Đón Tết theo trăng non, người Chăm có nghi thức đặc biệt để hóa giải bất hòa
Từ bữa cơm trước bình minh, tục quan sát trăng non, đến nghi thức xin lỗi, tha thứ... Tết Raya của đồng bào Chăm Islam An Giang mang đậm những giá trị về đức tin, tình thân và sự bao dung.
Phong tục đón Tết Raya sau tháng Ramadan
Trong hai ngày 24 - 25/10, tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam (Đồng Mô, Hà Nội), các hoạt động giới thiệu văn hóa Chăm Islam An Giang thu hút sự quan tâm của du khách. Điểm nhấn sáng 25/10 là chương trình tái hiện phong tục đón Tết Raya Aidil Fitri, ngày lễ quan trọng sau tháng nhịn chay Ramadan.
Với người Chăm Islam, Tết Raya không chỉ đánh dấu kết thúc tháng nhịn chay, mà còn là dịp sum họp, thăm hỏi, sẻ chia và tha thứ. Vì vậy, ngày lễ còn được gọi là “Tết Raya yêu thương”.
Theo ông Go Sa Ly - Phó giáo cả Thánh đường Mubarak (xã Châu Phong, tỉnh An Giang), Ramadan là tháng thứ 9 theo Hồi lịch, có ý nghĩa thiêng liêng đối với tín đồ Islam. Trong tháng này, từ lúc bình minh đến khi mặt trời lặn, các tín đồ thực hành nhịn ăn, nhịn uống và tuân thủ các quy định tôn giáo.
Nhịp sống gia đình cũng thay đổi. Khi trời chưa sáng, người mẹ chuẩn bị bữa Suhoor, người cha gọi các con thức dậy để cùng ăn trước khi bắt đầu ngày nhịn chay. Lúc mặt trời lặn, cả nhà lại quây quần bên bữa Iftar, kết thúc một ngày thực hành.
Hai bữa ăn trở thành khoảng thời gian để các thành viên chuyện trò, động viên và chia sẻ với nhau.
Cuối Ramadan, cộng đồng chờ đón một dấu hiệu đặc biệt: Trăng non. Theo phong tục được giới thiệu tại chương trình, các chức sắc và Người có uy tín quan sát trăng để xác định thời điểm bắt đầu tháng mới. Nếu trăng non được nhìn thấy vào cuối ngày 29 Ramadan, hôm sau là Tết Raya.
Nếu chưa thấy, tháng nhịn chay kéo dài đến hết ngày thứ 30. Thời điểm đón Tết sau đó được thông báo tới xóm làng bằng tiếng trống truyền thống.
Khi ngày lễ được xác định, các gia đình dọn dẹp, trang hoàng nhà cửa, chuẩn bị trang phục đẹp, nấu cà ri và làm bánh truyền thống. Sáng Tết, mọi người mặc quần áo tươm tất; nam giới đến thánh đường thực hiện nghi thức tôn giáo, cầu bình an cho gia đình và cộng đồng. Sau đó là những cuộc gặp gỡ, thăm hỏi người thân.
Trong phần tái hiện, mâm bánh và món ăn được bày biện trong không gian gia đình, gợi không khí đoàn tụ. Những chi tiết đời thường giúp du khách hiểu hơn về phong tục.
Không gian tái hiện còn giới thiệu cảnh hành lễ ở thánh đường, cùng lời giảng của vị Khotib về lòng vị tha, tình yêu thương và sự gắn kết cộng đồng.
Đáng chú ý là nghi thức “Maaf”, khi mọi người trao nhau lời xin lỗi và tha thứ, bỏ qua những điều chưa phải để sống hòa thuận hơn.
Với người Chăm Islam, ý nghĩa của Tết Raya vì thế không dừng ở niềm vui sau tháng Ramadan, mà còn nằm ở cơ hội hàn gắn, vun đắp tình cảm gia đình và tình làng nghĩa xóm.
“Bản tình ca làng Chăm” kết nối văn hóa
Bên cạnh phần tái hiện Tết Raya, chương trình nghệ thuật “Bản tình ca làng Chăm” mang đến cho du khách những tiết mục đậm màu sắc văn hóa của đồng bào Chăm Nam Bộ.
Không gian trải nghiệm còn có nghề dệt lụa, trang phục truyền thống, sản phẩm thủ công và ẩm thực, giúp công chúng tiếp cận đời sống cộng đồng qua nhiều góc nhìn.
Những món cà ri, bánh truyền thống được giới thiệu cùng các sản phẩm dệt, trang phục đặc trưng. Qua đó, du khách không chỉ thưởng thức các tiết mục biểu diễn mà còn hiểu thêm về công việc thường ngày, phong tục và sự khéo léo của người Chăm Islam An Giang.
Lần đầu tham gia đoàn ra Hà Nội biểu diễn, chị No Ra Sa (36 tuổi, ở xã Châu Phong) cho biết chị vui mừng, vinh dự khi có cơ hội giới thiệu những nét văn hóa quê hương. Với chị, chuyến đi không chỉ để biểu diễn mà còn là dịp giao lưu, học hỏi nghệ thuật và phong tục của những dân tộc khác.
Giữa không gian hội tụ nhiều sắc màu văn hóa, tiếng hát, trang phục và các nghi thức Tết Raya đã đem đến hình dung gần gũi về đời sống tín ngưỡng của người Chăm Islam.
Từ bữa cơm trước bình minh đến khoảnh khắc trao nhau lời tha thứ, mỗi phong tục đều gửi gắm mong muốn về sự bình an và gắn bó.
Hoạt động tại Đồng Mô góp phần giới thiệu di sản văn hóa của đồng bào Chăm An Giang tới công chúng, đồng thời tạo cơ hội giao lưu, tăng cường sự thấu hiểu giữa các cộng đồng dân tộc trên cả nước.
