Dựng sinh kế xanh trên miền cổ tích Nà Hang

Huyền thoại trong lòng đại ngàn

Ít có nơi nào hội tụ đầy đủ sắc thái núi, rừng, sông, nước như Nà Hang. Những dãy núi đá vôi dựng đứng, rừng nguyên sinh phủ kín và mặt hồ xanh ngắt, trải dài giữa thung sâu tạo nên một không gian vừa hùng vĩ, vừa trầm mặc.

Hồ Nà Hang, nơi hợp lưu của sông Gâm và sông Năng, ôm trọn hàng chục dãy núi, vẽ nên bức tranh sơn thủy hiếm có giữa miền núi phía Bắc. Không chỉ dừng lại ở vẻ đẹp, Nà Hang còn mang chiều sâu của một vùng đất cổ, với dãy Pác Tạ hùng vĩ và quần thể 99 ngọn núi trùng điệp soi bóng xuống mặt nước. 

Kể từ khi tích nước thủy điện, lòng hồ mở rộng tới trên 8.000 ha, tạo nên một không gian sông nước mênh mang, góp phần định hình diện mạo cảnh quan đặc sắc của một vùng đất đủ sức níu chân bất cứ ai một lần ghé lại.

Từ nền tảng ấy, Nà Hang hội đủ điều kiện phát triển du lịch sinh thái, nơi cảnh quan không chỉ để ngắm mà còn để trải nghiệm. Hành trình xuôi thuyền trên lòng hồ thủy điện Tuyên Quang đưa du khách len qua những dãy núi đá dựng đứng, ghé thác Pác Ban, còn gọi là thác Mơ, thắng cảnh quốc gia mang vẻ đẹp kỳ ảo giữa đại ngàn.

 Gắn với đó là truyền thuyết nàng Mơ đi tìm chồng rồi hóa thành dòng thác trắng xóa, để lại dấu tích của một tình yêu thủy chung.

Dọc lòng hồ, hệ sinh thái tự nhiên hiện ra phong phú với Khu bảo tồn thiên nhiên Tát Kẻ Bản Bung, nơi còn lưu giữ những cánh rừng nguyên sinh với cây nghiến hàng nghìn năm tuổi và là môi trường sống của loài voọc mũi hếch quý hiếm được ghi trong Sách đỏ thế giới. 

Cùng với đó, những thác nước như Khuổi Súng, Khuổi Nhi, Khuổi Me hay hang Phia Vài, nơi phát hiện dấu tích người Việt cổ cách đây khoảng 10.000 năm, càng làm dày thêm chiều sâu tự nhiên và lịch sử cho vùng đất này.

Phóng tầm mắt từ lòng hồ, núi Pác Tạ hiện lên như hình một con voi khổng lồ, gắn với truyền thuyết về “Voi quận công” có công đánh giặc. Dưới chân núi là đền Pác Tạ, một dấu tích gắn với thời kỳ kháng chiến chống Nguyên Mông. 

Tương truyền, khi trấn thủ vùng đất này, Chiêu Văn vương Trần Nhật Duật đã đem lòng yêu con gái một tù trưởng địa phương. Sau chiến thắng, trên đường đón nàng về kinh, thuyền gặp nạn giữa dòng sông Gâm, người con gái trẻ cùng đoàn tùy tùng chìm xuống dòng nước. Thi thể bà sau đó được người dân vớt lên, lập đền thờ ngay tại nơi quy thác, giao cho dòng họ Ma gìn giữ hương khói đến ngày nay.

Cùng với chiều sâu lịch sử, văn hóa và thiên nhiên đặc sắc, Nà Hang cũng từng chứng kiến nhiều dấu mốc quan trọng của cách mạng, và hôm nay đang từng bước chuyển hóa những giá trị ấy thành tài nguyên du lịch.

 Du khách đến đây không chỉ để ngắm cảnh, mà để hòa mình vào đời sống bản làng, cảm nhận nhịp sống và văn hóa bản địa. Những trải nghiệm ấy khiến Nà Hang trở thành một không gian văn hóa sống động, mở ra hướng phát triển mới từ chính nền tảng “huyền thoại”.

Thương hiệu OCOP và du lịch xanh

Nếu như trước đây, Nà Hang được nhắc đến chủ yếu bởi cảnh sắc, thì những năm gần đây, vùng đất này đang dần được nhận diện bằng những sản phẩm cụ thể. Từ nếp nương, mật ong rừng, cá sông đến các đặc sản như thịt trâu gác bếp, thịt lợn chua, rượu ngô men lá, hạt dổi, tất cả từng bước trở thành hàng hóa mang thương hiệu.

Chương trình OCOP đã trở thành cú hích quan trọng, giúp các sản vật địa phương được chuẩn hóa, đóng gói, xây dựng nhãn hiệu và mở rộng thị trường. Qua đó, góp phần nâng cao giá trị và lan tỏa ẩm thực đặc trưng của vùng đất Nà Hang.

Theo Bí thư Đảng ủy xã Nà Hang Âu Thế Thái, việc phát triển OCOP không chỉ giúp nâng cao thu nhập cho người dân mà còn là cách để bảo tồn tri thức bản địa và bản sắc văn hóa. Mỗi sản phẩm OCOP đều mang trong mình câu chuyện của núi rừng, của cộng đồng các dân tộc sinh sống lâu đời trên địa bàn.

Một dấu mốc đáng chú ý là việc đưa vào hoạt động điểm giới thiệu và bán sản phẩm OCOP tại trung tâm xã Nà Hang trong năm 2025. Công trình được Sở Công Thương tỉnh hỗ trợ cùng nguồn kinh phí 150 triệu đồng từ Chương trình MTQG xây dựng nông thôn mới. Điểm trưng bày được đầu tư đồng bộ, trở thành nơi kết nối trực tiếp giữa người sản xuất và thị trường. 

Tại đây, các sản phẩm chủ lực như chè Shan tuyết, mật ong rừng, miến dong, thảo dược, thịt trâu khô gác bếp, lạp sườn… được giới thiệu bài bản, góp phần nâng cao giá trị hàng hóa và mở rộng kênh tiêu thụ.

Không chỉ dừng lại ở câu chuyện phát triển sản phẩm, Nà Hang còn là nơi hội tụ của 12 dân tộc anh em như Tày, Dao… tạo nên một không gian văn hóa đa sắc với những làn điệu then, sli, lượn, tiếng đàn tính vang vọng giữa núi rừng.

Song song với phát triển sản phẩm, du lịch đang dần trở thành trục kinh tế quan trọng của địa phương. Theo Bí thư Đảng ủy xã Nà Hang Âu Thế Thái, những năm gần đây, địa phương đã chú trọng đầu tư hạ tầng, tổ chức các hoạt động văn hóa, lễ hội bài bản, từng bước đưa du lịch trở thành ngành kinh tế có vai trò dẫn dắt.

Trong 3 tháng đầu năm 2026, xã Nà Hang tiếp tục xây dựng thêm nhiều điểm check-in mới, tăng cường quảng bá, xúc tiến trên các nền tảng mạng xã hội; đồng thời tổ chức các hoạt động giới thiệu văn hóa truyền thống, ẩm thực địa phương gắn với bảo tồn bản sắc dân tộc và bảo vệ môi trường. 

Hệ thống cơ sở lưu trú, homestay, dịch vụ ăn uống và thuyền du lịch cơ bản đáp ứng nhu cầu tham quan, trải nghiệm. Nhờ đó, lượng khách đến địa bàn đạt trên 20.000 lượt, tăng so với cùng kỳ năm trước.

Nà Hang chọn hướng phát triển bền vững, lấy du lịch sinh thái và cộng đồng làm trọng tâm. Những homestay ven hồ, những bản làng giữ nguyên nếp nhà sàn, các trải nghiệm như làm nông, dệt vải, đánh bắt cá… đang dần trở thành sản phẩm du lịch đặc trưng.

Trong hành trình ấy, người dân không còn đứng ngoài mà trở thành chủ thể. Họ vừa gìn giữ văn hóa, vừa trực tiếp tham gia cung cấp dịch vụ và hưởng lợi từ du lịch. Khi sinh kế gắn với tài nguyên và bản sắc, sự phát triển mới có thể bền vững.

Câu chuyện Nà Hang vì thế không chỉ dừng lại ở một vùng đất đẹp. Đó là hành trình chuyển hóa từ “huyền thoại” sang “thương hiệu”, từ giá trị tự nhiên sang giá trị kinh tế, từ tiềm năng sang sinh kế cụ thể.

Và điều đáng quý là, trong quá trình ấy, Nà Hang vẫn giữ được cốt lõi của mình: Núi non trùng điệp, mặt hồ xanh ngọc và những câu chuyện bản làng vẫn được kể bên bếp lửa. Chỉ khác, hôm nay, những câu chuyện ấy không chỉ để nhớ, mà còn để sống và tạo ra giá trị cho chính người dân nơi đây.