạnh Phúc trên đèo Mã Pí Lèng để tri ân những người đã góp tuổi xuân và xương máu làm nên con đường lịch sử. Công trình bằng đá tự nhiên có tượng chính cao 12 m, tổng chiều cao cả bệ là 16 m, khắc họa 5 nhân vật đại diện cho lực lượng thanh niên xung phong đến từ 8 tỉnh tham gia mở đường. Không chỉ là công trình tưởng niệm, cụm tượng đài còn là địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống cách mạng, nhắc nhớ về những hy sinh của lớp thế hệ cha anh đi trước để có đường Hạnh Phúc hôm nay. Ngày 25/7/2026 vừa qua, UBND tỉnh Tuyên Quang ban hành Quyết định số 1909/QĐ-UBND, công nhận Cụm tượng đài Thanh niên xung phong mở đường Hạnh Phúc tại thôn Séo Sả Lủng, xã Đồng Văn là điểm du lịch. Việc công nhận góp phần phát huy giá trị lịch sử của công trình, đưa địa chỉ ghi dấu sự hy sinh của các thế hệ thanh niên xung phong trở thành điểm đến ý nghĩa trên hành trình khám phá Cao nguyên đá.
Bình luận của bạn đã được gửi và sẽ hiển thị sau khi được duyệt bởi ban biên tập.
Ban biên tập giữ quyền biên tập nội dung bình luận để phù hợp với qui định nội dung của Báo.
