Canh thụt không chỉ là món ăn hàng ngày của đồng bào Mnông mà còn là đặc sản dùng để tiếp đãi khách quý trong các dịp lễ hội truyền thốngCanh thụt của người Mnông được nấu từ nấm mối, cà đắng và cá trê là món ăn quen thuộc trong đời sống ẩm thực người Mnông. Các nguyên liệu này cũng bắt nguồn từ tập quán tận dụng các nguyên liệu thiên nhiên dùng nấu ăn trên nương rẫy của người Mnông.
Trước đây khi đi làm rẫy, người Mnông thường mang theo các dụng cụ bắt cá, bẫy lươn đặt dưới ao, sông, suối. Vào bữa cơm trưa, họ lấy cá, tôm tép hay lươn bắt được để nấu ăn. Nếu có cá trê hoặc lươn, người Mnông hái thêm nấm mối và cà đắng trên đồi nấu món canh thụt độc đáo.
Đặc biệt sau những cơn mưa đầu mùa, những ụ mối trên đồi núi mọc lên từng vạt nấm tươi ngon. Người Mnông chọn hái những cây nấm mối đã mọc thành tán, màu trắng để chế biến canh thụt. Những cây nấm còn hình búp chưa nở tán được hái về nhà xào lên cho bữa cơm tối.
Giữ lửa vừa phải trong khi đun ống lồ ô rất quan trọngCác bước chế biến món canh thụt từ nấm mối, cá trê tuy đơn giản nhưng tinh tế. Cá trê hay lươn đem đi làm sạch ruột, ướp chút muối và hạt cà ri. Nếu là cá trê, dùng thanh tre xiên vào cá trê đặt nướng trên than hồng. Nếu là lươn được bọc trong lá chuối rồi mới đặt nướng. Sau khi cá trê hoặc lươn chín sẽ róc lấy phần thịt, bỏ xương.
Khi đã có đầy đủ các nguyên liệu, đàn ông Mnông chặt ống lồ ô già dài khoảng 1m, miệng rộng khoảng 8 cm trở lên. Ống lồ ô thay thế chiếc nồi, làm dụng cụ nấu ăn khi lên nương rẫy. Ống lồ ô chứa ít nước được đặt trên đống lửa. Lúc nước sôi lên, cho cà đắng bổ đôi vào ống.
Nấu khoảng 5 phút thêm nấm mối. Chờ một lúc để cà và nấm chín mềm mới đổ phần thịt cá đã róc xương vào ống. Cuối cùng là nêm nếm gia vị như muối, bột ngọt hoặc thêm ớt nhiều hay ít tăng thêm hương vị đậm đà cho món ăn. Sau khi nấu chín tất cả các nguyên liệu trên bếp lửa, người Mnông dùng thanh tre thụt vào ống lồ ô. Động tác lặp lại liên tục cho đến khi các nguyên liệu nhuyễn nát hòa quyện vào nhau…
Canh thụt từ nấm mối, cà đắng, cá trê nướng luôn tạo nên hương vị đặc biệt khó quênCanh thụt từ nấm mối, cà đắng, cá trê nướng tạo nên hương vị đặc biệt. Nấm mối khi nấu canh thụt tiết ra chất ngọt và hương thơm cho món ăn. Không chỉ khiến món ăn hài hòa, tăng thêm hương vị, nấm mối còn chứa hàm lượng dinh dưỡng cao. Món ăn là đặc sản, tri thức nhắc nhở con cháu về cội nguồn, lịch sử phát triển của cộng đồng. Những người con Mnông xa nhà luôn mừng rỡ và thích thú khi được thưởng thức món ăn này vào ngày sum họp gia đình./.
