Dù có chặt hết vườn điều tìm mộ liệt sĩ, đồng bào cũng chẳng tiếc
Phát hiện những dấu tích nghi là mộ liệt sĩ trong vườn điều, già Siu Pích ở xã Ia Dom (Gia Lai) báo ngay cho bộ đội, sẵn sàng nhường đất, chặt cây để phục vụ tìm kiếm. Từ nguồn tin của ông, 8 hài cốt liệt sĩ đã được quy tập.
Manh mối từ vườn điều của già làng
Trong những ngày tìm kiếm hài cốt liệt sĩ tại khu vực biên giới Gia Lai, cán bộ, chiến sĩ Phân đội 1, Đội K52 (Phòng Chính trị, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Gia Lai) nhận được nhiều thông tin do người dân địa phương cung cấp. Không ít dấu tích chiến tranh được phát hiện ngay trên những mảnh rẫy đang canh tác.
Già Siu Pích ở làng Bi, xã Ia Dom là một trong những người đã giúp bộ đội xác định vị trí nghi có mộ liệt sĩ. Gắn bó với vùng đất này hơn 70 mùa rẫy, ông còn nhớ những trận chiến trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ và câu chuyện về những người lính hy sinh tại địa phương.
Trong các lần làm rẫy, già Pích nhận thấy một số mảnh tăng, võng lộ ra trên đất vườn điều sau nhiều năm mưa nắng. Nghi bên dưới có mộ liệt sĩ, ông báo cho lực lượng chức năng và trực tiếp dẫn đường, chỉ vị trí để bộ đội khảo sát.
Từ nguồn tin này, kết hợp tư liệu, sơ đồ chiến đấu và lời kể của người dân, Phân đội 1 tổ chức tìm kiếm, khai quật.
Thượng tá Hoàng Viết Ngọc, Chính trị viên Đội K52, cho biết đơn vị đã quy tập được 8 hài cốt liệt sĩ cùng nhiều di vật. Đáng chú ý, một hài cốt có tấm bia ghi tên liệt sĩ Nguyễn Thanh Trì, ngày hy sinh 18/5/1970. Thông tin này là cơ sở để tiếp tục xác minh danh tính và tìm kiếm thân nhân.
Tại làng Sơr, xã Ia Boòng, ông Ksor Tân cũng cung cấp thông tin về những vị trí nghi có mộ liệt sĩ. Sau khi khảo sát và mở rộng phạm vi khai quật trong năm 2026, Đội K52 đã quy tập được 18 hài cốt liệt sĩ.
Những nguồn tin từ người dân có ý nghĩa đặc biệt bởi địa hình, cảnh quan vùng chiến trường cũ đã thay đổi qua nhiều thập kỷ. Không ít vị trí từng là nơi chôn cất nay đã trở thành đất sản xuất, vườn cây của các hộ gia đình.
Sẵn sàng nhường rẫy để bộ đội tìm kiếm
Với nhiều gia đình ở vùng biên giới Gia Lai, vườn điều, cà phê hay sầu riêng là nguồn thu nhập quan trọng. Việc đào tìm hài cốt có thể ảnh hưởng đến đất canh tác, thậm chí phải chặt bỏ cây trồng. Tuy nhiên, khi biết có khả năng còn mộ liệt sĩ trên đất của mình, nhiều người tự nguyện tạo điều kiện để bộ đội khảo sát.
“Các liệt sĩ còn không tiếc thân thể của mình để bảo vệ buôn làng, quê hương thì chúng tôi tiếc gì mấy cây điều”, già Siu Pích chia sẻ.
Ông nói chỉ mong tìm được những người đã nằm lại để đưa về với gia đình, quê hương. Với ông, diện tích vườn điều phải chặt bỏ không quan trọng bằng việc xác định được nơi an nghỉ của các liệt sĩ.
Cũng với suy nghĩ ấy, ông Ksor Tân ở làng Sơr sẵn sàng để lực lượng tìm kiếm đào đất, chặt cây trong vườn gia đình.
“Các liệt sĩ đã nằm lại nơi đây bao nhiêu năm lạnh lẽo, gia đình tôi chặt bỏ vài cây cà phê, sầu riêng cũng không tiếc. Tôi chỉ mong Đội K52 tìm được hết các liệt sĩ còn nằm lại nơi đây. Có phải chặt thêm nhiều cây cà phê nữa, gia đình tôi vẫn sẵn sàng”, ông Tân nói.
Công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại khu vực biên giới gặp nhiều khó khăn do địa hình phức tạp, dấu tích chiến trường thay đổi và nguy cơ bom mìn còn sót lại. Vì vậy, việc người dân cung cấp thông tin, chỉ dẫn vị trí và hỗ trợ mặt bằng giúp lực lượng chức năng có thêm cơ sở tổ chức tìm kiếm.
Ông Trần Ngọc Phận, Bí thư Đảng ủy xã Ia Dom, cho biết địa phương phối hợp với lực lượng chức năng, vận động người dân tạo điều kiện cho Đội K52 thực hiện nhiệm vụ.
Sau khi tìm thấy hài cốt liệt sĩ, chính quyền bố trí nơi thờ cúng tại Ban Chỉ huy Quân sự xã để người dân đến dâng hương tưởng niệm. Những thông tin mới tiếp tục được tiếp nhận, chuyển cho đơn vị tìm kiếm xác minh.
Đại tá Phạm Văn Đạt, Phó Chính ủy Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Gia Lai, thành viên Ban Chỉ đạo tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ tỉnh, cho biết lực lượng chức năng đang rà soát nguồn tin, xác minh các khu vực có khả năng còn mộ liệt sĩ, đồng thời vận động người dân tham gia cung cấp thông tin.
Theo ông Đạt, sau đợt lấy mẫu ADN vào tháng 9/2026, tỉnh triển khai 8 đội khảo sát, tìm kiếm tại 41 khu vực trong nước và 4 khu vực ngoài nước. Từ ngày 1/11/2025 đến 15/10/2026, các lực lượng đã quy tập 78 hài cốt liệt sĩ, gồm 50 hài cốt trong nước và 28 hài cốt tại Campuchia.
